II SA/Ol 902/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję ... Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w O. z dnia ... , nr ... w przedmiocie kary za nieprzestrzeganie wymagań weterynaryjnych 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokatowi K. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]"r., Powiatowy Lekarz Weterynarii wymierzył W.M. karę pieniężną w wysokości 150 zł za niespełnienie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa na użytek własny. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w ramach czynności kontrolnych, związanych z nadzorem nad produkcją mięsa na użytek własny, Powiatowy Lekarz Weterynarii przeprowadził weryfikację przekazanych do PIW powiadomień o zamiarze uboju świń z przeznaczeniem mięsa na użytek własny, z dokonanymi zgłoszeniami ubojów gospodarczych do BP ARiMR. W wyniku analizy przeprowadzonych badań świń i mięsa przeznaczonego na użytek własny oraz złożonych przez stronę wyjaśnień w dniu 21 maja 2019 r. (protokół nr 2/2019) ustalono, że w dniu 2 marca 2019 r. poddano ubojowi w gospodarstwie W.M. 2 świnie z przeznaczeniem mięsa na użytek własny. Ze względu na położenie gospodarstwa w obszarze objętym ograniczeniami ASF dopuszcza się ubój świń w celu produkcji mięsa na użytek własny wyłącznie w przypadku powiadomienia powiatowego lekarza weterynarii o zamiarze uboju co najmniej na 24 godziny przed jego dokonaniem, przeprowadzeniu przez lekarza weterynarii badania przedubojowego świń i przeprowadzeniu badania poubojowego mięsa pozyskanego w wyniku uboju tych świń oraz poddania mięsa obowiązkowemu badaniu na obecność włośni. Strona nie dopełniła obowiązku przeprowadzenia badania przedubojowego świń i poubojowego mięsa uzyskanego z uboju, w ramach produkcji na użytek własny. Niedokonanie powyższych obowiązków stanowi naruszenie wymagań zawartych w § 2a ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa na użytek własny (Dz.U. z 2016 r., poz. 885). W odwołaniu od powyższej decyzji W.M. podniósł, że badania przedubojowe świń i badania poubojowe mięsa pozyskanego w wyniku produkcji mięsa na użytek własny, po dopełnieniu obowiązku zgłoszenia przez właściciela do właściwego organu, należą do zadań inspekcji weterynaryjnej. Ponadto wskazał na uciążliwość przepisów regulujących hodowlę świń w małych gospodarstwach oraz wskazał na niskie dochody własne, które uniemożliwiają uregulowanie nałożonej kary pieniężnej. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]"r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a.", Wojewódzki Lekarz Weterynarii utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Przytaczając mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2019 r., poz. 824) i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny, organ odwoławczy wskazał, że wymierzając karę W.M. wzięto pod uwagę fakt, że pozyskane mięso zostało przeznaczone do spożycia we własnym gospodarstwie domowym, jak również to, że strona zapewniła, że w przyszłości w przypadku uboju gospodarczego będzie starała się spełnić swoje obowiązki. Jednakże, weryfikując stopień społecznej szkodliwości czynu oraz stopień zagrożenia dla bezpieczeństwa produktów pochodzenia zwierzęcego należy mieć na względzie konieczność restrykcyjnego przestrzegania nakazów prawa weterynaryjnego przez hodowców posiadających gospodarstwa w obszarze objętym ograniczeniami ASF. Mając na względzie, że przedział kar określony przez ustawodawcę wynosi od 100 zł do 2.000 zł., orzeczona kara 150 zł., wyższa od minimalnej, jest adekwatna do okoliczności popełnienia czynu. Afrykański pomór świń (ASF) to szybko szerząca się, zakaźna choroba wirusowa, na którą podatne są świnie domowe, świniodziki oraz dziki. W przypadku wystąpienia ASF w stadzie, dochodzi do dużych spadków w produkcji: zakażenie przebiega powoli i obejmuje znaczny odsetek zwierząt w stadzie, przy czym śmiertelność zwierząt sięga nawet 100%. Rozprzestrzenianie się wirusa afrykańskiego pomoru świń jest stosunkowo łatwe za pośrednictwem osób i pojazdów odwiedzających gospodarstwo, skażonego sprzętu i narzędzi, zwierząt mających swobodny dostęp do gospodarstwa (gryzonie, koty, psy), jak również przez skażoną paszę, wodę oraz skarmianie zwierząt odpadami kuchennymi zawierającymi nieprzetworzone mięso zakażonych świń. Celem wprowadzenia nakazów jest zapobieganie szerzeniu się ASF i tylko bezwzględne przestrzeganie wprowadzanych zasad (bez względu na to, czy świnie chorują czy nie), spowoduje ograniczenie i zwalczanie choroby. Niespełnianie wymagań weterynaryjnych przez stronę (brak wykonania przez lekarza weterynarii badania przed i poubojowego świń poddanych ubojowi w ramach produkcji na użytek własny) stwarza ryzyko rozwleczenia potencjalnego wirusa ASF. Wobec powyższego, niespełnienie ww. wymagań weterynaryjnych przez stronę prowadzącą produkcję mięsa z przeznaczeniem na użytek własny stanowi przesłankę do nałożenia kary pieniężnej w oparciu o art. 26 ust 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. z 2019 r., poz. 824), zwanej dalej: "ustawą". W skardze, wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję z dnia "[...]"r., W.M. wskazał, że Powiatowy Lekarz Weterynarii był powiadomiony o zamiarze uboju świń i nie udzielił żadnych informacji związanych z ubojem. W celu sprzedaży świń, została pobrana krew do badania, jednak Powiatowy Lekarz Weterynarii nie dał świadectwa do rzeźni. Ponadto, skarżący przedstawił przebieg czynności kontrolnych przeprowadzonych w jego gospodarstwie w dniu 19 grudnia 2019 r. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie pełnomocnik organu wskazał, że wszystkie gospodarstwa w ramach bioasekuracji objęte są kontrolą i w czasie tych kontroli rolnicy informowani są o obowiązkach, również tych, wynikających z uboju na potrzeby własne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, natomiast sądy administracyjne nie orzekają, co do zasady, merytorycznie. Sąd, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Rozpoznając skargę w granicach tak zakreślonej kognicji, sąd nie stwierdził żadnego z powyższych uchybień. Skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów, wobec czego należało ją oddalić. Kontroli sądu poddana została decyzja, którą nałożono na skarżącego karę pieniężną za niedopełnienie wymogów weterynaryjnych przy uboju zwierząt na własny użytek. Sam fakt uboju zwierząt jest niesporny. Natomiast skarżący kwestionuje zasadność nałożenia kary. Zarzut ten, sprowadzający się do niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, jest niezasadny. Bezsprzecznie z akt sprawy wynika, że skarżący nie zawiadomił właściwego powiatowego lekarza weterynarii o zamiarze uboju zwierząt na 24 godziny przed jego dokonaniem. W dniu 21 maja 2019 r. skarżący zeznał (v: protokół przesłuchania, k. 11 akt administracyjnych), że osobiście nie dokonał zawiadomienia lekarza weterynarii o zamiarze uboju, a zrobił to telefonicznie jego brat. Stwierdził, że nie zgłosił do badania przedubojowego świń, bo nie wyglądały na chore i nie wiedział, że jest taki obowiązek. Wskazał również, że nie dokonał zawiadomienia poubojowego, bo nie wiedział, że jest taki obowiązek. Skarżący nie może skutecznie bronić się nieznajomością prawa, gdyż podejmując się prowadzenia produkcji zwierzęcej, dochowując należytej staranności, winien uzyskać podstawową wiedzę o swoich obowiązkach. Fakt nieznajomości prawa nie może być okolicznością ekskulpacyjną, która byłaby podstawą do odstąpienia od nałożenia obligatoryjnej kary. Ta okoliczność może mieć jedynie wpływ na wysokość kary, co w niniejszej sprawie znalazło odzwierciedlenie w decyzji organu, który wymierzył karę w niskiej wysokości. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w pełni uzasadniało ustalenie, że skarżący dokonał uboju dwóch świń bez uprzedniego powiadomienia lekarza weterynarii, właściwego ze względu na lokalizację gospodarstwa. W tak ustalonym stanie faktycznym trafnie organy zastosowały prawo materialne. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy o produktach pochodzenia zwierzęcego, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, powołanego we wstępnej części uzasadnienia i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych za naruszenie przepisów o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1182). Położenie gospodarstwa skarżącego na terenie gminy R, która na podstawie ust. 7 cz. II załącznika do Decyzji Wykonawczej Komisji 2014/709/UE w sprawie środków kontroli w zakresie zdrowia zwierząt w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń w niektórych państwach członkowskich i uchylająca decyzję wykonawczą 2014/178/UE (Dz.U.UE.L.2014.295.63), tj. na terenie objętym ograniczeniami, powoduje bezwzględny obowiązek hodowców świń zgłoszenia powiatowemu lekarzowi weterynarii o zamiarze przeprowadzenia uboju oraz badania przed i poubojowego świń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, ubój zwierząt w celu produkcji mięsa jest co do zasady niedopuszczalny, jeżeli dokonywany jest poza rzeźnią. Jednakże, stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy, dopuszcza się ubój na terenie gospodarstwa m.in. świń w celu produkcji mięsa na użytek własny. Przez produkcję mięsa na użytek własny należy rozumieć pozyskiwanie mięsa przeznaczonego na własne potrzeby (art. 5 ust. 1a ustawy). Z kolei z art. 11a ust. 1 ustawy wynika, że przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny, powinny być spełnione wymagania zdrowotne, higieniczne i sanitarne, zwane dalej "wymaganiami weterynaryjnymi przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny". Obejmują one w szczególności: 1) wymagania dotyczące zdrowia zwierząt, z których pozyskuje się mięso, lub 2) wymagania, jakie powinny być spełnione przy uboju na terenie gospodarstwa, lub 3) wymagania dotyczące badania poubojowego mięsa, w tym mięsa pozyskanego w wyniku odstrzału zwierząt łownych, lub 4) sposób znakowania mięsa. Szczegółowe wymagania przy produkcji mięsa, przeznaczonego na użytek własny zostały określone w rozporządzeniu w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny. Zgodnie z § 4 ww. rozporządzenia, co najmniej na 24 godziny przed dokonaniem uboju zwierząt, należy powiadomić o zamiarze powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na miejsce przeprowadzenia uboju. Przy tym, jeżeli ubój ma być dokonany na terenie gospodarstwa, w którym zwierzęta były utrzymywane – obowiązany do powiadomienia jest posiadacz zwierząt; w przypadku uboju w innym gospodarstwie - podmiot prowadzący to gospodarstwo. Informacja, o której mowa w ust. 1 powinna zawierać między innymi dane osobowe, miejsce zamieszkania i adres posiadacza zwierząt poddawanych ubojowi bądź podmiotu prowadzącego gospodarstwo, gatunek i liczbę zwierząt poddawanych ubojowi, numer identyfikacyjny zwierząt poddawanych ubojowi, miejsce i termin uboju, imię i nazwisko oraz adres osoby uprawnionej do przeprowadzenia uboju (§ 4 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia). Z powyższych przepisów wyraźnie wynika, że to posiadacz zwierzęcia obowiązany jest powiadomić lekarza weterynarii zarówno o zamiarze uboju, jego miejscu jak i o osobie dokonującej uśmiercenia zwierząt. Powiadomienie to służy przede wszystkim możliwości weryfikacji przez lekarza weterynarii zachowania warunków sanitarnych i higienicznych przy uboju zwierząt. Obowiązek powiadomienia lekarza należy do wymagań weterynaryjnych, do których ustawodawca odwołuje się w kolejnych unormowaniach ustawy, z niezachowaniem których wiąże określone sankcje. Stosownie do art. 27 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy, w razie niespełnienia wymagań weterynaryjnych określonych w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, w tym wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa na użytek własny, właściwy powiatowy lekarz weterynarii nakłada w drodze decyzji karę pieniężną. Stosownie do rozporządzenia w sprawie wysokości kar pieniężnych za naruszenia przepisów o produktach pochodzenia zwierzęcego, kara może wynosić od 100 zł do 2.000 zł (§ 1 pkt 39 rozporządzenia). Redakcja przepisu wyraźnie wskazuje, że nałożenie kary pieniężnej jest obowiązkiem organu, natomiast uznaniu administracyjnemu podlega jedynie wysokość kary. Podkreślić przy tym należy, że kara jest wymierzana nie za fakt dokonania uboju, ale za niespełnienie wymogów wynikających z przytoczonych wcześniej przepisów. Rozważając wysokość kary, organy uwzględniły okoliczności popełnienia naruszeń, fakt znajomości przez skarżącego przepisów prawa obowiązujących w omawianej dziedzinie, jak też stopnień społecznej szkodliwości czynu oraz cele prewencji indywidualnej i ogólnej. Skoro zatem, jak wywiedziono wcześniej, zasadnie organy ustaliły, że skarżący nie dopełnił wymagań weterynaryjnych poprzedzających ubój, decyzja wymierzająca karę nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Końcowo wskazać należy, że organ odwoławczy pouczył skarżącego, że przysługuje mu prawo do wystąpienia z wnioskiem do Powiatowego Lekarza Weterynarii o umorzenie nałożonej kary. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).