II SA/Ol 9/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. i W.W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie budynku postanawia odmówić przyznania W.W. prawa pomocy. We wniosku z dnia 12 lutego 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, W.W. wniósł, zgodnie z rubryką nr 4 formularza, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniósł, iż dochody rodziny nie są wystarczające na ponoszenie dodatkowych opłat, dlatego też na uiszczony wpis od skargi zmuszony był zaciągnąć pożyczkę. Wskazał, iż nie wiedział wcześniej o instytucji prawa pomocy i dlatego wnosi obecnie o zwrot wpisu i przyznanie prawa pomocy w całości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką. Do majątku 3-osobowej rodziny należy dom, natomiast źródłami jej dochodu są "[...]" w łącznej kwocie "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 8 kwietnia 2008 r., w którym oświadczył m.in., iż na wyszczególnione w nim wydatki mieszkaniowe oraz na wyżywienie i leki wydaje ogółem ok. "[...]". Do wydatków tych należy doliczyć jednak jeszcze inne, takie jak np. na środki czystości, czy też przejazdy. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kserokopie dokumentów, potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków mieszkaniowych oraz dochodów własnego i żony. "[...]". Z przedłożonych dokumentów wynika, iż dochód 3-osobowej rodziny wykazany w formularzu wniosku to dochód netto. Skarżący wyjaśnił, iż środki pieniężne na uiszczenie wpisu w kwocie 200 zł otrzymał od syna w formie pożyczki ze spłatą do końca kwietnia 2008 r., czego dowodem jest załączona do przedmiotowego pisma kserokopia oświadczenia syna. W związku z wezwaniem do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżący oświadczył, iż jedynym posiadanym i użytkowanym przez jego rodzinę kontem bankowym jest konto w Banku "[...]". Skarżący załączył jednocześnie kserokopię wyciągu z tego rachunku z opisem operacji za okres od dnia "[...]" 2007 r. do dnia "[...]" 2007 r., zgodnie z którym saldo końcowe wynosi 0,00 zł. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 powołanej ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać Sąd, iż nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby w niniejszej sprawie zachodziła przesłanka do przyznania prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez niego zakresie, czy też w zakresie węższym. Po pierwsze, wskazać należy, iż skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, a to w istocie uniemożliwia stwierdzenie jak kształtuje się obecnie jego sytuacja finansowa i czy rzeczywiście nie dysponuje oszczędnościami, które mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie jego udziału w sprawie. Przedstawiony przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego z okresu od dnia "[...]" 2007 r. do dnia "[...]" 2007 r. nie stanowi bowiem potwierdzenia braku posiadania aktualnie na tym rachunku środków pieniężnych. Po drugie, stwierdzić należy, iż okoliczności, na które powołuje się skarżący, nie przesądzają o braku możliwości zdobycia środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż skarżący wraz żoną i matką posiadają stały miesięczny dochód z tytułu "[...]" w wysokości "[...]". Zgodnie z oświadczeniem skarżącego miesięczne wydatki 3-osobowej rodziny wynoszą natomiast średnio ok. "[...]". Z powyższego wynika, że różnica między dochodem rodziny skarżącego, a jej wydatkami wynosi miesięcznie średnio ok. 662 zł. Zestawienie dochodu i wydatków pozwala tym samym przyjąć, iż środki pieniężne, jakimi dysponuje skarżący są generalnie wystarczające nie tylko na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny (wyżywienie, leki, opłaty mieszkaniowe), ale również na poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone także na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie wystarczy bowiem wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Skarżący nie wskazał wysokości wydatków ponoszonych okresowo na środki czystości, higieny osobistej, przejazdy, itp., nie wykazał też, aby wydatki na te cele pochłaniały całą wskazaną wyżej kwotę. Poza wydatkami na przejazdy, wydatki te nie stanowią natomiast wydatków, których konieczność poniesienia występuje co miesiąc. W konsekwencji, nawet uwzględniając konieczność okresowego pomniejszenia wskazanej wyżej różnicy o wydatki na te cele uznać należy, iż pozostała po tym potrąceniu kwota jest wystarczająca nie tylko na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, ale również umożliwia zgromadzenie w określonym czasie oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów związanych z ewentualnym ustanowieniem adwokata. W oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenie w piśmie procesowym z dnia 8 kwietnia 2008 r. można ponadto wnioskować, że w sytuacjach wymagających wsparcia finansowego skarżący może liczyć na pomoc syna ("dużo jest opłat ogólnie za dom i jego użytkowanie, jednak możemy w potrzebie liczyć na pomoc syna"), czego potwierdzeniem jest udzielenie pożyczki na wpis od skargi. W świetle powyższego, można zatem sądzić, że także na dalszym etapie postępowania sądowego, skarżący będzie mógł liczyć w razie takiej potrzeby na pomoc syna. Dzięki tej pomocy, skarżący będzie natomiast w stanie zgromadzić środki na wymagane koszty sprawy sądowej nawet w sytuacji okresowego zwiększenia wysokości ponoszonych wydatków. Reasumując, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby środki pieniężne, jakimi dysponuje nie dawały realnej możliwości poczynienia oszczędności, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, mogłyby być przeznaczone na uiszczenie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w tym również na spłacenie zaciągniętych na ten cel pożyczek. Na marginesie wskazać natomiast należy, iż prawo pomocy nie działa wstecz, co oznacza, że nawet w sytuacji, gdyby skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy na obecnym etapie postępowania sądowego to nie uzyskałby on zwrotu uiszczonego uprzednio wpisu od skargi. Opłacenie tego wpisu stanowi bowiem w istocie potwierdzenie faktu, że skarżący posiadał wówczas realne możliwości zdobycia środków pieniężnych na ten cel. Informacyjnie wskazać natomiast można, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym strona nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy również, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie znajdują zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Generalnie, tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim" objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.