II SA/Ol 913/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi A. M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wydania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. M. T. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 13 czerwca 2014r. Starosta I. odmówił A. T. wydania prawa jazdy kategorii A, C, C+E. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że po dokonaniu merytorycznej weryfikacji akt A. T. ubiegającego się o wydanie prawa jazdy kategorii A, C, C+E, ustalono, że Prokuratura Rejonowa wydała w dniu 28.02.2014 r. postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy A. T. O tym fakcie poinformowała organ pismem nr "[...]" z dnia 03.03.2014 r., załączając prawo jazdy kategorii A, B, C, B+E, C+E, nr "[...]" A. T. Następnie, w dniu 02.06.2014 r. do Starostwa wpłynął wyrok Sądu Rejonowego "[...]"z dnia 28 kwietnia 2014 r., sygn. akt "[...]", orzekający wobec A. T. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 (jednego) roku, z wyłączeniem kategorii A, C, C+E , zaliczając na jego poczet okres zatrzymania prawa jazdy od 22.02.2014 r. W swym wniosku A. T. ubiega się o wydanie prawa jazdy kategorii A, C, C+E, w związku z orzeczonym wyrokiem Sądu Rejonowego "[...]" z dnia 28 kwietnia 2014 r. zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem kategorii A, C, C+E, na okres 1 (jednego) roku. Organ podniósł, że przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, które weszły w życie w dniu 19 stycznia 2013 r., nie dają staroście możliwości wydania prawa jazdy w zakresie kategorii A, C, C+E - z uwagi na orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B. Stosownie bowiem do dyspozycji przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Według zaś przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1, lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, oraz względem ubiegającego się o wydanie prawa jazdy kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. W ocenie organu przepis art. 12 ma zastosowanie nie tylko do kierowców ubiegających się po raz pierwszy o prawo jazdy danej kategorii, innej niż kategoria B, w czasie trwania zakazu, ale również do kierowców już posiadających takie uprawnienia. Od decyzji odwołał się w ustawowym terminie A. T. W odwołaniu wskazał, że powołanie przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami stanowi o wadzie skarżonej decyzji. Jest to wada proceduralna naruszająca przepisy art. 7 i 8 k.p.a. Organ nie dostrzegł, że przepis ten jest stosowany - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Odwołujący podniósł, że nie domagał się wydania prawa jazdy kat. B oraz B+E, do których odnosił się zakaz orzeczony wyrokiem. Tylko z tego względu decyzja powinna być uchylona. Zdaniem odwołującego się, w konsekwencji powstał stan: - działania organu ponad zakaz wynikający z braku prawomocnego orzeczenia, - działanie przez nadużycie prawa poprzez niedozwoloną wykładnię rozszerzającą i brak kompetencji do tego działania, - tworzenie stanu, wedle którego bez sądowego zakazu, a także bez decyzji administracyjnej jest pozbawiony wykonywania uprawnień, które posiada, - uzurpowanie przez organ uprawnień do zastępowania Sądu i wkraczanie w jego kompetencje. Ponadto zarzucono, że powoływane w decyzji przepisy § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami nie mają zastosowania w tej sprawie i do tego przypadku, albowiem organ zlekceważył wcześniejsze przepisy § 8. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 lipca 2014r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko, argumentację i ocenę prawną organu I instancji. Kolegium zaznaczyło, że prawodawca w unormowaniu zawartym w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B, także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy. Skargę na ww. decyzję wywiódł A. T., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: - art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej tego przepisu i odmowę wydania dokumentu, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącego uprawnienia do prowadzenia pojazdów nie objętych zakazem orzeczonym przez sąd karny, - art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 182 § 2 kkw, poprzez ich niezastosowanie i rozszerzenie zakazu orzeczonego wobec skarżącego przez sąd karny na uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie szerszym niż wynikający z wyroku, co w konsekwencji doprowadziło do wkroczenia przez organ administracji w kompetencje sądu karnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że Sąd Rejonowy II Wydział Karny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2014 roku orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku, z wyłączeniem kat. A, C, C+E. Zdaniem skarżącego organy odmawiając wydania prawa jazdy nie objętego zakazem orzeczonym przez Sąd dokonały wykładni rozszerzającej art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Przywołując w części treść uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I KZP 29/13 stwierdzono, że organ nie może rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r., nr 30, poz. 151 ze zm.), zgodnie z którym przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stanowiący, że prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: - AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B (art. 12 ust. 2 pkt 2); - B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E ( art. 12. ust. 2 pkt 3) - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Organy orzekające w sprawie uznały, że prawodawca w unormowaniu zawartym w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B, także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy. W początkowym okresie obowiązywania przywołanych wyżej przepisów, w orzecznictwie sądów administracyjnych dochodziło do rozbieżności w ocenie zakresu obowiązywania wprowadzonych zakazów. W niektórych rozstrzygnięciach prezentowane było stanowisko, w myśl którego zakazy te dotyczyły zarówno osób ubiegających się o nowe uprawnienia, jak i osób już wcześniej je posiadających, w innych, że regulacja ta dotyczy wyłącznie osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Ten ostatni pogląd stał się dominujący w orzecznictwie i Sąd rozpoznający niniejsza sprawę również go podziela. (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 marca 2014r., sygn. akt II SA/Go 145/14, WSA w Bydgoszczy z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt II SA/Bd 2/14; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014r., sygn. akt III SA/Po 1428/13 - dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej baza orzeczeń nsa.gov.pl), Z całą pewnością na utrwalenie tej linii orzeczniczej wpływ miał pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014r., sygn. akt I KZP 29/13, w myśl którego, jeżeli sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów, do kierowania którymi potrzebne jest prawo jazdy kategorii B, to kierowca nie dostanie dokumentu w zakresie innych kategorii, ale też zakaz nie rozciąga się na te uprawnienia, które wcześniej posiadał. Dokonując analizy treści art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami Sąd Najwyższy wskazał, że skoro ustawa rozróżnia osoby ubiegające się o uprawnienia do kierowania pojazdami od osób, które takie uprawnienia posiadają, to przyjąć należy, że przepis ten dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k.k., w sytuacji, w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. W istocie więc orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. W konsekwencji wyrażenie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nie ingerujące w zakres orzeczenia sądu i nie naruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd, a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro w prawomocnym wyroku sąd karny orzekł tylko o zakazie kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie określonych kategorii, a skarżący posiadał inne, wcześniej nabyte uprawnienia do kierowania pojazdami, to tym samym skarżącemu powinno zostać zwrócone prawo jazdy w zakresie tych innych kategorii (A, C, C+E). W przeciwnym wypadku doszłoby do niedopuszczalnej zmiany przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Reasumując, wskazać należy, że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami prowadzi do wniosku, że w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 § 1 lub § 2 k.k. i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać (zwrócić) osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli je ona posiadała. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu prowadziłaby do niewykonalności wyroków sądu powszechnego. Gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie takim osobom zwrotu prawa jazdy w tym zakresie, wówczas dokonałby on stosownych zmian w kodeksie karnym, czego nie uczynił uchwalając ustawę o kierujących pojazdami. (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt II SA/Bd 2/14). W związku z powyższym Sąd uznał, że organy przy wydawaniu decyzji dokonały niewłaściwej interpretacji art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego skutkującego koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji - po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię prawa i rozstrzygną o wniosku skarżącego w sposób z nią zgodny.