II SA/Ol 90/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J.W. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sygn. akt II SA/Ol 90/08 w przedmiocie odmowy przyznania J.W. prawa pomocy w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty za wydanie karty pojazdu postanawia odmówić przyznania J.W. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia J.W. wniosła do tutejszego Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty za wydanie karty pojazdu. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 12 lutego 2008 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Przed upływem terminu 7 dni do uiszczenia wpisu, J.W. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z "[...]". Oświadczyła przy tym, że na majątek rodziny składa się: dom jednorodzinny o powierzchni 350 m2, działka rekreacyjna, 5 ciągników siodłowych, 6 naczep, 2 samochody osobowe, oszczędności w kwocie 325.000 zł oraz inne, bliżej nieokreślone przedmioty wartościowe. Miesięczny dochód 5-osobowej rodziny wynosi w sumie ok. 15.000 zł. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 90/08 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania J.W. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia w przewidzianym terminie, żądając jego zmiany w całości, względnie uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając wskazała, iż złożenie skargi w niniejszej sprawie spowodowane jest nieuwzględnieniem wcześniejszych wniosków przez organy I i II instancji, pomimo podstaw do pozytywnego załatwienia tych żądań. Stąd w ocenie wnoszącej sprzeciw konieczność uiszczenia opłaty od skargi zawsze będzie powodować obiektywne pogorszenie sytuacji materialnej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyrażoną w art. 199 tejże ustawy, strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, (niepublikowane), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Prawo pomocy stanowi zatem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania. Może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście Sąd uznał, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w odniesieniu do jej osoby. Podkreślić należy, iż zasadność wniosku rozpatrywano w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności analizując miesięczne dochody strony oraz jej najbliższej rodziny, nie sposób uznać, iż złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim już sama wysokość miesięcznych stałych dochodów rodziny skarżącej w łącznej kwocie ok. 15.000 zł nie pozwala na przyjęcie twierdzenia, że wnioskująca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie można powiedzieć o wnioskującej, która dodatkowo wspólnie z "[...]" zgromadziła wymieniony we wniosku majątek znacznej wartości w postaci m.in. domu, kilku samochodów, ciągników oraz oszczędności w wysokości 325.000 zł. Posiadany majątek oraz uzyskiwane miesięczne dochody, w porównaniu do większości skarżących ubiegających się o przyznanie prawa pomocy są niewspółmiernie wyższe. Nadto dokonując zestawienia podanego przez skarżącą stanu majątkowego z ogólnikowym przedstawieniem jej sytuacji materialnej, które ma uzasadniać pozytywne rozpoznanie wniosku nie sposób przyjąć, że jej sytuacja materialna jest trudna i nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stanowska tego nie może zmienić argument zawarty w uzasadnieniu sprzeciwu, że konieczność uiszczenia opłaty (wpisu) od skargi zawsze będzie powodować obiektywne pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego. Jest oczywistym, że uiszczenie każdej należności wynikającej z obowiązku wynikającego z przepisów prawa w większym lub mniejszym stopniu zmniejszy budżet rodziny, jednak wskazany przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa jednoznacznie określa, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być udzielone, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca tego nie wykazała. Wnosząc zaś skargę do sądu administracyjnego, winna liczyć się z koniecznością poniesienia prawem przewidzianych kosztów sądowych. Przy posiadanym zaś majątku i dochodach nie sposób uznać, że skarżąca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości poniesienia tych kosztów, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Natomiast przekonanie skarżącej o wadliwości orzeczeń organów administracji publicznej i zasadności wniesionej skargi nie oznacza, że niejako automatycznie, z urzędu przysługuje jej prawo pomocy. Zgodność z prawem skarżonego rozstrzygnięcia zbada dopiero Sąd, gdy spełnione zostaną wszystkie wymogi formalne do merytorycznego zbadania sprawy. Skoro wnioskująca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy ppsa, należało orzec jak w sentencji.