II SA/Ol 923/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 stycznia 2011r. wniosku F. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi F. B. na uchwałę Rady Powiatu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozpatrzenia skargi na Starostę postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy Postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 923/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę F. B. na uchwałę Rady Powiatu z dnia "[...]" r., Nr "[...]". Wnioskiem z dnia 29 listopada 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący, wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący i jego żona, poza oszczędnościami w kwocie 200 zł, nie posiadają żadnego majątku. Mieszkanie, w którym mieszka wraz z żoną stanowi własność ich córki. Źródłem dochodu 2-osobowej rodziny są emerytury w łącznej kwocie 2.290,97 zł netto. Ze środków tych skarżący pokrywa koszty utrzymania mieszkania, opłaty za energię i gaz, abonament radiowy i usługi telekomunikacyjne w łącznej kwocie ok. 690 zł miesięcznie. Wskazał, iż jest wraz z żoną współodpowiedzialny finansowo za stan techniczny mieszkania i związane z tym naprawy, wymiany urządzeń i niezbędne remonty, których koszty ciągle rosną. Dodał, iż żona ponosi ponadto stałe wydatki na leczenie w kwocie ok. 250 zł miesięcznie, a i on sam jest osobą chorą, co ma wpływ na jego wydatki. Do przedmiotowego wniosku, skarżący załączył kserokopie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów oraz wykazanych we wniosku wydatków. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Ol 923/10 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał, aby sytuacja materialna 2-osobowej rodziny uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że strona posiada wraz z żoną stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 2.290,97 zł, a ponadto oszczędności w kwocie 200 zł. Po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, w tym na utrzymanie mieszkania i leki, 2-osobowej rodzinie pozostaje miesięcznie do dyspozycji ok. 1.350 zł. Mając na uwadze wysokość tej kwoty uznano, iż z pochodzących z niej środków pieniężnych możliwe jest przy rozsądnym gospodarowaniu nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne wyżywienie skarżącego i jego żony oraz inne wydatki związane z zaspokojeniem najniezbędniejszych potrzeb, ale również na uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. F. B. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc iż jest ono krzywdzące, gdyż uzasadnienie odmowy udzielenia pomocy prawnej skarżącemu ograniczono do tendencyjnej i subiektywnej oceny sytuacji materialnej jego i jego żony, nie wykazując przy tym zrozumienia dla faktu, że obydwoje są niepełnosprawnymi emerytami. Zarzucił również, że wydając postanowienie Sąd nie uwzględnił stopnia zawiłości i skomplikowania sprawy, a także okoliczności, że skarżący, jak to wynika z jego skargi na uchwałę Rady Powiatu jest ofiarą ewidentnego nadużycia władzy przez ten organ. W ocenie skarżącego postanowienie o odrzuceniu skargi wydane zostało stronniczo z naruszeniem procedury sądowej. Wnioskodawca wskazał ponadto, że wiadomym jest mu, iż w analogicznej sytuacji bytowej i w podobnej sprawie przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z tym miał prawo oczekiwać, jak stwierdził, przyznania mu pomocy prawnej co najmniej w zakresie częściowym, skoro jest absolutnie oczywistym, że nie stać go na pokrycie pełnych kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez stronę skarżącą sprzeciwu przeciwko wymienionemu postanowieniu, straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a). Podnieść należy, iż co do zasady (art. 199 p.p.s.a.) strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części. Ponieważ jednak udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, to instytucja ta, jak podkreśla się w orzecznictwie, może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Tylko wtedy bowiem istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II GZ 203/07 oraz postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04). W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnym jest wyjaśnić, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Skarżący i jego żona posiadają bowiem stałe źródło dochodu w łącznej wysokości 2.290,97 zł, z którego po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, w tym na utrzymanie mieszkania i leki, 2-osobowej rodzinie pozostaje miesięcznie do dyspozycji ok. 1.350 zł. Skarżący posiada ponadto oszczędności w kwocie 200 zł. Oceniając zatem bieżącą sytuację materialną skarżącego poprzez zestawienie wielkości miesięcznego dochodu, posiadanych oszczędności oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i uwzględnienie należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł (w myśl § 3 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) i ustanowienie radcy prawnego nie powinno wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rozsądnie gospodarując posiadanymi zasobami finansowymi skarżący jest bowiem w stanie samodzielnie ponieść związane z tym wydatki. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 245 § 2 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.