II SA/Ol 88/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącej radcę prawnego. We wniosku z dnia 8 marca 2018 r., skarżąca - B. B. wniosła o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca przesłała wniosek z dnia 14 marca 2018 r. W rubryce nr 4 zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że jej rodzinie żyje się coraz gorzej, bowiem nie otrzymuje stałych alimentów. Na jedno dziecko od "[...]" nie otrzymała żadnej kwoty, na drugie - komornik przekazuje jej różne kwoty - w 2017 r. po ok. "[...]", ostatnio w marcu 2018 r. - "[...]". Skarżąca podniosła, że ojcowie dzieci nie interesują się nimi, a ona nie ma już jak dorobić do budżetu domowego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci. Do jej majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy. Zarówno mieszkanie, jak i samochód są dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej - skarżąca jest bowiem osobą niepełnosprawną [powyższe wynika z wniosku i ze znajdujących się w aktach administracyjnych decyzji (k. 170, k. 266)]. W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód 3-osobowej rodziny z tytułu otrzymywanej przez nią renty i zatrudnienia w łącznej kwocie "[...]" oraz alimentów na jedno dziecko w kwocie "[...]", co stanowi łącznie "[...]", a przy dochodzie z tytułu alimentów na drugie dziecko i "MOPS 500+" wpisała "0". W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wykazała: raty z tytułu spłaty kredytu i nienależnie pobranych świadczeń w kwotach po "[...]" i "[...]", czynsz i fundusz remontowy w kwocie "[...]", RTV i Internet - "[...]", koszty leczenia - "[...]", ubezpieczenie na życie dzieci i własne - "[...]", eksploatacja samochodu - "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Mając na uwadze zawarte w skardze (k. 3) stwierdzenie skarżącej, iż kwota ok. "[...]" pozostaje jej "do życia po potrąceniu wydatków nie uwzględniając żywności, środków czystości i odzieży" przyjąć należy, że skarżąca otrzymuje nadal świadczenie "500+" na jedno dziecko, co oznacza, że dochód 3-osobowej rodziny wynosi obecnie łącznie ok. "[...]". W pierwszej kolejności, stwierdzić należy, że w oparciu o rubrykę nr 4 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, złożonego po wniosku z dnia 8 marca 2018 r., przyjąć należało, że w niniejszej sprawie skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wobec tego, że z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącej i jej rodziny stwierdzić należy, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wskazać należy, że skarżąca nie otrzymuje obecnie regularnie alimentów na dzieci w stałych kwotach. Aktualnie jedynymi stałymi źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są renta i wynagrodzenie skarżącej oraz świadczenie wychowawcze. Skarżąca, jak podniosła we wniosku, nie ma już jak dorobić. Po pokryciu wykazanych wydatków ze środków, którymi dysponuje, pozostaje jej ok. "[...]" na żywność, środki czystości i higieny, odzież, obuwie i inne wydatki konieczne (we wniosku skarżąca nie wykazała chociażby wydatków na energię). Mając zatem na uwadze liczbę osób w rodzinie skarżącej oraz to, że w jej skład wchodzi dwójka dzieci, co wiąże się zazwyczaj ze zwiększonymi kosztami utrzymania takiej rodziny, a także niepełnosprawność skarżącej, z czym wiążą się również zwiększone wydatki na lekarstwa i środki higieny, co podniosła skarżąca w skardze (k. 3), stwierdzić należy, że z kwoty pozostałej skarżącej do dyspozycji nie jest ona w stanie wygospodarować środków pieniężnych na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla swojej rodziny, a zauważyć należy, że prowadzi ona obecnie "[...]" sprawy sądowe, w których zawodowy pełnomocnik jest niezbędny w związku z jej zamiarem zaskarżenia wydanych w nich wyroków. Dodać należy, że skarżąca nie posiada również środków majątkowych, które umożliwiłyby jej poniesienie wskazanych kosztów postępowania. Mieszkanie, które stanowi jedyny jej majątek służy bowiem zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych 3-osobowej rodziny, zaś samochód, z uwagi na jej niepełnosprawność, jest jej niezbędny. W tych okolicznościach, za zasadne uznano ustanowienie dla skarżącej radcy prawnego, bowiem zgromadzenie środków pieniężnych na ten wydatek jest w jej aktualnej sytuacji życiowej obiektywnie niemożliwe. Na zakończenie zauważyć należy, że wśród wykazanych przez skarżącą wydatków znajduje się rata z tytułu spłaty kredytu w kwocie "[...]". Mając to na uwadze, wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty pożyczek/kredytów, nie mogą mieć co do zasady pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA: z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, i z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy ocenie tego wydatku istotne znaczenie ma cel zaciągniętej pożyczki/kredytu i sposób wydatkowania środków pochodzących z tego tytułu. Starszemu referendarzowi sądowemu znane jest z urzędu (zob. uzasadnienie postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]", sygn. akt "[...]"), że skarżąca zaciągnęła w "[...]" kredyt/pożyczkę o charakterze konsolidacyjnym, zmniejszając dotychczasową ratę z "[...]" na "[...]" i dobierając kwotę "[...]" "z powodu awarii samochodu i środków na życie zamknięcie debetu". Wyjaśniła też, że pierwotny kredyt zaciągnięty został na modernizację mieszkania, oprzyrządowanie samochodu i poprzedni samochód, który uległ kasacji po wypadku. Jak wskazano wyżej skarżąca jest osobą niepełnosprawną. Samochód ułatwia jej przemieszczanie się. Rodzaj jej niepełnosprawności wymuszał zaś przeprowadzenie pewnych przeróbek w mieszkaniu i samochodzie, które ułatwiają jej codzienne życie. Zarówno mieszkanie, jak i samochód są dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Mając zatem na uwadze cel zaciągniętych kredytów/pożyczek i sposób wydatkowania środków pochodzących z tego tytułu stwierdzić należy, że spłata raty pożyczki/kredytu, która w znacznym stopniu obciąża budżet domowy skarżącej, w warunkach niniejszej sprawy nie mogła negatywnie wpłynąć na ocenę jej aktualnych możliwości płatniczych w kontekście wymaganych na obecnym etapie sprawy kosztów postępowania. Dodać jednocześnie należy, że z uwagi na obecną wysokość obciążeń finansowych rodziny skarżącej i wysokość jej dochodu pozyskanie dodatkowych środków na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przy wykorzystaniu produktów bankowych nie jest możliwe. W skardze skarżąca oświadczyła: "Jestem wciąż na debecie, nie mam skąd pożyczać, bo i nie miałabym z czego oddawać" (k. 3). W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 249a p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 262 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.