II SA/Ol 930/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. K. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 930/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 29 lutego 2016 r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 239 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. W niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, lecz postanowieniem z dnia 29 października 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na skutek sprzeciwu skarżącego, postanowił zmienić przedmiotowe postanowienie w ten sposób, że przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, w pozostałym zaś zakresie postanowienie utrzymał w mocy. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków (art. 241 ppsa). Wobec tego, iż skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Dalej referendarz wskazał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja rodzinna i materialna skarżącego była już bowiem przedmiotem oceny zarówno Starszego referendarza sądowego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, lecz od czasu wydania postanowień z dnia 16 września 2015 r. i z dnia 29 października 2015 r., sytuacja ta uległa zmianie. Wprawdzie na skarżącym wciąż ciążą zobowiązania z tytułu umów kredytowych (zgodnie z wnioskiem - rata kredytu hipotecznego w kwocie 2.150 zł oraz zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 2.100 zł, innych zobowiązań skarżący nie wykazał), lecz jak wynika z protokołu rozprawy, skarżący w październiku 2015 r. znalazł pracę i co wynika z wniosku uzyskuje obecnie stałe dochody w wysokości 1.900 zł. Wydatki skarżącego, poza związanymi ze wskazanymi zobowiązaniami kredytowymi, wynoszą obecnie 1.410 zł (wyżywienie, energia elektryczna, woda, śmieci, studia wyższe, ubezpieczenie domu, podatek od nieruchomości). Referendarz stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie. Wprawdzie uzyskiwany obecnie dochód wciąż nie przekracza wysokości wydatków skarżącego, lecz jest na tyle wysoki, że pokrywa koszty związane z utrzymaniem, zaś - jak przyjąć należy - dzięki stałej pomocy najbliższych i znajomych, umożliwia również poczynienie pewnych oszczędności. We wniosku skarżący wykazał bowiem oszczędności w kwocie 200 zł. W tej sytuacji, stwierdzić należało, że skoro pomimo problemów finansowych skarżący jest w stanie zaoszczędzić pewne kwoty to przeczy to twierdzeniu, że zdobycie środków na sfinansowanie wydatku związanego z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Z kwot czynionych oszczędności mogłoby być bowiem sfinansowane - stosownie do warunków umowy zawartej z zawodowym pełnomocnikiem - jego wynagrodzenie. We wniesionym sprzeciwie od postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. D. K. podniósł, że bank nie zgodził się na rozłożenie spłaty kredytu na dłuższy okres, ewentualnie na zawieszenie spłaty kredytu. Stwierdził, że referendarz uniemożliwił mu wniesienie skargi kasacyjnej do NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy zauważyć, że postanowieniem z dnia 29 października 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków (art. 241 ppsa). Wobec tego, iż skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata, to założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.p.s.a. Zauważyć należy, iż sytuacja rodzinna i materialna skarżącego była już przedmiotem oceny zarówno Starszego referendarza sądowego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, lecz od czasu wydania postanowień z dnia 16 września 2015 r. i z dnia 29 października 2015 r., sytuacja ta uległa zmianie. Przede wszystkim, jak zasadnie stwierdził to referendarz, sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie. Wprawdzie uzyskiwany obecnie dochód wciąż nie przekracza wysokości wydatków skarżącego, lecz jest na tyle wysoki, że pokrywa koszty związane z utrzymaniem, zaś - jak przyjąć należy - dzięki stałej pomocy najbliższych i znajomych, umożliwia również poczynienie pewnych oszczędności. We wniosku skarżący wykazał bowiem oszczędności w kwocie 200 zł. W tej sytuacji, stwierdzić należy, że skoro pomimo problemów finansowych skarżący jest w stanie zaoszczędzić pewne kwoty to przeczy to twierdzeniu, że zdobycie środków na sfinansowanie wydatku związanego z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Z kwot czynionych oszczędności mogłoby być bowiem sfinansowane - stosownie do warunków umowy zawartej z zawodowym pełnomocnikiem - jego wynagrodzenie. Sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.