II SA/Ol 950/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego L.K. o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażaleń na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 16 listopada 2017 r., 9 stycznia 2018 r., 21 lutego 2018 r. i 4 kwietnia 2018 r. oraz zwrotu wydatków. Postanowieniem z 9 maja 2017 r. referendarz sądowy przyznał radcy prawnemu L.K., wyznaczonemu po oddaleniu skargi pełnomocnikiem skarżącego na zasadzie prawa pomocy, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz orzekł w kwestii zwrotu wydatków. Postanowieniem z 4 września 2017 r. Sąd odrzucił złożone przez skarżącego zażalenie na zarządzenie informujące o braku środka zaskarżenia na opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis ww. postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego 7 września 2017 r. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie pismem nadanym w urzędzie pocztowym 29 września 2017 r. Zostało ono odrzucone z powodu złożenia po upływie ustawowego terminu, postanowieniem z 16 listopada 2017 r. Pełnomocnik skarżącego tego samego dnia, w którym doręczono mu odpis tego postanowienia, tj. 24 listopada 2017 r., wysłał skarżącemu opinię, w której stwierdził, że brak jest podstaw do wniesienia na nie zażalenia, "skoro rzeczywiście 7 - dniowy termin na wniesienia zażalenia nie został dochowany". Skarżący wniósł jednak zażalenie 19 grudnia 2017 r. Z powodu jego złożenia po upływie ustawowego terminu Sąd odrzucił je postanowieniem z 9 stycznia 2018 r. Pełnomocnik skarżącego tego samego dnia, w którym doręczono mu odpis tego postanowienia, tj. 12 stycznia 2018 r., wysłał skarżącemu opinię, w której stwierdził, że brak jest podstaw do wniesienia na nie zażalenia, "skoro sąd administracyjny słusznie uznał, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia". Skarżący wniósł jednak zażalenie 12 lutego 2017 r. Z powodu jego złożenia po upływie ustawowego terminu Sąd odrzucił je postanowieniem z 21 lutego 2018 r. W dniu następnym po doręczeniu odpisu tego postanowienia, czyli 27 lutego 2018 r., pełnomocnik skarżącego wysłał skarżącemu opinię, w której stwierdził, że brak jest podstaw do wniesienia na nie zażalenia, "skoro sąd administracyjny słusznie uznał, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia". Skarżący wniósł jednak zażalenie 23 marca 2017 r. Z powodu jego złożenia po upływie ustawowego terminu Sąd odrzucił je postanowieniem z 4 kwietnia 2018 r. Pełnomocnik skarżącego tego samego dnia, w którym doręczono mu odpis tego postanowienia, tj. 11 kwietnia 2018 r., wysłał skarżącemu opinię, w której stwierdził, że brak jest podstaw do wniesienia na nie zażalenia, "skoro sąd administracyjny słusznie uznał, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia". 12 kwietnia 2018 r. opinie o braku podstaw do wniesienia zażaleń na postanowienia z 16 listopada 2017, 9 stycznia 2018 r., 21 lutego 2018 r. i 4 kwietnia 2018 r. zostały przez wyznaczonego radcę prawnego przedstawione Sądowi wraz z wnioskiem o przyznanie za każdą z nich wynagrodzenia w kwocie 240 zł, powiększonej o podatek VAT oraz o zwrot 20,80 zł za przesyłki do skarżącego. Wskazując, iż z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r. (sygn. II FPS 4/12) wynika, że "skoro rozporządzenie wykonawcze nie zawiera wszystkich czynności procesowych, dających podstawę do przyznania wynagrodzenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi, pełnomocnikowi temu należy przyznać wynagrodzenie na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju" - wnioskujący stwierdził, że "sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju jest sprawa dot. sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej gdzie wynagrodzenie wynosi co najmniej 240 zł." Podstawą rozpatrzenia wniosku jest art. 250 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) stanowiący, iż wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem kryteriów określonych w ust. 2 pkt 1-4. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3). Opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia odnosi się do postępowania zażaleniowego, za które opłata w wysokości 120 zł przewidziana jest w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia. Wskazać należy jednak na utrwalony w orzecznictwie i doktrynie pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W świetle powyższego, przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Tylko w takim zakresie pomoc ta może być bowiem finansowana przez Skarb Państwa. Zauważyć należy, że celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej/zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego. W niniejszej sprawie wyznaczony radca prawny wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W takiej sytuacji nie da zaliczyć podejmowania kolejnych działań, polegających na wydawaniu opinii stwierdzających oczywistą bezpodstawność kwestionowania opisanych we wstępie postanowień, do czynności stanowiących faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej, skoro nie mogą one przybliżyć jej do celu w postaci zmiany wydanego w sprawie wyroku. Powyższe wyklucza możliwość zaistnienia niezbędnych wydatków. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.