II SA/Ol 957/06

Dnia 16 stycznia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2007 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu kosztów szkolenia 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją "[...]" Z-ca Dyrektora Miejskiego Urzędu Pracy, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 41 ust. 6 i art. 76 ustawy z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.), zobowiązał B. M. do zwrotu kosztów szkolenia w wysokości 520,69 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 25 maja 2006r. bezrobotna została skierowana na kurs "[...]", organizowany przez firmę "A" Sp. z o.o., który odbywał się w terminie od 31 maja do 31 lipca 2006r. Podniósł, iż pomimo pouczenia strony przed rozpoczęciem szkolenia o skutkach rezygnacji z kursu, B. M. nie ukończyła tego kursu z powodów innych niż podjęcie zatrudnienia. Organ stwierdził, iż z tej przyczyny koszty szkolenia podlegają zwrotowi w całości. W aktach administracyjnych znajduje się podanie B. M. z dnia 4 lipca 2006r., w którym zwróciła się z prośbą o umożliwienie przerwania kursu, bez obciążania jej kosztami, z powodu trudnej sytuacji rodzinnej. Wskazała, iż musi wyjechać "[...]", aby zająć się chorą mamą. Ponadto z akt sprawy wynika, iż w dniu 18 lipca 2006r. do Miejskiego Urzędu Pracy wpłynęło zaświadczenie lekarskie, stwierdzające, iż B. M. w okresie od 17.07 do 01.08.2006r. opiekowała się chorą córką. W odwołaniu od powyższej decyzji B. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Podniosła, iż nie ukończyła kursu z przyczyn od niej niezależnych, ponieważ musiała się zaopiekować śmiertelnie chorą mamą. Stwierdziła też, iż kwota, którą została obciążona przekracza jej możliwości finansowe. B. M. do odwołania załączyła kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego G. B. Decyzją "[...]" z dnia "[...]" Dyrektor Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego, działając z upoważnienia Wojewody, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia, chyba że powodem nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podał, iż w myśl art. 76 tej ustawy, koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 są nienależnie pobranym świadczeniem pieniężnym i podlegają zwrotowi w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Stwierdził, iż odwołująca nie potwierdziła konieczności sprawowania opieki nad chorą matką żadnym dokumentem, czy zaświadczeniem lekarskim. Wskazał, iż ze złożonego w dniu 18 lipca 2006r. zaświadczenia lekarskiego wynika, iż B. M. sprawowała opiekę nad chorą córką. Podniósł, iż kurs trwał od 31 maja do 31 lipca 2006r. Natomiast z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że matka B. M. przebywała w Zakładzie Opieki Zdrowotnej "[...]" od 29 sierpnia do 1 września 2006r. Zdaniem organu z dokumentu tego nie wynika, aby matka odwołującej w lipcu chorowała czy rozpoczęła leczenie, wymagające ciągłej opieki córki. Reasumując, organ stwierdził, iż z materiału zebranego w sprawie nie wynika, by przerwanie kursu przez B. M. było uzasadnione. Podniósł, iż odwołująca zadeklarowała swój udział w kursie i uczestniczyła w nim przez ponad miesiąc, w związku z tym organizator poniósł koszty. Podał, że gdyby powodem rezygnacji z kursu było podjęcie pracy, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie byłoby konieczności zwrotu kosztów szkolenia. Podkreślił, iż organizowany kurs trwał tylko 2 miesiące i dawał bezrobotnej szansę na podniesienie kwalifikacji i podjęcie zatrudnienia. Wskazał, iż korzystanie z usług powiatowego urzędu pracy oparte jest na zasadzie dobrowolności. Osoba bezrobotna musi wykazywać się pełną dyspozycyjnością oraz wypełnianiem nałożonych obowiązków. Ponadto organ wyraził niezrozumienie braku chęci udziału w szkoleniu, przy tak wysokim bezrobociu na lokalnym rynku pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. M. zarzuciła, iż powyższa decyzja została wydana z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Wskazała na swoją trudną sytuacje finansową. Ponownie podniosła, iż przerwała kurs nie ze swojej winy, powodem było zdarzenie losowe – śmiertelna choroba matki, którą musiała się zaopiekować. Stwierdziła, iż poinformowała urząd pracy o tych okolicznościach, a organ nie zakwestionował jej podania. Dopiero po upływie około dwóch miesięcy została pozbawiona statusu osoby bezrobotnej i zażądano od niej zwrotu kosztów kursu. W załączeniu do skargi B. M. przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 27 września 2006r., z którego wynika, iż od lipca 2006r. jej matka z powodu choroby wymagała opieki osoby drugiej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Wojewoda podniósł, iż zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy okolicznościami, które zwalniają uczestnika kursu od zwrotu kosztów szkolenia w związku z jego przerwaniem są: podjęcie zatrudnienia i brak winy uczestnika w nieukończeniu szkolenia. Zdaniem organu przerwanie szkolenia przez B. M. nastąpiło z jej winy. Bowiem skarżąca, zgłaszając przerwanie szkolenia, nie okazała żadnego dokumentu, z którego wynikałaby konieczność stałej opieki nad chorym członkiem rodziny, a ponadto, że to właśnie ona jest jedyną osobą, mogącą sprawować tę opiekę. Podkreślił, iż do zakończenia kursu pozostały trzy tygodnie, a zajęcia trwały kilka godzin dziennie. Ponadto organ podał, iż ze względu na trudną sytuacje materialną B. M. może wystąpić do Prezydenta Miasta o odroczenie bądź rozłożenie na raty należności. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 16 stycznia 2007r. B. M. dodatkowo wyjaśniła, iż stan zdrowia jej mamy w lipcu 2006r. uległ pogorszeniu, dlatego musiała do niej pojechać, aby się nią zaopiekować. Wcześniej jej mama sama sobie dawała radę. Nie było innej osoby, która mogłaby się zaopiekować chorą. Podała, że mama mieszkała sama, siostra pracowała i tylko ona, jako osoba bezrobotna, mogła poświęcić czas na opiekę. Wskazała, iż miesiąc temu jej mama zmarła. Podała też, iż wcześniej nie ubiegała się o zaświadczenie lekarskie, bo uważała, że wszystko wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym obliguje Sąd do kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepis ten konstytuuje zasadę prawdy obiektywnej, mającej zasadnicze znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie do ustalenia konsekwencji prawnych tych faktów. Istota zasady prawdy obiektywnej sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania stanu faktycznego sprawy i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Konkretyzację powyższej zasady stanowi art. 77 § 1 kpa, zobowiązujący organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z przepisów tych wynika, iż postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ ma obowiązek wyjaśnienia sprawy. Strony natomiast są uprawnione do takich czynności (art. 78 § 1 kpa), lecz nie mają obowiązku dostarczania dowodów, wyjątki w tym zakresie muszą mieć podstawę ustawową (por. B. Adamiak i J. Borkowski Postępowanie Administracyjne i Sądowoadministracyjne, wyd. LexisNexis W-wa 2003r., str. 34). W konsekwencji to organ wyznacza zakres postępowania dowodowego. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy osoba, która z własnej winy nie ukończyła szkolenia, jest obowiązana do zwrotu kosztów szkolenia, chyba że powodem nieukończenia szkolenia było podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stosownie do art. 76 ust. 2 pkt. 4 wskazanej ustawy, koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 są nienależnie pobranym świadczeniem pieniężnym i w myśl art. 76 ust. 1 cytowanej ustawy podlegają zwrotowi. Zatem, aby móc uznać koszty szkolenia za świadczenie nienależnie pobrane, należy ustalić, czy uczestnikowi kursu można przypisać winę w jego nieukończeniu. Natomiast w rozpoznawanej sprawie przed wydaniem decyzji organy administracyjne nie wyjaśniły w ogóle tej kwestii. Pomimo tego, iż już w dniu 4 lipca 2006r. skarżąca poinformowała Miejski Urząd Pracy o przyczynach przerwania kursu, powołując się na ważne dla niej okoliczności, organ I instancji w ogóle nie zauważył potrzeby rozważenia czy opieka nad ciężko chorym członkiem rodziny może ekskulpować bezrobotną i nie zażądał od niej dodatkowych informacji. Także organ II instancji nie wykazał się inicjatywą w tym względzie, stwierdzając iż to bezrobotna powinna udowodnić, iż jej matka była chora, i że to właśnie ona musiała się nią zająć. Zauważyć należy, iż B. M. przedstawiła organowi odwoławczemu, kartę informacyjną leczenia szpitalnego matki, która uprawdopodobniła podany powód rezygnacji z udziału w szkoleniu, zwłaszcza, iż z części opisowej tej karty na stronie 4 wynika, że nasilenie dolegliwości chorobowych u pacjentki nastąpiło około dwa miesiące wcześniej, co wskazywałoby na prawdziwość twierdzeń skarżącej. Jeżeli organ miał wątpliwości, czy podana przez skarżącą, przyczyna rezygnacji z kursu odpowiada rzeczywistości, to powinien był wezwać stronę to przedstawienia dowodów, które w jego ocenie rozstrzygną tę kwestię. Ponadto pamiętać należy, iż stosownie do art. 86 kpa organ administracyjny może przeprowadzić dowód z przesłuchania strony, której wyjaśnienia podlegają swobodnej ocenie organu. Wskazać ponadto należy, iż aby strona mogła czynnie uczestniczyć w postępowaniu musi być świadoma, że takie postępowanie się toczy. Natomiast z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, aby organ I instancji zawiadomił stronę o wszczętym z urzędu postępowaniu. Obowiązek ten wynika z art. 61 § 4 kpa i stanowi formę realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 kpa). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stosownie zaś do art.152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Oznacza to, iż decyzje te nie wywołują skutków prawnych, które wynikają z ich rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.