II SA/Ol 941/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu M.T. i K.T. od postanowienia i zarządzenia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 3 marca 2009r. sygn. akt II SA/Ol 941/08 w przedmiocie odmowy przyznania K.T. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz pozostawienia bez rozpoznania wniosku M.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg M.T. i K.T. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na wykonanie robót budowlanych postanawia I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie K.T. od uiszczenia wpisu w kwocie przekraczającej 100 zł, II. pozostawić bez rozpoznania wniosek M.T. z dnia 12 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Skarżący M. i K. T. wnieśli do tutejszego Sądu skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]" w przedmiocie udzielenia D.C. pozwolenia na wykonanie robót budowlanych związanych z oddzieleniem lokalu mieszkalnego od części klatki schodowej i części strychu w budynku mieszkalnym położonym na działce nr "[...]" w miejscowości S. W dniu 12 lutego 2009r. M. i K. T. wystąpili z pismem procesowym, w którym oświadczyli, iż nie są w stanie zapłacić związanych z wniesioną skargą kosztów sądowych, wobec czego zarządzeniem z dnia 16 lutego 2009r. zostali wezwani do złożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W odpowiedzi na to wezwanie K.T. przedłożył urzędowy formularz wniosku z dnia 19 lutego 2009r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast M.T. w wyznaczonym terminie 7 dni nie przedłożyła urzędowego formularza wniosku, oświadczając w piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2009r., iż prosi o "anulowanie wniosku bez rozpatrzenia". Oświadczyła także, iż upoważnia męża K.T. do jej reprezentowania przed Sądem w ich wspólnej sprawie. Po rozpoznaniu wniosku i oświadczenia referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 marca 2009r., (sygn. akt II SA/Ol 941/08) odmówił przyznania K.T. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sadowych, natomiast zarządzeniem z dnia 3 marca 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 941/08) pozostawił bez rozpoznania wniosek M.T. z dnia 12 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sadowych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż skarżący wraz z żoną nie znajduje się w sytuacji określonej przez art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż nie wystarczy samo wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego spowoduje pogorszenie sytuacji materialnej strony. Wyjaśniono, iż przedstawiona sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawiała za uznaniem, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych zarówno w całości, jak i w części. Ponieważ stosownie do oświadczenia strony po uiszczeniu wyszczególnionych wydatków dochód 2 osobowej rodziny stanowi kwota 1.138,30 zł, co oznacza, iż jest ona w stanie pokryć wpis w wysokości 500 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W uzasadnieniu zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania wskazano natomiast, iż stosownie do art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, pozostawia się bez rozpoznania. Skoro w tej sprawie M.T. nie złożyła takiego wniosku na urzędowym formularzu, wobec czego należało jej wniosek z dnia 12 lutego 2009r. pozostawić bez rozpoznania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia oraz zarządzenia złożonym w dniu 6 marca 2009r. [data nadania przesyłki] M. i K. T. zakwestionowali podjęte rozstrzygnięcia. Zarzucili, iż nie uwzględniają one bardzo trudnej sytuacji rodziny, bowiem M.T. jest inwalidką I grupy, nie chodzącą, choruje na "zapalenie wątroby typu B", co wiąże się z bardzo dużymi wydatkami. Wyjaśnili, iż w pierwszej kolejności będą ponosić koszty związane ze zdrowiem p. M.T. niż opłaty sądowe. Nie mogą zgodzić się z takim stanowiskiem Sądu, aby tak starzy ludzie (lat 74 i 75) nie mogli uzyskać rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd mimo, że dotyczy ona ich bezpieczeństwa, gdyż wydana decyzja pozbawiła ich dostępu do przewodów kominowych, pomimo wykupionych lokali mieszkalnych. Nie zgodzili się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu postanowienia, iż tak starzy i schorowani ludzie jak oni mogą przeżyć za 1.138 zł miesięcznie i zapłacić wpis w kwocie 500 zł bez uszczerbku dla ich rodziny. Podnieśli, iż ich stan majątkowy jest na tyle niski, iż należy go ocenić jako niewystarczający do skutecznego korzystania z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ w tej sprawie sprzeciw na postanowienie i zarządzenie został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu, jak również ponownemu rozpoznaniu podlega pismo skarżącej z dnia 12 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sadowych. I. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy o ppsa. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sadowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z § 4 art. 245 ustawy wynika, że częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania koszów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od Konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego i jego rodziny Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Dochody uzyskiwane przez skarżącego oraz małżonkę z tytułu świadczeń emerytalnych, w łącznej wysokości 2383,80 zł netto miesięcznie nie są zbyt niskie. Uwzględniając jednak znaczne koszty związane z koniecznością regulowania stałych opłat za mieszkanie, utrzymanie 19-letniego samochodu, niezbędnego rodzinie z uwagi na konieczność dowozu niechodzącej małżonki, inwalidki I grupy do lekarza, ponoszenia kosztów zakupu leków, bowiem zarówno skarżący jak i jego małżonka są osobami schorowanymi stwierdzić należy, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala w ocenie Sądu jedynie na częściowe poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów, który po pomniejszeniu o stałe koszty związane z utrzymaniem mieszkania, stanowią 1138,30 zł oraz uwzględniając konieczność poniesienia wydatków na zakup leków oraz stosowanie diety z uwagi na schorzenie zapalenia wątroby typu B należy stwierdzić, iż uiszczenie wpisu w kwocie 100 zł leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Ocenę powyższą Sąd podjął mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku oraz wniesionym sprzeciwie. Sąd podzielił w tym zakresie argumentację skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść wpisu sądowego w wysokości 500 zł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, natomiast kwotę 100 zł jest w stanie uregulować z uwagi na posiadany dochód. Podjęte rozstrzygnięcie zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przerzuceniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W tym stanie sprawy na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji postanowienia. II. Odnośnie sprzeciwu wniesionego przez M.T. na zarządzenie referendarza WSA w Olsztynie z dnia 3 marca 2009r. o pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosku z dnia 12 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśnić pozostaje, iż stosownie do powołanego już wyżej art. 260 ustawy ppsa. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, sprawa dotycząca wniosku skarżącej o jej zwolnienie z kosztów postępowania sądowego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Jak wynika z akt sądowych tej sprawy skarżąca M.T. wystąpiła w piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2009r. o zwolnienie od kosztów postępowania w tej sprawie. Na skutek takiego wniosku pismem z dnia 16 lutego 2009r. skarżąca została wezwana do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie to zostało doręczone w dniu 17 lutego 2009r. Termin zatem do złożenia formularzu wniosku o prawo pomocy upływał z dniem 24 lutego 2009r. W wyznaczonym terminie skarżąca nie złożyła formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast pismem procesowym z dnia 18 lutego 2009r. wystąpiła o anulowanie jej wniosku. Zatem zarządzeniem referendarza WSA w Olsztynie z dnia 3 marca 2009r. pozostawiono jej pismo bez rozpoznania. Na skutek złożonego sprzeciwu Sąd zarządzeniem z dnia 17 marca 2009r. przesłał skarżącej druk formularza PPF z jednoczesnym wezwaniem skarżącej do jego odesłania w terminie 7 dni. Zarządzenie powyższe zostało doręczone w dniu 19 marca 2009r. i pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie nadesłała wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie sprawy, z uwagi na zapis art. 257 ustawy ppsa. zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, pozostawia się bez rozpoznania, Sąd postanowił jak w pkt II sentencji. Na marginesie należy jedynie wskazać M. i K. T., iż stosownie do art. 214 § 2 ustawy ppsa. pismo (w tej sprawie skarga) wnoszona przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne podlega jednej opłacie. Powyższe oznacza, iż uregulowanie opłaty przez jednego z małżonków zwalnia pozostałą stronę z jej uregulowania. Powyższe oznacza, iż w tej sprawie uiszczenie jedynie wpisu w wysokości 100 zł, jak wskazuje na to pkt I sentencji postanowienia, zwalnia drugą stronę z obowiązku uiszczenia tego wpisu.