II SA/Ol 881/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Na etapie wniesienia skargi Z.S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W rubryce 4.2. formularza, w której określa się żądanie przyznania konkretnego rodzaju pełnomocnika, nie zostały dokonane konieczne skreślenia. Według zawartego we wniosku oświadczenia, skarżący ("[...]"l.) prowadzi gospodarstwo domowe z żoną ("[...]" l.) i synem ("[...]" l.). Syn jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku (zaświadczenie - k. 6 akt), po ciężkiej operacji "[...]". Dochody miesięczne netto z tytułu emerytur małżonków wynoszą łącznie 2520 zł. Jedynym majątkiem jest dom o powierzchni 250 m2. W rubryce 11 - zamiast wyszczególnienia zobowiązań i stałych wydatków - zawarte zostało stwierdzenie: "Koszty te wystarczają na pokrycie bieżących wydatków i b. skromne życie." Skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni odnotowanych braków formalnych. Z uwagi na ogólnodostępne w Internecie informacje o działalnościach prowadzonych pod adresem skarżącego (wydruki z przykładowych stron włączono do akt), zdecydowano się, przez wzgląd na zasady ekonomiki procesowej, zażądać równocześnie oświadczenia wskazującego: - /pkt 3 a wezwania/ czy on i/lub jego żona prowadzą działalność zarobkową; jeśli tak - jaka była wysokość przychodów i dochodów z danej działalności w poszczególnych miesiącach bieżącego roku; jeśli nie - kiedy dana działalność ("[...]"czy też inna) została zakończona, przy czym jeśli była jeszcze prowadzona w bieżącym roku, to jakie były przychody i dochody w poszczególnych miesiącach, - /3 b/ czy w skład majątku wchodzi sprzęt "[...]", a jeśli tak, jakiego rodzaju, marki, modelu, rocznika i jakiej wartości rynkowej. Dodatkowo skarżącego zobowiązano do dostarczenia materiałów źródłowych w postaci: - /4 a/ wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego - za okres od 1 września 2017 r. do dnia odbioru wezwania (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania konta należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy), - /4 b/ dowodów uiszczenia w październiku 2017 r. wydatków związanych z domem (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego), - /4 c/ pokwitowania ostatnich wypłat emerytur (jeśli nie wpływały na rachunek bankowy). W odpowiedzi skarżący skreślił w formularzu wszystkie pozycje w rubryce 4.2., w rubryce 11 zaś wskazał, iż stałe wydatki w skali miesiąca to: należności za energię elektryczną - 176 zł, wodę - 34,5 zł i wywóz śmieci - 35 zł, rata pożyczki na opał - 270 zł, "rata (...) za działkę 135 zł", koszt leków - 60 zł. W dodatkowym oświadczeniu stwierdził: "a) Nie prowadzimy żadnej działalności gospodarczej. Nie była żadna działalność w tym roku prowadzona. b) w skład majątku (tu słowo nieczytelne) wchodzi jeden rower wodny 20 letni warty 400 zł do użytku własnego - rodzinnego 4 a) nie mam kont bankowych jedyny syn jest bezrobotny - chory. b) domu zobowiązania płacimy na bieżąco z wielkim wysiłkiem co tu drążyć jeszcze? c) emerytura moję dostarczane są przez listonosza". W tym stanie rzeczy zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późniejszymi zmianami, dalej w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z unormowania tego wynika, że ciężar dowodu tejże okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien mianowicie z należytą starannością wypełnić treść wezwania. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Taka też sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący, mimo pouczenia go o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie wskazał, /pkt 3 a wezwania/ kiedy zostały zakończone działalności zarobkowe ("[...]") a także nie dostarczył /4 a/ wyciągów z rachunków bankowych żony i syna, bądź oświadczenia o nieposiadaniu przez nie kont przez te osoby oraz /4b/ dowodów uiszczenia wydatków związanych z domem i /4c/ pokwitowań wypłat emerytur - wymaganych, gdy dokonanie tych operacji nie nastąpiło za pośrednictwem rachunku bankowego. Chociaż zaniechanie skarżącego stanowi bezpośredni powód odmowy przyznania prawa pomocy, to jednak godzi się poczynić uwagę odnośnie merytorycznego aspektu sprawy. W tym względzie należy zauważyć, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Powinna ona wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- -Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie, czego w szczególności należy oczekiwać, gdy wnoszona skarga nie dotyczy bezpośrednio jej interesu prawnego, a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w sprawie z zakresu informacji publicznej (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 14 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 113/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.