II SA/Ol 917/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. i K. T. o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 200 zł w sprawie ze skargi M. T. i K. T. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w przedmiocie pozwolenia na wykonanie robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia M. T. i K. T. od wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie M. T. jako skarżącej i jako pełnomocnika skarżącego K. T. do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", M. T. i K. T., w wypełnionym wspólnie urzędowym formularzu, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 200 zł, co jak przyjąć należy stanowi wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi w całości. W rubryce nr 5 formularza wniosku podnieśli, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż środki pochodzące z emerytur nie wystarczają im na utrzymanie. Największym problemem są przewlekłe choroby wnioskodawczyni, która ze względu na swoje schorzenia potrzebuje dobrego odżywiania i całodobowej opieki. Wnioskodawcy wykazali wysokość dochodu rocznego oraz wysokość i przeznaczenie wydatków rocznych, w tym m.in. na leki, środki czystości, odzież oraz utrzymanie mieszkania i samochodu, które w przeliczeniu na miesiąc wynoszą łącznie "[...]". Wskazali, iż na wyżywienie pozostaje im ok. "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodu z tytułu emerytur w łącznej wysokości "[...]". Do ich majątku należy mieszkanie o pow. "[...]". Zauważyć należy, iż prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie [art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa]. Celem instytucji prawa pomocy, która jest formą dofinansowania stron postępowania z budżetu państwa, jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony racji stronom, które znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie tych kosztów. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji, prawo pomocy powinno być zatem przyznawane jedynie wtedy, gdy strona faktycznie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, wnioskodawcy wnieśli o zwolnienie od wpisu od skargi, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona wykazać zatem powinna, że posiadane przez nią środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów postępowania sądowego spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W niniejszej sprawie, mając na uwadze wysokość dochodu wnioskodawców z tytułu emerytur (w kwotach przekraczających kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, umożliwiającą co do zasady zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania), stwierdzić należy, że środki, jakimi dysponują dają im realną możliwość poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jako osoby prowadzące spór z organami administracji publicznej, licząc się z możliwością ich poniesienia, powinni zatem starać się zabezpieczać odpowiednie środki na ten cel, czyniąc oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych dla nich kosztów utrzymania, tym bardziej, że w prowadzonych uprzednio sprawach sądowych (sygn. akt "[...]"), dzięki otrzymanemu prawu pomocy, koszty jakie ponieśli, a związane z ich prowadzeniem, były nieznaczne. Zauważyć jednocześnie należy, iż w sprawach tych, Referendarz sądowy zwolnił wnioskodawców od wpisów od skarg, stanowiących łącznie znaczny jednorazowy wydatek, właśnie dlatego, aby ułatwić im poczynienie oszczędności, które mogliby przeznaczyć na pokrycie ewentualnych dalszych kosztów, których obowiązek uiszczenia mógł pojawić się dopiero na dalszym etapie postępowania w tych sprawach. Mając to na uwadze, wnioskodawcy powinni zatem ograniczyć ponoszone wydatki do faktycznie koniecznych, związanych z zaspokojeniem niezbędnych i usprawiedliwionych potrzeb. Do wydatków tych ze względu na ich zdecydowanie ponadprzeciętną wysokość nie można zaliczyć natomiast wydatku związanego z zakupem telefonów ("zakup telef.") za kwotę "[...]" oraz opłat za ich używanie w łącznej kwocie "[...]" rocznie (co stanowi miesięcznie kwotę "[...]"). Ponoszenie przez skarżących wydatków we wskazanych wysokościach świadczy o tym, że środki pieniężne, jakimi dysponują pozwalają im nie tylko na zaspokojenie niezbędnych kosztów ich utrzymania, ale również na ponoszenie dodatkowych wydatków w wysokościach znacznie przekraczających koszty postępowania sądowego nie tylko w niniejszej sprawie. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, nie jest dopuszczalne natomiast przyznanie prawa pomocy stronie, która pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego przyznaje innym, traktowanym przez nią preferencyjne wydatkom, które czy to ze względu na rodzaj, czy też wysokość, nie mieszczą się w kategorii kosztów utrzymania koniecznego. Reasumując, stwierdzić należy, iż wnioskodawcy, dysponują środkami, z których mogliby, przy rozsądnym gospodarowaniu, zabezpieczyć środki niezbędne na pokrycie kosztów postępowania w sprawach sądowych. Wydatkowanie tych środków na inne, preferencyjnie traktowane przez nich cele w sytuacji, gdy mogli liczyć się z ewentualnością pojawienia się kosztów związanych z ich prowadzeniem, uniemożliwia natomiast przyznanie im obecnie prawa pomocy w żądanym zakresie. Osoby ubiegające się o przyznanie prawa pomocy powinny bowiem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające mogą zwrócić się o pomoc państwa. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.