II SA/Ol 859/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2020 na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. i D. S. z dnia 8 marca 2020 r. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2020 r. odmawiającego wstrzymania wykonania zaleceń pokontrolnych w sprawie ze skargi J. S. i D. S. na zalecenia pokontrolne Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozpatrzenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych postanawia: zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2020 r. w ten sposób, że wstrzymać wykonanie zaleceń pokontrolnych. W dniu "[...]" Wojewódzki Konserwator Zabytków, wydał zalecenia pokontrolne, skierowane do J. S. i D. S. (dalej powoływani jako: "skarżący"), w związku z przeprowadzoną kontrolą w sprawie wykonania przebudowy okien w lokalu nr "[...]" w miejscowości "[...]" bez uzyskania stosownego uzgodnienia WKZ i pozwolenia na budowę. Organ zalecił przywrócić pierwotną artykulację parteru elewacji południowej przedmiotowego obiektu, tj. poprzez odtworzenie słupka dzielącego otwory okienne, rekonstrukcję parapetów oraz usunięcie wtórnych zamurowani i ubytków, przy użyciu cegły ceramicznej oraz zaprawy o parametrach i kolorystyce analogicznych do materiałów historycznych. W przywróconych otworach okiennych należy wykonać stolarkę drewnianą, o stylistyce wynikającej z analizy źródeł ikonograficznych. W/w prace należy wykonać do dnia 30 kwietnia 2020 r. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na ww. zalecenia pokontrolne, skarżący zawarli wniosek o wstrzymanie ich wykonania. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 859/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie uwzględnił wniosku skarżących i odmówił wstrzymania wykonania zaleceń pokontrolnych uznając, że nie zostały wykazane przesłanki z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) – dalej powoływanej jako " p.p.s.a." W piśmie z dnia 8 marca 2020 r., skarżący wnieśli o zawieszenie postępowania oraz - na podstawie art. 61 § 3 i § 4 p.p.s.a. - o zmianę postanowienia z dnia 16 stycznia 2020 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmawiającego wstrzymania wykonania zaleceń pokontrolnych. Uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania wskazano, że rozpoznanie niniejszej sprawy będzie zależało od rozstrzygnięcia skargi na zarządzenie Nr "[...]" Wójta Gminy "[...]", która toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie sygn. akt II SA/Ol 30/20, a w dniu 5 marca 2020 roku postępowanie przed Sądem zostało zawieszone ze względu na toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym (sygn. akt P 12/18) postępowanie w sprawie stwierdzenia konstytucyjności przepisów, na podstawie których przygotowana została gminna ewidencja zabytków oraz wydane ww. zarządzenie. Podkreślono, że ewentualne stwierdzenie niekonstytucyjności tych przepisów spowoduje stwierdzenie nieważności omawianego zarządzenia w zaskarżonej części, a to z kolei będzie oznaczało bezprawność przedmiotowych zaleceń pokontrolnych. Wskazano jednocześnie, że wobec faktu, iż zawieszenie przedmiotowego postępowania nie będzie wstrzymywało wykonania zaleceń pokontrolnych, koniecznym jest zmiana postanowienia z dnia 16 stycznia 2020 roku i wstrzymanie jego wykonania. Skarżący podkreślili, że wykonanie nałożonego obowiązku, który w konsekwencji może okazać się bezprawny, spowoduje duże i niczym nieuzasadnione straty materialne. Ich zdaniem, zanim zostaną wykonane jakiekolwiek prace budowlane, nie powinno być żadnych wątpliwości, że wydane w sprawie zalecenia pokontrolne mają oparcie w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Wskazano, że brak wstrzymania wykonania zaleceń pokontrolnych może spowodować wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wykonanie zastępcze, nałożenie olbrzymiej kary pieniężnej, jak również skierowanie przeciwko skarżącym postępowania karnego w sprawie o wykroczenie. Zarządzeniem Sędziego z dnia 23 marca 2020 r., skarżący zostali wezwani o wskazanie określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaleceń pokontrolnych oraz wyjaśnienie, na czym polegałyby wskazane ww. piśmie procesowym "nieuzasadnione straty materialne". W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 31 marca 2020 r., skarżący w zakresie przesłanki polegającej na niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody wskazali, że dotyczy ona tak strat materialnych, jak i strat niematerialnych, czyli zdrowotnych. Wykonanie nałożonych na skarżących obowiązków wiąże się z poniesieniem znacznych nakładów finansowych. Wstępne szacunki wskazują, na koszt nawet kilkunastu tysięcy złotych. Dotychczasowe remonty już znacznie uszczupliły ich budżet domowy i nie dysponują oni takimi kwotami. Skarżący zwrócili uwagę na sytuację, w jakiej znajduje się obecnie nasz kraj. Ryzyko zarażenia koronawirusem jest obecnie bardzo duże i nie chcą narażać siebie, dzieci i wnuków na niebezpieczeństwo zachorowania na COVID-19. Ponadto, ograniczony jest obecnie, i to w znacznym stopniu, dostęp do firm budowlanych, które mogłyby podjąć się realizacji tego zamierzenia budowlanego - w związku oczywiście z ryzykiem rozprzestrzeniania się choroby. Skarżący wskazali również, że brak wstrzymania nałożonego obowiązku może spowodować nałożenie na nich kary grzywny. Odnosząc się do przesłanki spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wskazano, że wykonanie nałożonego obowiązku, a następnie stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nieważności zarządzenia Nr "[...]" Wójta Gminy "[...]" (sygn. akt II SA/Ol 30/20) , spowoduje, że wykonany przez skarżących obowiązek nie będzie miał oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Z tego wynika, że skarżący będą mieli prawo domagać się przywrócenia stanu poprzedniego, choć nie jest wiadomym, czy w ogóle będzie to możliwe. Pozostają wówczas również ewentualne roszczenia odszkodowawcze, ponieważ znaleźli się oni w sytuacji, w której własnymi siłami i kosztami wykonają obowiązek, który okazał się bezprawny, ryzykując przy tym własnym zdrowiem a nawet życiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a., postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane, m.in. na podstawie § 3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Zmiana postanowienia w sprawie wstrzymania aktu jest uzależniona od zmiany okoliczności sprawy i warunkowana zaistnieniem jednej z wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek uzasadniających wstrzymanie, tj. sytuacją, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W pierwotnie złożonym wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej, który nie został uwzględniony przez Sąd, skarżący próbowali wykazywać przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. W postanowieniu z dnia 16 stycznia 2020 r. Sąd uznał, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie uprawdopodobnili możliwości wystąpienia następstw w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, który umożliwiałby zastosowanie wnioskowanej ochrony tymczasowej. Oceniając aktualnie procedowany wniosek, Sąd uwzględnił zarówno okoliczności podniesione w piśmie z dnia 8 marca 2020 r. jak i z dnia 31 marca 2020 r. Odnosząc się do przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. należy powtórzyć, że zgodnie z utrwalonym w judykaturze i doktrynie poglądem, chodzi tu o taką szkodę (majątkową lub niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce wtedy, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. B. Dauter, [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 61, WK 2016, Lex nr 498515 oraz powoływane tam orzecznictwo). W ocenie Sądu, skarżący obecnie uprawdopodobnili wystąpienie przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie ograniczając się tylko do ogólnych wywodów na temat istoty wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Skarżący podnieśli, że obowiązujący w momencie składania ponownego wniosku o wstrzymanie stan zagrożenia epidemicznego, a obecnie epidemii, ze względu na treść zaleceń pokontrolnych, będzie utrudniał, czy wręcz uniemożliwiał, realizację tych zaleceń. Zgodzić się należy ze skarżącymi, że obecnie utrudniony jest dostęp do firm budowlanych, które mogłyby wykonać nałożone na stronę zalecenia. Skarżący opisali i uprawdopodobnili, na czym miałoby polegać wyrządzenie znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaleceń pokontrolnych. Uwzględniając szczególną sytuację tj. poważne zagrożenie zakażeniem wirusem SARS-Co V-2, mając na względzie ogłoszenie przez Światową Organizację Zdrowia stanu pandemii, a w tym także stanu epidemii w Polsce, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, o jakiej mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zaistniały zatem okoliczności uzasadniające celowość udzielenia skarżącym ochrony tymczasowej i wydania zgodnego z ich wnioskiem rozstrzygnięcia o wstrzymaniu zaleceń. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 61 § 4 p.p.s.a., postanowił zmienić postanowienie z dnia 16 stycznia 2020 r. i wstrzymać wykonanie zaskarżonych zaleceń pokontrolnych.