II SA/Ol 906/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. i P.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. i P.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A. i P. B. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych. W jego uzasadnieniu podali, iż: znajdują się w trudnej sytuacji materialnej; pomimo tego, że dochód netto wynosi 3917,16 zł, to miesięczne, konieczne wydatki ograniczają ich możliwości uiszczenia ponad 500 zł wpisu. Na zakup domu pobrali kredyt hipoteczny w wysokości 156 tys. CHF. Do spłaty pozostało 155252,81 CHF, tj. ok. 400000 zł. Miesięczna rata to 1847,36 zł. Spłacają pożyczkę w pracy po 250 zł (do spłaty pozostało jeszcze 2500). Woda kosztuje ich 46 zł, wywóz śmieci - 34 zł, gaz - 195 zł, telewizja - 38 zł, Internet (niezbędny do pracy) - 45 zł, opiekunka do dziecka - 600 zł. Wydatki te to 3055,36 zł. Pozostaje 861,80 zł na wyżywienie, pampersy, dojazd do pracy i szkoły, środki czystości i leki. W rubryce 11 formularza skarżący nadmienili, iż są świadomi tego, że składając skargę powinni zabezpieczyć się na okoliczność jej opłacenia, lecz rozpoczynając procedurę przekształcenia nie myśleli, że grunt zostanie tak wysoko wyceniony. W Urzędzie Miasta informowano ich, że koszty nie przekroczą 10000 zł. Otrzymując decyzję ustalającą opłatę w wysokości 19251 zł byli całkowicie zaskoczeni. Kwota ta jest dla nich tym bardziej duża, że wzrósł koszt kredytu, a żona straciła stałą pracę i pracuje teraz tylko na zlecenie, do grudnia 2008 r. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci; uzyskują miesięcznie dochód w wysokości 3917,16 zł netto; posiadają majątek w postaci domu (100 m2), mieszkania (25 m2), oszczędności w kwocie 8000 zł i akcji o wartości 1500 zł. Wskazali, iż zgromadzone zasoby pieniężne przeznaczone są na wykup gruntu, a nabytej w zeszłym roku kawalerki "[...]" nie mogą sprzedać ze względów podatkowych, ani wynająć z uwagi na istnienie niewielkiego zainteresowania. Zgłoszony postulat nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [art. 245 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej w skrócie: "p.p.s.a."], stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W rozumieniu tego przepisu nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, bowiem chodzi w nim o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Do tej kategorii skarżący z pewnością nie należą. Przeciwnie - ich status materialny wykracza ponad przeciętny poziom, o czym świadczy już samo posiadanie dwóch nieruchomości mieszkalnych. Na ocenę, czy dysponują dostatecznymi środkami na uiszczenie kosztów sadowych, nie może mieć jakiegokolwiek wpływu okoliczność, iż zdecydowali się na skredytowanie zakupu domu i poniesienie kosztów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności. Wykluczone jest bowiem dopuszczenie ewentualności przerzucenia ciężaru zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby na współobywateli. Z ich środków pochodzą przecież dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.