II SA/Ol 938/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi E. S. i G. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie udostępnienia nieruchomości oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z 10 maja 2017 r. spółka (dalej Operator), powołując się na art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami, wystąpiła do Prezydenta o wydanie decyzji zobowiązującej właściciela nieruchomości nr "[...]", obręb A m. A do jej udostępnienia w celu wykonania zabiegów konserwacyjnych, polegających na przycięciu gałęzi drzew i krzewów rosnących w zbliżeniu z linią elektroenergetyczną nN 0,4kV zasilaną ze stacji transformatorowej nr "[...]" A. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że niewykonanie zabiegów wycinkowych stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz zagrożenie pożarowe dla mienia. Do wniosku załączono dokumentację, potwierdzającą, że właścicielka nieruchomości została poinformowana o konieczności przeprowadzenia wycinki drzew i gałęzi pod linią elektroenergetyczną przebiegającą przez nieruchomość oraz pisma, z których wynika, że właścicielka nieruchomości nie wyraziła zgody na przeprowadzenie prac wycinkowych na jej terenie. Prezydent (organ I instancji) decyzją z dnia "[...]" zobowiązał właścicieli nieruchomości położonej w A, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków obrębu A m. A jako działka nr "[...]" o powierzchni 0,0503 ha, do udostępnienia obszaru niezbędnego do wykonania inwestycji polegającej na wykonaniu zabiegów konserwacyjnych, polegających na przycięciu gałęzi drzew i krzewów rosnących w zbliżeniu z linią elektroenergetyczną nN 0,4 kV. Ponadto nałożył obowiązek udostępnienia nieruchomości polegający na umożliwieniu osobom upoważnionym przez Operator wstępu na teren działki nr "[...]" w celu przycinki gałęzi drzew i krzewów rosnących w zbliżeniu z linią elektroenergetyczną nN 0,4 kV. Przewidywany czas niezbędny do wykonania ww. prac na przedmiotowej nieruchomości określono na dwa tygodnie. Wskazano, że udostępnienie nieruchomości następuje na czas 14 dni, liczony od daty rozpoczęcia prac w okresie 5 miesięcy, poczynając od dnia 1 października 2017 r. Ponadto zobowiązano Operatora do przywrócenia przedmiotowej nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po dokonaniu prac opisanych w pkt. 1 niniejszej decyzji. Orzeczono również o zobowiązaniu Operatora do zapłaty odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe wskutek czynności określonej w pkt. 1, w wysokości uzgodnionej z właścicielem nieruchomości, w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w pkt. 3 niniejszej decyzji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że we wniosku o wydanie decyzji zobowiązującej wskazano, iż niewykonanie zabiegów wycinkowych stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz zagrożenie pożarowe dla mienia. Odbiorcami energii elektrycznej dostarczanej ww. linią elektroenergetyczną są nie tylko właściciele posesji przy ul. A, lecz również mieszkańcy ulic: A, B, C, D i E. Potencjalna awaria pozbawi energii elektrycznej wielu odbiorców i uniemożliwi realizację prawnego obowiązku zgodnego z art. 4 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, czyli obowiązku utrzymania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię w sposób ciągły i niezawodny przy jednoczesnym zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyli E. S. i G. S. (skarżący). W uzasadnieniu podnieśli oni m.in., że decyzja wydana została bez należytego przygotowania, organ nie ustosunkował się do propozycji składanych przez właścicieli spółce Operator, która to spółka nigdy nie podjęła dialogu w celu polubownego załatwienia sprawy. Linia energetyczna jest zaś w ocenie skarżących samowolą budowlaną. Spółka natomiast wykonując linię w bezpośrednim sąsiedztwie drzew musiała sobie zdawać sprawę, że drzewa urosną, a twierdzenie, iż jedynym rozwiązaniem zabezpieczającym ciągłość zaopatrzenia w energię jest niszczenie drzew, jest nieprawdą, gdyż istnieje wiele innych rozwiązań, (np. zainstalowanie kabla podziemnego). Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda (organ odwoławczy) decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji. Podkreślił, że bez wątpienia utrzymanie sprawności sieci elektroenergetycznych (zwłaszcza niskiego napięcia, które posadowione są na stosunkowo małej wysokości) polega na wykonywaniu odpowiednich zabiegów zapobiegających uszkodzeniom linii przesyłowych przez wrastające w nie gałęzie drzew. W tej sytuacji, nie może budzić wątpliwości, konieczność przeprowadzenia prac wycinkowych (przycięcia gałęzi drzew). Zakres wymienionych w decyzji organu pierwszej instancji planowanych robót wskazuje zaś jednoznacznie na ich konserwacyjny charakter, co warunkowało zastosowanie art. 124b ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto podkreślono, że jak wynika z akt sprawy spółka Operator poinformowała E. S. o konieczności przeprowadzenia wycinki drzew i gałęzi pod linią elektroenergetyczną nN 0,4kV i podjęła bezskuteczną próbę uzyskania zgody na wejście na teren nieruchomości w celu przycięcia gałęzi rosnących pod linią. E. S. jednoznacznie stwierdziła, że nie wyraża na to zgody (pisma z 1.07.2016 r., 26.09.2016r., 2.03.2017r. i 5.04.2017r.). Brak zgody E. S. niweczy możliwość konsensualnego załatwienia sprawy na drodze cywilnoprawnej. Wyczerpana zatem została przesłanka przeprowadzenia rokowań, co uzasadnia zastosowanie trybu przewidzianego w art. 124b ust. 1 ww. ustawy. Wojewoda podkreślił również, że propozycje przeniesienia linii napowietrznej i słupa z terenu nieruchomości lub wymiana na linię kablową są bez znaczenia w niniejszej sprawie, podobnie jak ustalenie odszkodowania za udostępnienie nieruchomości. Skargę na ww. decyzję wywiedli E. S. i G. S. W skardze podnieśli, że zaskarżona decyzja została podjęta bez należytego przygotowania. Organy nie zwróciły się do skarżących o przedstawienie swojego stanowiska w sprawie, ani też nie zorganizowano wizji lokalnej. Ponadto skarżący podnieśli, że w decyzji organu I instancji nie ma jakiegokolwiek ustosunkowania się do propozycji skarżących dotyczących konsensualnego sposobu załatwienia sprawy. Nadto organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów skarżących. Nie odniósł się też do tego, że linia energetyczna jest samowolą budowlaną. Nie wyjaśnił również dlaczego proponowane rozwiązanie jest jedynym możliwym, zabezpieczającym ciągłość zaopatrzenia w energię elektryczną okolicznych mieszkańców. Wątpliwości skarżących wzbudziło również twierdzenie, że przechodząca w okolicy ich drzew tzw. "skrętka", może stwarzać bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ppsa (Dz. U. z 2017r. poz. 1369, z późn. zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o nałożeniu na skarżących m.in. obowiązku udostępnienia obszaru niezbędnego do wykonania inwestycji polegającej na wykonaniu zabiegów konserwacyjnych, polegających na przycięciu gałęzi drzew i krzewów rosnących w zbliżeniu z linią elektroenergetyczną nN 0,4 kV. Zgodnie z art. 124b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016r., poz. 2147 j.t.), u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Ustęp 2 i 3 przepisu regulują, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1, a obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy przy zachowaniu obowiązku podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja do przywrócenia nieruchomości do stanu sprzed prac remontowych. Dla dopuszczalności zastosowania art. 124b u.g.n. należy zatem ustalić w pierwszej kolejności czy skarżący nie wyrazili zgody na udostępnienie ich spornej nieruchomości na rzecz spółki Operator w celu wykonania określonych prac. Bezspornym jest, że jeden z właścicieli (E. S.) przedmiotowej nieruchomości nie wyraził zgody na udostępnienie działki i przeprowadzenie prac konserwacyjnych przez inwestora, co wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy korespondencji prowadzonej przez spółkę Operator ze skarżącymi. Niewątpliwe spółka Operator poinformowała E. S. o konieczności przeprowadzenia wycinki drzew i gałęzi pod linią elektroenergetyczną nN 0,4kV i podjęła bezskuteczną próbę uzyskania zgody na wejście na teren nieruchomości w celu przycięcia gałęzi rosnących pod linią. E. S. jednoznacznie stwierdziła, że nie wyraża na to zgody, co znajduje odzwierciedlenie w jej korespondencji prowadzonej z organem (znajdujące się w aktach adm. pisma z 1 lipca 2016 r., 26 września 2016r., 2 marca 2017r. i 5 kwietnia 2017r.). W ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że skoro E. S. nie wyraziła zgody na udostępnienie nieruchomości, to prowadzenie negocjacji z G. S. było niecelowe. Zgodzić się należy zatem, że wyrażenie zgody przez G. S., wobec braku zgody E. S., nie dawałoby podstaw dla Operator do wejścia na grunt skarżących i wykonania czynności konserwacyjnych. Prowadzone negocjacje z nimi nie przyniosły zatem oczekiwanych rezultatów. Tym samym spełniona została przesłanka z przepisu art. 124b rzeczonej ustawy dotycząca braku zgody właścicieli nieruchomości na przeprowadzenie stosownych prac. Należy pamiętać, że dokonując wykładni przepisu art. 124b ust. 1 u.g.n. pojęcia zawarte w tym przepisie należy wykładać zgodnie ich znaczeniem nadanym przez ustawodawcę w innym akcie prawnym. Art. 124b ust. 1 u.g.n. zawiera się w dziale III ustawy "Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości", w rozdziale 4 "Wywłaszczanie nieruchomości". Przepis otwierający ten rozdział - art. 112 ust. 2 u.g.n. stanowi, że "Wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości". Art. 124b u.g.n. powinien być zatem postrzegany jako specyficzna forma wywłaszczenia, która przybiera postać ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Z kolei w myśl art. 112 ust. 1 i 2 u.g.n. jakiekolwiek formy wywłaszczania w rozumieniu ustawy łączyć należy z realizacją "celów publicznych". Cele publiczne wymienione zostały w art. 6 u.g.n., a celem, który odpowiada art. 124b u.g.n. jest zawarte w art. 6 pkt 2 u.g.n. "utrzymywanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń". W świetle powyższych regulacji analizowany art. 124b ust. 1 u.g.n. nie jest przepisem oderwanym od pozostałych przepisów ustawy i należy go ujmować w określonym kontekście prawnym. Jego ratio legis jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do "utrzymywania" urządzeń przesyłowych nie będących częściami składowymi nieruchomości i za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe (zob. art. 124b ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Z kolei owo "utrzymywanie" jest obowiązkiem przedsiębiorstw energetycznych, co wprost wynika z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 220 z późn. zm., P.e.). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Mając na uwadze przedstawione rozważania Sąd stanął na stanowisku, że stosowanie art. 124b u.g.n. jest uwarunkowane zamierzeniem realizacji (najczęściej przez przedsiębiorcę przesyłowego) prac mieszczących się w pojęciach konserwacji, remontu czy usuwania awarii ciągów, przewodów i urządzeń, jednakże nie chodzi o ścisłe rozumienie tych pojęć. Przez konserwację i remonty ciągów, przewodów i urządzeń należy rozumieć działania dotyczące ciągów, przewodów i urządzeń już istniejących i eksploatowanych, które nie zmieniają ich zasadniczych parametrów, a zarazem służą realizacji zadań określonych w prawie energetycznym takich: jak zagwarantowanie realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych (art. 5 ust. 1 P.e.), czy zapewnienie niezawodności systemu elektroenergetycznego (zob. art. 9c ust. 2 pkt 3 P.e.). W ocenie Sądu organ precyzyjnie wyjaśnił konieczność przeprowadzenia na działce skarżących prac konserwacyjnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że niewykonanie zabiegów wycinkowych stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz zagrożenie pożarowe dla mienia. Organ I instancji wskazał zaś, że dokonanie czynności związanych z wykonaniem zabiegów konserwacyjnych, polegających na przycięciu gałęzi drzew i krzewów rosnących w zbliżeniu z linią elektroenergetyczną nN 0,4 kV, jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa związanego z funkcjonowaniem sieci elektroenergetycznej, w tym zapewnienia ciągłości zasilania mieszkańców okolicznych miejscowości, a także ze względu na zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego oraz mienia, w tym również bezpieczeństwo w zakresie ochrony pożarowej. Tym samym dokonanie prac konserwacyjnych linii elektroenergetycznej jest konieczne i uzasadnione. W ocenie Sądu organ w wystarczający sposób uzasadnił konieczność przeprowadzenia odpowiednich prac konserwacyjnych na terenie skarżących. Nie budzi również wątpliwości charakter prac, które mają być wykonane. Z całą pewnością są to prace o charakterze zabezpieczającym już istniejącą linię i bezpieczeństwo przesyłu energii elektrycznej. Są to zatem prace konserwacyjne, niezmieniające parametrów linii. Bezsprzecznie w pobliżu spornej linii elektroenergetycznej rosną gałęzie drzew i krzewów, istnieje zatem ryzyko, że mogą one zagrozić prawidłowemu funkcjonowaniu linii, poprzez wrastanie w nią. Dodać należy, że poza zakresem niniejszego postępowania jest weryfikowanie twierdzeń skarżących co do tego czy sporna linia elektroenergetyczna była samowolą budowlaną. Badanie tej kwestii jest poza kognicją Sądu w niniejszym postępowaniu. Podobnie rolą organów nie było weryfikowanie tej kwestii w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie udostępnienia nieruchomości na podstawie art. 124b u.g.n.. Jeśli skarżący mają wiedzę i materiały dowodowe potwierdzające ich twierdzenie w tym zakresie, to mogą przedstawić je odpowiedniemu organowi nadzoru budowlanego. Na marginesie warto jednak dodać, że w piśmie spółki Operator z dnia 20 września 2016r. (akta adm., k. – 3) poinformowano skarżących, iż przedmiotowa linia elektroenergetyczna nN, zasilająca m.in. ich dom, powstała na mocy decyzji Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich z 1976r. zatwierdzającej pod względem urbanistycznym plan realizacji linii niskiego napięcia, średniego napięcia oraz stacji transformatorowych w miejscowości A. Właściwe zaś wybudowanie linii zostało potwierdzone protokołem odbioru z września 1981. Ponadto poza zakresem kontroli w niniejszej sprawie jest badanie kwestii zasadności przeniesienia spornej linii na inną działkę. Wskazać również należy, że analiza decyzji wydanej przez organ I instancji prowadzi do wniosku, iż jest to rozstrzygnięcie precyzyjne, które dokładnie wskazuje obowiązki, które zostały nałożone na skarżących. Trzeba zaś mieć na uwadze, że decyzja oparta na art. 124b ust. 1 u.g.n. musi ściśle określać zakres ograniczenia prawa własności. W sposób jasny musi z niej wynikać zakres uszczuplenia władztwa właściciela, które może być dokonane tylko w zakresie niezbędnym do wykonania czynności polegających na konserwacji, remoncie i usuwaniu awarii konkretnego urządzenia. Przedmiotowa decyzja w ocenie Sądu czyni zadość tym wymogom. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W zaskarżonej decyzji zaś wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.