II SA/Ol 868/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2022 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adw. G. H. wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększonej o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania U. P. (dalej: jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, z dnia [...] r., którą organ I instancji odmówił skierowania skarżącej do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w B. Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w formie skierowania do domu pomocy społecznej. Wyjaśniono, że z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynikają powody umieszczenia w DPS, sklasyfikowane jako: konieczność sprawowania całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności kandydata na mieszkańca DPS połączona z brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu oraz niemożliwością zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. W świetle tego przepisu subiektywne przekonanie osoby zainteresowanej i wola uzyskania tej formy pomocy nie są okolicznościami wystarczającymi do jej przyznania. Umieszczenie w DPS należy traktować jako ostateczność, pomoc powinna być świadczona najpierw w miejscu zamieszkania, w ośrodku wsparcia, w rodzinnym domu pomocy lub w mieszkaniu chronionym. Dopiero brak możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych daje podstawę do wydania skierowania do DPS. Podkreślono, że zgodnie z zasadą pomocniczości, wsparcie z pomocy społecznej powinno mieć zastosowanie w razie wystąpienia trudnej sytuacji życiowej, kiedy strona nie ma możliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Kolegium wyjaśniło, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, oświadczeń strony i złożonej dokumentacji wynika, że skarżąca (ur. [...]1952 r.) prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1385,73 zł netto oraz alimentów od byłego męża w wysokości 200 zł netto. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie własnościowe, które jest dobrze wyposażone, po generalnym remoncie. Strona jest rozwiedziona, ma dwie dorosłe córki, które wychował ojciec, nie utrzymuje z nimi kontaktów. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 24 marca 2014 r. wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 7 czerwca 2021 r. o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej, skarżąca ma rozpoznaną chorobę zasadniczą: dyskopatię wielopoziomową odcinka kręgosłupa i przewlekły zespół bólowy kręgosłupa oraz choroby współistniejące: zwyrodnienie stawów, nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową, niedoczynność tarczycy, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i torbiele trzustki. Z powodu chorób przewlekłych wymaga okresowej rehabilitacji w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych i poprawy zakresu ruchów. Z zaświadczenia lekarskiego wynika również, że skarżąca jest osobą poruszającą się samodzielnie, samodzielnie przyjmuje pokarmy, nie ma stwierdzonych ograniczeń w wykonywaniu czynności jak mycie się, ubieranie, załatwianie czynności fizjologicznych. Skarżąca nie stwarza niebezpieczeństwa dla siebie oraz innych osób. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 7 czerwca 2021 r., złożonym przed wydaniem decyzji w sprawie - nie wymaga ona stałej całodobowej opieki. Z zaświadczenia lekarskiego wydanego miesiąc później, tj. z dnia 8 lipca 2021 r. i złożonego przez stronę wraz z pismem uzupełniającym odwołanie, wynika, że wymaga opieki zarówno stale jak i okresowo. Nie ma natomiast zalecenia konsultacji lekarza psychiatry jak i psychologa, stan zdrowia nie wymaga leczenia szpitalnego, a w zakresie świadczeń zdrowotnych wymagane jest leczenie, badania i porady lekarskie. Kolegium zaznaczyło, że z ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca jest pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych i systematycznie przyjmuje leki. Nie ma stwierdzonych żadnych ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, jest osobą w pełni samodzielną i aktywną, swój czas wolny chętnie spędza na świeżym powietrzu, spacerując lub ćwicząc w siłowni plenerowej. Skarżąca jest w stanie samodzielnie zaspokoić wszystkie swoje potrzeby życiowe, samodzielnie załatwia wszystkie sprawy urzędowe, robi zakupy, przygotowuje posiłki, utrzymuje porządek w mieszkaniu. Skarżąca aktywnie korzystała z Domu Dziennego Pobytu, gdzie miała możliwość rozwijania zainteresowań i spotkań towarzyskich. W związku ze stanem epidemii skarżącej zapewniono możliwość spotkań indywidualnych, gdzie zajęcia zostały dostosowane do jej potrzeb, jednakże nie korzysta z zajęć systematycznie, tłumacząc się brakiem czasu. Jednocześnie organ I instancji w celu odciążenia strony od obowiązków i zapewnienia pomocy w ich realizacji oferował skarżącej niezbędną pomoc w formie usług opiekuńczych, które w przypadku strony byłyby adekwatną i wystarczającą formą pomocy. Skarżąca odmówiła przyjęcia tej formy pomocy, a w odwołaniu dodatkowo zaznaczyła, żeby poza pobytem w DPS nie proponować jej żadnej innej formy pomocy. Reasumując, Kolegium uznało, że skarżąca jest w stanie samodzielnie i odpowiednio funkcjonować w dotychczasowym środowisku, posiada środki finansowe na utrzymanie, a zarówno wiek, jak i stan jej zdrowia nie są zaawansowane w takim stopniu, że istnieje konieczność zapewnienia całodobowej opieki. Tym samym brak konieczności zapewnienia całodobowej opieki wobec potwierdzonej możliwości strony samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, jak również oferowane stronie, ale nieprzyjęte przez nią, zapewnienie niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych powoduje, że nie istnieją okoliczności kwalifikujące skarżącą do umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej. Kolegium wskazało, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni i nie neguje potrzeby jej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednakże skoro skarżąca jest samodzielna, aktywna i radzi sobie w codziennym życiu, a wyraźnie sprzeciwiła się zapewnieniu pomocy w postaci oferowanych jej usług opiekuńczych, które dla osoby samodzielnie funkcjonującej są wystarczające i nie wyraziła zgody na pomoc w tej formie, nie zaistniały przesłanki warunkujące skierowanie skarżącej do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 54 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie, że występują przesłanki do umieszczenia jej w DPS. Przekonywała, że z uwagi na stan zdrowia powinna być skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Załączyła dokumentację medyczną, w tym m.in. karty informacyjne z leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskie, wyniki badań MR. Oświadczyła, że wymaga stałej, całodobowej opieki osób trzecich. Od kilku lat jest pod stałą opieką onkologa, neurochirurga, pulmonologa, endokrynologa, ortopedy, gastroendokrynologa. Wystawione przez lekarza rodzinnego zaświadczenie jest nie do podważenia. Zarzuciła, że organy orzekające oceniły jej stan zdrowia powierzchownie i krzywdząco. Nie wzięto wcale pod uwagę, że z przyczyn losowych znalazła się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, gdyż jest osobą bardzo samotną. Nikt nigdy do niej nie przychodzi i nie zainteresuje się, czy żyje. Przyznała, że zaproponowano jej usługi opiekuńcze, ale nie pytano ile wydaje na leki, koszty utrzymania. Nie uwzględniono kosztów i trudów dojazdu autobusem do specjalistów w O. Podała, że jej dochód miesięczny wynosi łącznie 1585,73 zł a wydatki na utrzymanie mieszkania, telefon, środki czystości i higieny, leki, dojazdy do O. wynoszą 1159 zł. Mieszka w kawalerce na trzecim piętrze, nieprzystosowanej dla osób chorych, ma nieprzespane noce z powodu silnych bólów. Czeka z operacją kręgosłupa, aż znajdzie się w DPS, gdyż nie ma możliwości, aby po tym była sama w domu bez całodobowej fachowej opieki medycznej. Na pielęgniarkę z MOPS jej nie stać. Odnosząc się do uwag Kolegium, że jest osobą samodzielną i ćwiczy w siłowni plenerowej, skarżąca podniosła, że ćwiczy bardzo ostrożnie. Wykonuje lekkie ćwiczenia i to w szerokim pasie ortopedycznym. Ćwiczy, aby nie zrobiła jej się zakrzepica żył, gdyż leczy się na miażdżycę. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 1 marca 2022 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wniósł o dopuszczenie dowodów złożonych przez skarżącą. Podniósł, że w jego ocenie skarżąca wymaga całodobowej opieki, zaś usługi opiekuńcze nie są wystarczające. Wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestionowana decyzja w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej wydana została zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), z poszanowaniem zasad unormowanych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako: "k.p.a."). W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano prawidłowo jakie okoliczności mają znaczenie dla zastosowania art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Podane przez organy motywy pozwalały na zweryfikowanie zajętego stanowiska, co wypełnia normę art. 107 § 3 k.p.a. Zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych nie można przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i obowiązującymi przepisami. Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Prawodawca gwarantuje w art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Na zasadzie przytoczonych przepisów, prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej, czyli z udziałem środków publicznych, przysługuje osobie: 1. wymagającej całodobowej opieki, 2. niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, 3. której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Żadna zaś z nich w niniejszej sprawie nie została spełniona. Skarżąca jest niewątpliwie osobą schorowaną, znajdującą się pod stałą opieką poradni specjalistycznych. Jednak nie wymaga całodobowej opieki. Zasadnie organy orzekające podnosiły w tym względzie, że skarżąca jest osobą aktywną. Z akt sprawy i wyjaśnień skarżącej wynika jasno, że samodzielnie się porusza, osobiście załatwia swoje sprawy urzędowe, opłaca rachunki, jeździ autobusami do lekarzy, stawia się na umówione wizyty, wykupuje sobie leki i je przyjmuje, przygotowuje sobie posiłki, samodzielnie wychodzi ćwiczyć w plenerze. Potwierdzają to ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i wyjaśnienia samej skarżącej. Powyższe przekonuje, że do czasu wydania zaskarżonej decyzji skarżąca była w stanie sama zaspakajać swoje potrzeby, czyli samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, potrzebowała ewentualnie pomocy, ale nie całodobowej. Zaproponowano skarżącej pomoc w formie usług opiekuńczych, ale skarżąca odmówiła. Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że nie stać jej na usługi opiekuńcze. Obowiązujące przepisy przewidują możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat za takie usługi (art. 50 ust. 6 u.p.s.). Nie ma też racji skarżąca, że przedłożone przez nią zaświadczenie lekarskie z 8 lipca 2021 r., stwierdzające, że wymaga całodobowej opieki stale i okresowo jest nie do podważenia. Jest to jeden z dowodów w sprawie, którego treść podlega swobodnej ocenie organów orzekających. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wyrażone w tym zaświadczeniu przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych stanowisko jest niespójne z danymi zawartymi w tym zaświadczeniu i pozostałymi zgromadzonymi dowodami, w tym z zaświadczeniem wydanym przez tego samego lekarza zaledwie miesiąc wcześniej (z 7 czerwca 2021 r.), w którym wyraźnie stwierdził, że skarżąca nie wymaga stałej całodobowej opieki. Oba zaświadczenia zawierają identyczne opisy, tylko w zaświadczeniu z 7 czerwca 2021 r. lekarz nie zaznaczył, że skarżąca wymaga stale całodobowej opieki. Natomiast w zaświadczeniu z 8 lipca 2021 r. lekarz zaznaczył, że tak. Niezrozumiałe jest jednak na jakiej podstawie lekarz doszedł do takiego wniosku i zmienił stanowisko, skoro sam podał, że skarżąca porusza się samodzielnie, przyjmuje pokarmy samodzielnie. Nie stwierdził po stronie skarżącej żadnych ograniczeń w myciu się, ubieraniu, załatwianiu czynności fizjologicznych. Nie stwierdził też, aby skarżąca potrzebowała jakikolwiek zabiegów pielęgnacyjnych w ciągu dnia. Wskazał, że skarżąca wymaga okresowej rehabilitacji w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych i poprawy zakresu ruchów w stawach. Podał, że potrzebuje w ciągu miesiąca 10 zabiegów rehabilitacyjno-leczniczych oraz 4 wizyty lekarskie. Okoliczności te nie pozwalają uznać, że skarżąca wymaga całodobowej opieki i potwierdzają, że skarżąca może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Przyjętych ustaleń nie podważa przedłożone przez skarżącą na etapie postępowania sądowego zaświadczenie lekarskie specjalisty neurologa z 29 września 2021 r., w którym wskazano rozpoznanie: "Pacjentka z nasilonymi dolegliwościami bólowymi kręgosłupa lędźwiowego. Dolegliwości od wielu lat. Pacjentka leczona z powodu przewlekłego zapalenia trzustki. Leczona z powodu torbieli trzustki i przewodów trzustkowych. Leczona z powodu niedoczynności tarczycy oraz astmy oskrzelowej, zapalenia śluzówki żołądka. W badaniu MRI odcinka LS kręgosłupa stenoza kanału kręgowego L4L5. Ze względu na liczne obciążenia internistyczne operację odbarczenia kanału kręgowego L4L5 należy traktować jako ostateczność. Proponuję wykonanie zabiegu termolezji stawów międzykręgowych odcinka LS kręgosłupa celem łagodzenia dolegliwości bólowych". Przytoczona treść potwierdza, że skarżąca od wielu lat cierpi na wiele schorzeń, szczególnie zmaga się z dolegliwościami bólowymi. Jednak z dokumentu tego w ogóle nie wynika, aby z tego powodu skarżąca nie była w stanie samodzielnie funkcjonować i wymagała całodobowej opieki. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U z 2019 r. poz. 18).