II SA/Ol 945/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. N.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że A. N. G. wnioskiem z dnia 24 maja 2010 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 300 złotych. Pieniądze te wnioskodawczyni chciała przeznaczyć przede wszystkim na dojazdy do różnych miejscowości do lekarzy, a także na zakup leków i jedzenia. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza decyzją z dnia "[...]" odmówiła przyznania A. N. G. zasiłku celowego specjalnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ podał art. 106 ust. 1, art. 41 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) W uzasadnieniu decyzji organ z jednej strony dokonał oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni, wskazując, że dochód jej rodziny ( trzy osoby ) w kwocie 3.392 zł jest trzykrotnie wyższy od kryterium dochodowego ustalonego na podstawie art. 8 ust.1 pkt 1 ustawy. Z drugiej strony organ wskazał na posiadane środki finansowe oraz na sposób wydatkowania tej kwoty. Nadto zwrócono uwagę na szczególny charakter zasiłku celowego specjalnego wskazując, że u wnioskodawczyni nie wystąpiła żadna szczególna okoliczność uzasadniająca tę formę pomocy, a dochód jej rodziny powinien zabezpieczyć wydatki na leki, które nie są wysokie. A. N. G. wniosła od tej decyzji odwołanie, w którym wskazała, że jest osobą bezrobotną i chorą, posiada stopień niepełnosprawności, dotyka ją również przemoc psychiczna i ekonomiczna ze strony męża. Nadto odwołująca się wykazała wydatki jakie ponosi jej rodzina. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z "[...]" nr "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że chociaż przyznanie zasiłku celowego specjalnego nie jest uzależnione od wysokości dochodu, a od sytuacji w jakiej znajduje się osoba oczekująca na pomoc, to jednak treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze tego zasiłku. Kolegium zauważyło także, że zasiłek celowy specjalny nie jest świadczeniem obligatoryjnym lecz przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, wskazując nadto, że uznanie administracyjne w sprawie z zakresu pomocy społecznej uwarunkowane jest wysokością środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej na realizację zadań własnych oraz ilością osób ubiegających się o pomoc. W przypadku skarżącej nie wystąpiła szczególnie uzasadniona sytuacja, a jej potrzeby są zaspokajane z dochodu uzyskiwanego przez męża i córkę. Organ I instancji wykazał też, że w pierwszej kolejności realizowane są potrzeby osób bez dochodu bądź mających na utrzymaniu nieletnie dzieci, a także świadczenia o charakterze obowiązkowym. A. N. G. na decyzję tę wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wskazała, że przy tego rodzaju zasiłku dochód rodziny nie ma znaczenia, poza tym w miesiącu wrześniu wynosił on niespełna 2 tyś. złotych, a tyle wynoszą wydatki na utrzymanie domu. Wobec tego dochód jest zerowy, a skarżąca nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto podkreślono, że wobec złożenia wniosku w maju 2010 r. znaczenie miał dochód osiągnięty w kwietniu 2010 r., dlatego na treść decyzji nie mogło wpłynąć to, że dochód ten uległ zmianie we wrześniu 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie zaś z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują tę kontrolę stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powyższych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie stwierdził naruszeń prawa, które wymagałyby wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, dlatego też skargę należało oddalić. Z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem tej pomocy jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Zasiłek celowy zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, spełniającej określone kryterium dochodowe przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 (m.in. ubóstwa, czy niepełnosprawności) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Bez wątpienia dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekraczał kryterium dochodowe wynoszące 351 złotych na osobę (stwierdzenie to dotyczy nie tylko dochodu osiągniętego w kwietniu 2010 r., który organy prawidłowo wzięły pod uwagę, ale również dochodu osiągniętego we wrześniu 2010 r.). Dlatego też prawo do świadczeń z pomocy społecznej dla skarżącej mogło być rozpatrywane tylko na zasadach określonych w art. 41 ustawy pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zgodnie jednak z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dlatego też nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenie pomocowe, a przyznanie świadczenia jest uzależnione od środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek na pomoc społeczną. Wydana decyzja administracyjna nie jest więc decyzją związaną lecz jest wydawana w granicach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. W sytuacji, gdy organ orzekający w sprawie z zakresu pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe uznając, że nie ma możliwości przyznania stronie żądanego specjalnego zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Wyjaśnić trzeba, że szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość i bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że miały miejsce drastyczne i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, którym strona nie mogła przeciwdziałać przy użyciu zwykłej ludzkiej zapobiegliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07, Lex 489088). W ocenie sądu, w przypadku okoliczności powoływanych przez skarżącą nie można było przyjąć, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w jej życiu. Osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku skarżąca pozostaje od wielu lat, ma ona jednak męża i córkę z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dochody osiągane przez rodzinę skarżącej znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe, dlatego skarżąca nie powinna mieć żadnych problemów finansowych z dojazdem do lekarza, ani tym bardziej zaspokojeniem potrzeb związanych z wyżywieniem czy zakupem lekarstw. Za szczególnie uzasadniony przypadek trudno jest z resztą uznać zupełnie niesprecyzowaną chęć zakupu biletów na dojazdy do lekarzy. Zauważyć należy także i to, że jeżeli mąż skarżącej pozbawia ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb to A. N. G. może żądać zasądzenia na jej rzecz np. alimentów. Obowiązek alimentacyjny obciąża nie tylko męża skarżącej, ale również jej córki, w tym także tą, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, bo to właśnie takie osoby jak mąż i córki w pierwszej kolejności powinny zaspokoić niezbędne potrzeby skarżącej, a nie organy pomocy społecznej. W ocenie sądu w kontrolowanym postępowaniu organy w sposób dokładny zbadały sytuację majątkową i rodzinną skarżącej w celu ustalenia czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i trafnie przyjęły, że taki przypadek nie zachodzi. W sprawie tej należy zwrócić uwagę także na to, że organ I instancji odmawiając skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego wskazał w sposób bardzo dokładny jakimi środkami finansowymi dysponuje. Poza świadczeniami o charakterze obowiązkowym w miesiącu czerwcu 2010 r. w Olecku zostały przyznane jedynie zasiłki celowe dla osób i rodzin o najniższych dochodach i nie posiadających żadnych dochodów. Organ I instancji nie przyznał żadnych zasiłków celowych specjalnych, bo nie pozwalały na to ograniczone środki finansowe i to również skarżąca powinna brać pod uwagę. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako bezzasadną należało oddalić.