II SA/Ol 912/19

Dnia 8 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz jego zwrotu - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] Prezydent Miasta (dalej: organ I instancji) uchylił własną decyzję z [...] nr [...], którą przyznał A.S. (dalej: skarżąca) prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – D.J., na okres od [...] 2018r. do [...] 2019r. Stwierdził, że odstąpiono od sporządzenia uzasadnienia na podstawie art. 107 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Podano jedynie, że ostatnia wypłata świadczenia z funduszu nastąpiła do dnia 31.07.2019r. Następnie pismem z 16.08.2019r. poinformowano skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania kwot pobranych za okres od 01.06.2019r. do 31.07.20919r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – D.J. za nienależnie pobrane świadczenie. Decyzją z [...] nr [...] Prezydent Miasta orzekł: 1) o ustaleniu świadczeniem nienależnie pobranym kwot wypłaconych skarżącej za okres od 01.06.2019r. do 31.07.2019r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w łącznej wysokości 900,00 zł; 2) o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu podano, że organ w dniu 9 sierpnia 2019r. powziął informację, że skarżącą z dniem [...] 2019r. uzyskała zatrudnienie w Spółce A. Podano, że z akt sprawy wynika, iż dochód osiągnięty przez skarżącą z tytułu zatrudnienia za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty czyli za maj 2019r. wyniósł 2001,78 zł. Powołując się na art. 2 pkt 5, art. 9 ust. 2 i ust. 4a ustawy z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019r. poz. 670, ze zm.) dalej: u.p.o.u.a., organ I instancji ustalił zatem, że dochód osiągnięty przez skarżącą za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty - to jest za maj 2019r., wyniósł 2.001,78 zł. Kwotę tę organ uznał za dochód uzyskany, który należało uwzględnić przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stwierdził, że po weryfikacji dochodu stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dochód 3-osobowej rodziny, powiększony o dochód uzyskany z tytułu uzyskania przez skarżącą zatrudnienia, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 745,78 zł i tym samym przekroczył ustawowy próg dochodowy. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a., w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Wyjaśniono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują od czerwca 2019r., to jest od pierwszego miesiąca po miesiącu, w którym dochód został uzyskany. Stwierdzono, że skoro skarżąca pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres do 31.07.2019r., to za nienależnie pobrane należało uznać, stosownie do art. 2 pkt 7 lit. a) u.p.o.u.a., kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.06.2019r. do 31.07.2019r. Organ podniósł ponadto, że skarżąca miała wiedzę o warunkach uprawniających do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, także co do kwestii dochodu uzyskanego, w tym obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wierzyciela o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W złożonym od tej decyzji odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz brak umożliwienia jej zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie. Podała, że jej wynagrodzenie za maj 2019r. wyniosło 2.123,03 zł, zaś za czerwiec 2019r. - 1.856,28 zł. Zaznaczyła jednak, że pierwsze wynagrodzenie za pracę otrzymała dopiero w miesiącu czerwcu br. W sierpniu, po otrzymaniu umowy o pracę na stałe, zgłosiła się do organu I instancji w celu wstrzymania świadczeń w związku z zawarciem umowy na czas nieokreślony i zgłosiła jednocześnie utratę pracy w poprzednim zakładzie pracy. Dodała, że córka straciła prawo do stypendium, a egzekucja alimentów należnych dwójce jej dzieci, jest bezskuteczna. Wyszczególniła nadto comiesięczne zobowiązania i opłaty rodziny, wynoszące łącznie ok. 1.700 zł - 1.800 zł zaznaczając, że z pozostałej na bieżące utrzymanie kwoty, nie jest w stanie uregulować nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium) decyzją z [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przytoczyło przepisy ustawy regulujące przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kwestię zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium uznało, że istotne jest wyjaśnienie wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzyskania dochodu przez skarżącą po roku bazowym, to jest 2017r. Oceniło, że w sprawie zaistniała przesłanka utraty dochodu spowodowana utratą przez skarżącą zatrudnienia w przedsiębiorstwie B z dniem [...] 2019r. i uzyskania dochodu, spowodowana podjęciem zatrudnienia od [...] 2019r. w Spółce A. Zgodnie jednak z art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Obliczając dochód członka rodziny skarżącej za 2017r. Kolegium stwierdziło, że miesięczny dochód członka rodziny (235,56 zł) należy powiększyć o 2.001,78 zł (dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia). Ustalony dochód trzyosobowej rodziny wyniósł więc 2.237,34 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 745,78 zł i przekroczył tym samym ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń - 725,00 zł na osobę w rodzinie. Zaznaczono ponadto, że choć skarżąca podjęła zatrudnienie [...] 2019r., to organ pierwszej instancji powziął informację o tym fakcie dopiero 9 września 2019r. Stosownie zaś do art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a., w związku z uzyskaniem zatrudnienia od [...] 2019r., skarżącej świadczenia nie przysługują od czerwca 2019r. Kolegium stwierdziło, że świadczenie wypłacone za lipiec i sierpień 2019r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, czyli wypłaconym mimo przekroczenia kryterium dochodowego na jednego członka rodziny, które podlegają zwrotowi. Na powyższą decyzję skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania lub jej zmianę. Powtórzyła zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu. Zaznaczyła, że dochód z podjętej nowej pracy otrzymała dopiero w czerwcu br., a nie w maju 2019r., jak to przyjęły organy. Podniosła, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, polegający na intencjonalnym działaniu, zmierzającym do naruszenia przepisów prawa, wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Podkreśliła też na konieczność odróżniania świadczenia nienależnego od świadczenia nienależnie pobranego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa mogące mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy obu instancji stwierdziły, że [...] 2019r. skarżąca podjęła pracę w Spółce A, z tytułu której w maju 2019r. otrzymała wynagrodzenie w kwocie 2.001,78 zł. Nadto podano, że skarżąca utraciła [...] 2019r. dochód z tytułu zatrudnienia w przedsiębiorstwie B. Zaznaczyć należy, że w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych brak jest dokumentu, który pozwalałby na weryfikację sporządzonej 16 sierpnia 2019r. przez pracownika organu pierwszej instancji notatki, że utrata zatrudnienia nastąpiła rzeczywiście w tej dacie. Uznając jednak tę okoliczność za niewątpliwą należy zauważyć, że zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Skoro zatem skarżąca utraciła dochód w okresie późniejszym, niż wskazany w cytowanym przepisie, to okoliczność ta wyklucza przy ustalaniu dochodu skarżącej możliwość zastosowania cytowanego przepisu i pominięcia utraty przez skarżącą dochodu. Tym samym, zakładając, że kwota 235,56 zł stanowiła dochód uzyskiwany przez skarżącą w przedsiębiorstwie B (w aktach administracyjnych nie ma dokumentu pozwalającego na ustalenie tej okoliczności), który został utracony, to dochód rodziny skarżącej należało pomniejszyć o tę kwotę. Weryfikując więc dochód rodziny skarżącej, z uwagi na zaistniałą zmianę sytuacji dochodowej, należało uwzględnić wyłącznie dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia w nowym zakładzie pracy. Zaznaczyć należy, że kwota tego dochodu przyjęta przez organy administracji różni się od kwoty wynagrodzenia podawanej przez skarżącą. Ta rozbieżność również nie została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, w niniejszej sprawie przedwcześnie stwierdzono, że świadczenie alimentacyjne nie przysługuje skarżącej od miesiąca czerwca 2019r. Organy obu instancji przyjęły bowiem, że skarżąca otrzymała dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia już w miesiącu maju 2019r., gdy tymczasem skarżąca podnosi konsekwentnie w odwołaniu oraz w skardze, że wprawdzie otrzymała wynagrodzenie za maj 2019r., lecz wypłacone ono zostało jej dopiero w czerwcu 2019r. Okoliczność ta nie została w toku postępowania administracyjnego wyjaśniona. W przypadku zaś, gdyby rzeczywiście skarżąca otrzymała pierwsze wynagrodzenie za pracę w nowym zakładzie pracy dopiero w czerwcu 2019r., a jego wysokość powodowałaby skutek utraty świadczenia alimentacyjnego, to świadczenie to nie przysługiwałoby dopiero od lipca 2019r. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Nadto Sąd zwraca uwagę, że w przywołanym przepisie ustawodawca nie posłużył się terminem podjęcia zatrudnienia lecz pojęciem uzyskania dochodu, co stosownie do ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych należy rozumieć jako faktyczne posiadanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie wskazanej wysokości np. wynagrodzenia. Nie ustalono tej istotnej okoliczności w toku prowadzonego w tej sprawie postępowania, w jaki sposób i w jakim terminie jest wypłacane wynagrodzenie pracownikom wskazanego zakładu pracy oraz kiedy faktycznie wypłacone zostało skarżącej pierwsze wynagrodzenie w nowej firmie. W kontrolowanej sprawie zatem, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018r. poz. 2096, ze zm.) dalej: k.p.a., nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Błędnie nadto zinterpretowany został art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a., skoro nie wyjaśniono czy z uwagi na utracony dochód w firmie B dochód ten został pominięty przy ponownym ustalaniu dochodu rodziny. Brak jest bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnienia, z jakich przychodów składa się dochód rodziny w przeliczeniu na jej członka. Bez oparcia w stanie faktycznym i prawnym było więc stanowisko organów obu instancji, że w sprawie zaistniała sytuacja opisana w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni ocenę i wskazania co do dalszego postępowania wynikające wprost z powyższych rozważań. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mo cy decyzję organu pierwszej instancji.