II SA/Ol 959/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Irena Szczepkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 roku sprawy ze skargi M. A. - reprezentowanego przez ustawową przedstawicielkę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 26 kwietnia 2007 r. M.M. złożyła wniosek o przyznanie synowi – M.A. zasiłku pielęgnacyjnego. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia "[...]" przyznał wnioskowane świadczenie w kwocie 153 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia do 30 czerwca 2007 r. W odwołaniu od tej decyzji M.M. zażądała przyznania zasiłku od maja 2006 r., wskazując iż w marcu 2007 r. sąd zaliczył jej syna do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od kwietnia 2006 r. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". W jej uzasadnieniu wskazano, iż organ pierwszej instancji nie miał prawnej możliwości przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za wcześniejszy okres, gdyż zgodnie z art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W przedmiotowej sprawie wniosek został wraz z dokumentami złożony 26 kwietnia 2007 r., co oznacza iż od tego miesiąca najwcześniej mógł być przyznany zasiłek pielęgnacyjny. Prezentując stanowisko wyrażone w odwołaniu M.A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie ze względu na brak zdolności procesowej małoletniego skarżącego. Na rozprawie pełnomocnik organu podniósł, iż znany jest organowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07), prezentuje on jednak stanowisko, iż wyrok ten dotyczy tylko kontynuacji świadczenia a nie świadczenia, o które strona ubiega się po raz pierwszy, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do wniosku sformułowanego w odpowiedzi na skargę wskazać należy, że - jak stanowi art. 31 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze mianami) - jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin do ich uzupełnienia. Tak też zostało uczynione w niniejszej sprawie. Stosując się do zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 9 października 2007 r., przedstawiciel ustawowy M.A. – M.M. konwalidowała wadę jego skargi, składając pod nią swój podpis. Co zaś się tyczy meritum sprawy, skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozsądzenie sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy wnioskowane świadczenie należało ustalić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, a więc stosownie do art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy też przysługuje ono od dnia ustalenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Tożsama w gruncie rzeczy kwestia była przedmiotem wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Orzekł on mianowicie, iż art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Ustosunkowując się do poglądu organu wygłoszonego na rozprawie, należy zwrócić uwagę na to, iż z hipotezy orzeczenia Trybunału w żaden sposób nie wynika, by obejmowała ona jedynie przypadki, w których ma miejsce kontynuacja świadczenia. Sama treść art. 24 ust 2 wskazuje, iż dotyczy on ustalania prawa do świadczenia rodzinnego, o które strona ubiega się właśnie po raz pierwszy. W przypadku, w którym osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, zastosowanie znajduje norma zawarta w ust. 3a wskazanego artykułu. Prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się wówczas od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Godzi się wskazać, iż niekonstytucyjność przepisu, który zaważył na treści zaskarżonej decyzji, wywiedziona została przez Trybunał z faktu, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji. Trybunał odnosząc się do celu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wskazał ponadto, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane w trybie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej określa datę (okres) jej powstania. Znaczy to, że od tej pory osoba legitymująca się takim orzeczeniem wymaga opieki i pomocy innej osoby, gdyż jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i ponosi zwiększone wydatki związane z jej znaczną niepełnosprawnością. Ustalenia Trybunału dotyczyły wprawdzie osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niemniej jednak w ocenie Sądu wywody prawne uzasadnienia wyroku należy odpowiednio stosować także do osób, które uzyskują prawo do tego świadczenia w oparciu o uzyskane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Także bowiem w tym orzeczeniu określana jest data powstania niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności, a osoba legitymująca się takim orzeczeniem wymaga opieki i pomocy innej osoby. Ponadto w sprawie niniejszej – analogicznie jak w przedstawionym Trybunałowi Konstytucyjnemu pytaniu prawnym – postępowanie o ustalenie stopnia niepełnosprawności trwało kilka miesięcy, co było spowodowane zaskarżeniem niekorzystnego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności do Sądu Rejonowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z dnia 14 marca 2007r. zaliczył M.A. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności orzekając, iż niepełnosprawność ta datuje się od 26 kwietnia 2006r. Trybunał Konstytucyjny zaś w cytowanym wyroku wskazał, iż kreowanie mechanizmu, który – z uwagi na określenie procedury prowadzącej do uzyskania świadczenia opiekuńczego – umożliwia (na skutek określenia terminu początkowego wypłacania świadczeń) przerzucenie na osobę pozostająca pod ochroną art. 69 Konstytucji ryzyko nieprawidłowego działania administracji, stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji. Okoliczność, że niejasność i przerzucenie ryzyka złego administrowania na jednostkę dotyczy dobra chronionego konstytucyjnie, powoduje konieczność zaostrzenia kryteriów oceny konstytucyjności analizowanego zjawiska. Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, zgodnie z art. 145 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia zatem uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie jest przy tym istotne, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Jak się bowiem przyjmuje (por. np. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4728/97, OSP 2000, nr 1, poz. 16), mimo że podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145 a § 1 k.p.a. nie istnieje w chwili wydawania decyzji, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności podstawy prawnej decyzji z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą przesądza o uznaniu naruszenia prawa w samej decyzji administracyjnej i powinno powodować jej uchylenie przez sąd administracyjny. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny mieć na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007r. oraz ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.