II SA/Ol 883/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]", Burmistrz "[...]" zmienił własną decyzję ostateczną z dnia "[...]" w sprawie przyznania E. M. świadczenia wychowawczego na dzieci: J. i R. M. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w ten sposób, że odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 2 lutego 2018 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" wpłynęła informacja z dnia 26 stycznia 2018 r., w której Wojewoda ustalił, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie świadczenia wychowawczego na dzieci E. i D. M. mają zastosowanie od 1 maja 2016 r. Wobec powyższego, zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (DZ.U. Z 2017 r., poz. 1851 z późn. zm.), zwaną dalej: "ustawą", organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze na okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 ustawy w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy, Wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze wydaje decyzję w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Po rozpoznaniu odwołania E. M. od decyzji organu pierwszej instancji, decyzją z dnia "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję będącą przedmiotem odwołania w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja nie narusza prawa materialnego i procedury administracyjnej. Wskazano, że w myśl art. 68 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. nr 882/2004, zwanego dalej: "rozporządzeniem" – w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1 cytowanego przepisu. Ten ustęp przewiduje zaś pierwszeństwo prawa udzielanego z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Świadczeniem objętym tym przepisem jest m.in. świadczenie wychowawcze, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z oświadczenia E. M. wynika, że D. M. od dnia 1 maja 2016 r. przebywa w Wielkiej Brytanii i od tego dnia podjął tam legalną pracę zarobkową. Zatem, począwszy od tego dnia, krajem zobowiązanym do wypłaty świadczenia na zasadzie pierwszeństwa jest Wielka Brytania. Zaistniała więc podstawa do zastosowania art. 16 ust. 2 ustawy. W skardze, złożonej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do tut. Sądu, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 16 ust. 6 w zw. Z art. 16 ust. 1, 2 i 4 ustawy oraz art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia, przez błędne przyjęcie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podczas gdy D. M., pomimo podjęcia pracy zarobkowej na terenie Wielkiej Brytanii, nie nabył prawa do świadczeń społecznych na terenie tego kraju, nie doszło zatem do zbiegu uprawnień. Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 16 ust. 6 ustawy, przez przyjęcie, że od 1 maja 2016 r. krajem zobowiązanym do wypłaty świadczeń jest Wielka Brytania. W ocenie skarżącej, organ odwoławczy naruszył też art. 19 w zw. z art.15 ust. 10 ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz.U. z 2017 r.,poz. 1428), poprzez ich niezastosowanie oraz art. 23 tej ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 16 ust. 6 ustawy, poprzez ustalenie przez niewłaściwy organ, tj. Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając na względzie powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalanie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r., poz. 2188 z późn. zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. - uchyla go lub stwierdza jego nieważność, albo stwierdza wydanie go z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Nadto, wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p,p,s,a,). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą organ zmienił własną decyzję ostateczną z dnia "[...]" w sprawie przyznania E. M. świadczenia wychowawczego na dzieci: J. i R. M. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w ten sposób, że odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2017 r. Jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 26 stycznia 2018 r., skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", Wojewoda stwierdził, iż ustalono, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie świadczenia wychowawczego na dzieci Państwa E. i D. M. mają zastosowanie od 1 maja 2016 r. W piśmie tym wskazano jednocześnie, że ustalenie to będzie podlegało dalszej weryfikacji przez Wojewodę w drodze postępowania wyjaśniającego z zagraniczną instytucją właściwą ds. świadczeń rodzinnych. Jak stanowi art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa, w przypadku, gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 (matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka) lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). Przepisy te zostały zmienione art. 15 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428), poprzez zastąpienie użytymi w odpowiednim przypadku i liczbie wyrazami "marszałek województwa", użytym w odpowiednim przypadku i liczbie wyrazem: "marszałek". W myśl ust. 6 art. 16 - w brzmieniu ustalonym art. 19 pkt 10 ww. ustawy zmieniającej - w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zadania w zakresie świadczenia wychowawczego co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania ww. świadczeń jest wójt (burmistrz, prezydent). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta) w sprawach ww. świadczenia jest sytuacja opisana w art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W przypadkach tam opisanych, tj. w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym jest wojewoda. Powyższe stanowiło podstawę do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia "[...]" - na podstawie m.in. art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że uprawnieniem właściwego organu (w przedmiotowej sprawie burmistrza "[...]") jest uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. W tym przypadku, zgodnie z ust. 7 art. 16 ustawy – decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego wydaje wojewoda, zgodnie z art. 11 od dnia, w tym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ ten ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. (...) (ust. 10). Reasumując, biorąc pod uwagę wyraźną i nie pozostawiającą żadnych wątpliwości treść art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ pierwszej instancji posiada wyłącznie kompetencję do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, skoro Wojewoda ww. pismem z 26 stycznia 2018 r. poinformował organ pierwszej instancji, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tymczasem zaś, organ pierwszej instancji, nie mając takich uprawnień, wydał - na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy - decyzję zmieniającą decyzję ostateczną o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci i jednocześnie odmówił stronie prawa do tego świadczenia od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Decyzja zmieniająca i odmawiająca przyznania świadczenia jest więc niezgodna z przepisami prawa. Należy też w sprawie zauważyć, że Wojewoda – w piśmie z dnia 26 stycznia 2018 r. - stwierdził, że ustalenie, iż w sprawie świadczenia wychowawczego na dzieci Państwa E. i D. M. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, będzie podlegało dalszej weryfikacji przez Wojewodę drodze postępowania wyjaśniającego z zagraniczną instytucją właściwą ds. świadczeń rodzinnych. W aktach sprawy znajduje się zaś informacja z dnia 17 lipca 2018 r. z brytyjskiej instytucji ds. świadczeń rodzinnych o braku uprawnienia E. M. do świadczeń na dzieci w Wielkiej Brytanii. Nie wynika z niej, czy dotyczy okresu od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, dotyczących naruszenia art. 19 w zw. z art.15 ust. 10 ustawy o zianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin z dnia 7 lipca 2017 r.(Dz.U. z 2017 r.,poz. 1428), poprzez ich niezastosowanie oraz art. 23 tej ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 16 ust. 6 ustawy, poprzez ustalenie przez niewłaściwy organ, tj. Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wskazać należy, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Organem właściwym, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie jest wojewoda, co wprost wynika z ww. przepisów ustawy zmieniającej z dnia 7 lipca 2017 r. Przepisy art. 19 tej ustawy nie dotyczą właściwości organu. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny prawidłowo zastosować przepis art. 16 ust. 6 ustawy, mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 powołanej ustawy. W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.