II SA/Ol 868/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. Po oddaleniu skargi D. P., skarżący zwrócił się wnioskiem z 2 stycznia 2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, iż ma orzeczony "[...]" stopień niepełnosprawności i otrzymuje zasiłek stały w wysokości 604 zł. Adwokat jest mu potrzebny, ponieważ zna reguły postępowania procesowego i posiada wiedzę z bieżącego orzecznictwa i doktryn. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości (zajmuje "mieszkanie socjalne"), zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza wykazał dochód z tytułu zasiłku stałego, a w rubryce nr 11 podał wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków (lekarstwa - 350 zł, opłaty za mieszkanie - 37 zł, "pranie, środki czystości" - 27 zł, "przejazdy, dojazdy" - 38 zł, "komputer, drukowanie" - 38 zł, co łącznie stanowi 490 zł). Do wniosku załączona została kopia decyzji z "[...]" 2016 r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku na zakup żywności. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Wniosek ten jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 19 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy zaskarżone przez niego postanowienie Referendarza sądowego o 1/ umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz 2/ odmowie ustanowienia dla niego adwokata. Mając to na uwadze wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy (zob. np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy podstawą umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych było ustawowe zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia tych kosztów. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stan prawny we wskazanym zakresie nie uległ zmianie, dlatego też uznać należy, że również obecnie brak jest podstaw do odmiennego rozstrzygnięcia. Postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jako zbędne podlega zatem umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy Sąd - utrzymując w mocy postanowienie Referendarza sądowego w zakresie odmowy ustanowienia dla skarżącego adwokata - bazując na takich samych jak podawane obecnie informacjach obrazujących jego sytuację życiową - stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy i "[p]omimo oświadczania o braku środków finansowych i konieczności korzystania z pomocy społecznej, co (...) wiadome jest z urzędu także z innych postępowań z jego udziałem, nie podejmuje on starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych na poprawę sytuacji materialnej i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym także pokrycie chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. Skoro w sprawach z zakresu pomocy społecznej strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dzięki temu ma zapewnione prawo do sądu i możliwość dochodzenia swoich praw, ponieważ skardze można nadać prawidłowy bieg, a mimo tego uznaje potrzebę reprezentowania swoich interesów przed sądem, który z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, przez adwokata, to powinna wykazać konieczność potraktowania takich wydatków za konieczne i niemożność ich wygospodarowania we własnym zakresie przy wykorzystaniu wszystkich jej możliwości, czego nie czyni. Jest to tym bardzie istotne, że skarżący jest inicjatorem wielu postępowań przed tut. Sądem i jak dotychczas nie wykazał, aby podjął osobiste starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma potencjalnie taką możliwość." Mając zatem na uwadze przytoczoną powyższej ocenę Sądu, stwierdzić należy, że o ile obecnie, chcąc wnieść skargę kasacyjną od zapadłego w sprawie wyroku, skarżący nie musi przekonywać o konieczności skorzystania z usługi profesjonalnego pełnomocnika, o tyle już zupełne zignorowanie przez niego wymogu wykazania starań ukierunkowanych na poprawienie sytuacji bytowej powoduje, iż jego obecny wniosek nie może zostać uwzględniony. Zauważyć należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie powołał się na jakiekolwiek okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozpoznania jego wniosku, dotychczas nieznane, a które uzasadniałyby odmienną od dokonanej przez Sąd ocenę jego sytuacji życiowej. W konsekwencji stwierdzić należy, że pozostaje ona wciąż wiążąca. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.