II SA/Ol 943/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013r. sprawy ze skargi K.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" organ I instancji ustalił wobec K. N. opłatę za pobyt w spokrewnionej rodzinie zastępczej w wysokości stanowiącej 5% dochodu, to jest w kwocie 19,35 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2013r. do 28 lutego 2014r.. Stwierdzono, że K. N. podjęła decyzję o pozostaniu w dotychczasowej rodzinie zastępczej po uzyskaniu pełnoletniości. Wskazano, że dochodem wychowanki rodziny zastępczej jest renta rodzinna wynosząca od 1 marca 2013r. kwotę 387,03 zł. Z uwagi na sytuację rodzinną i życiową K. N. organ wskazując na art. 193 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stwierdził konieczność ustalenia wobec strony rzeczonej opłaty. W odwołaniu od ww. decyzji strona zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji, z uwagi na to, że nie ciąży na niej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej. Dokonując analizy przepisu zamieszczonego w art.193 ust. 3 i ust. 4 ustawy - strona doszła do wniosku, że pełnoletnie dziecko umieszczone w pieczy zastępczej ponosi solidarnie odpłatność za pobyt w pieczy tylko w przypadku pieczy instytucjonalnej, a nie rodzinnej. Uzasadniając przedstawione w odwołaniu stanowisko K. N. odwołała się do regulacji obowiązującej do dnia 1 stycznia 2012r. w ustawie o pomocy społecznej, z której to wynikała podobna zasada. Osoba pełnoletnia ponosiła na podstawie art. 81 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej, nie ponosiła natomiast takiej opłaty stosownie do art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w przypadku pobytu - po uzyskaniu pełnoletności w rodzinie zastępczej. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium przepisy art. 193 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy powinny być interpretowane w relacji do unormowań dotyczących udzielania świadczeń rodzinom zastępczym. W tym względzie na szczególną uwagę - zdaniem Kolegium - zasługuje uregulowanie zamieszczone w art. 82 ustawy odnoszące się do pełnoletnich osób pozostających w rodzinnej pieczy zastępczej w związku z trwającym procesem edukacji tych osób. Osoby te nie uczestniczą swoim dochodem tak, jak osoby małoletnie w kosztach utrzymania w rodzinnej pieczy zastępczej z uwagi na uregulowanie zawarte wart. 82 ust. 2 ustawy wyłączające stosowanie do tych osób przepisów art. 80 ust. 2 tej ustawy. Sens zastosowanego wyłączenia jest w ocenie Kolegium zrozumiały w relacji do art. 193 ust. 4 ustawy. Na mocy tego przepisu pełnoletnie osoby pozostające w rodzinie zastępczej są solidarnie z rodzicami biologicznymi odpowiedzialne za poniesienie opłaty równoważnej wysokości świadczenia skierowanego do rodziny zastępczej. Można przy tym stwierdzić, że sytuacji osób pełnoletnich pozostających w rodzinnej pieczy zastępczej jest i tak uprzywilejowana w stosunku do sytuacji dzieci małoletnich bowiem te ostatnie partycypują swoim dochodem w kosztach utrzymania (dochód ten pomniejsza wysokość skierowanego do rodziny zastępczej świadczenia) - w każdym przypadku, w którym uzyskują dochód. Dzieci pełnoletnie pozostające w rodzinnej pieczy zastępczej ponoszą częściową opłatę (do wysokości 50% dochodu) za ten pobyt jedynie wtedy, gdy brak jest możliwości uzyskania tej opłaty od rodziców biologicznych. Skargę na ww. decyzję wywiodła K. N., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że w treści uzasadnienia przedmiotowej decyzji organ przywołał jedynie stan faktyczny sprawy, nie dokonując uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia. W jej ocenie, w myśl mających w sprawie zastosowanie przepisów, które skarżąca szczegółowo przytoczyła, należy uznać, że w przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty, opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 2, a więc jedynie opłatę za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, ponosi osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, w wysokości nie wyższej niż 50% kwoty dochodu tej osoby, o którym mowa w art. 80 ust. 3. W ocenie skarżącej przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zawierają normy prawnej, która zobowiązywałaby osoby pełnoletnie, które przebywają w dotychczasowej rodzinie zastępczej do ponoszenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" ustalającą wobec K. N. opłatę za pobyt w spokrewnionej rodzinie zastępczej w wysokości stanowiącej 5% dochodu, to jest w kwocie 19,35 zł miesięcznie, w okresie od 1 marca 2013r. do 28 lutego 2014r. Organ ustalił, że K. N. została umieszczona w rodzinie zastępczej od 2010r. i zgodnie z programem usamodzielnienia, podjęła decyzję o pozostaniu w dotychczasowej rodzinie zastępczej po uzyskaniu pełnoletniości. Wskazano, że dochodem wychowanki rodziny zastępczej jest renta rodzinna wynosząca od 1 marca 2013r. kwotę 387,03 zł. Organy podejmując swoje decyzje stanęły na stanowisku, że na mocy art. 193 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013r., poz. 135) pełnoletnie osoby pozostające w rodzinie zastępczej są solidarnie z rodzicami biologicznymi odpowiedzialne za poniesienie opłaty równoważnej wysokości świadczenia skierowanego do rodziny zastępczej. Skarżąca nie zgodziła się z tą argumentacją, podnosząc, że przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty, opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 2, a więc jedynie opłatę za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, ponosi osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, w wysokości nie wyższej niż 50% kwoty dochodu tej osoby, o którym mowa w art. 80 ust. 3. Przede wszystkim należy przywołać regulację art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Zgodnie z ust. 1 tego przepisu za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; Zgodnie z ust. 2 za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Według zaś ust. 3 ( stan prawny w dniu wydawania decyzji ) w przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty, opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, ponoszą osoby dysponujące dochodem dziecka, w wysokości nie wyższej niż 50% kwoty tego dochodu. Natomiast jak mówi ust. 4 w przypadku, o którym mowa w ust. 3, za okres pobytu w pieczy zastępczej po uzyskaniu pełnoletności przez osobę, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2, opłatę lub jej część ponosi także ta osoba, w wysokości nie wyższej niż 50% kwoty dochodu tej osoby, o którym mowa w art. 80 ust. 3. Osoby dysponujące dochodem dziecka oraz osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o której mowa w art. 37 ust. 2, w przypadkach, o których mowa w ust. 3 i 4, odpowiadają za ponoszenie opłaty solidarnie z rodzicami (ust. 5). Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 6). Przepisu ust. 1 nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu (ust. 7). W przypadku powstania zaległości z tytułu nieponoszenia opłaty, o której mowa w ust. 1, za okres dłuższy niż 12 miesięcy wójt albo starosta przekazuje do biura informacji gospodarczej informację gospodarczą o powstaniu tej zaległości (ust. 8). W myśl art. 194 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 1). W ocenie sądu argumentacja organów jest niezasadna. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przepis art. 193 ust. 4 ww. ustawy - zobowiązujący osobę przebywającą w pieczy zastępczej do zapłaty za okres pobytu po uzyskaniu pełnoletności, w sytuacji gdy osiągnęła ją przebywając w pieczy zastępczej - odsyła do przypadku, o którym mowa w ust. 3 (brak możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty). Jednakże ten przepis – art. 193 ust. 3 – odsyła z kolei wprost do art. 193 ust. 1 pkt 2. Ta regulacja prawna odnosi się zaś ściśle do średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Skarżąca zaś osiągnęła pełnoletniość funkcjonując w rodzinie zastępczej, którą stanowiła M. N., a więc nie w placówce, o której mowa w art. 193 ust. 1 pkt 2, nie przebywała i nie przebywa w placówce instytucjonalnej. Organy zatem nie dysponowały podstawą prawną do nałożenia na skarżącą opłaty za pobyt w spokrewnionej rodzinie zastępczej za okres takiego pobytu, po uzyskaniu pełnoletniości. Przytoczone przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy nie przewidywały takiej możliwości. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. w punkcie 2 stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.