II SA/Ol 966/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Prezydenta Miasta E. orzeczono o uchyleniu od dnia 1 marca 2007r. prawa do zaliczki alimentacyjnej przyznanej M.L. decyzją z dnia "[...]". W uzasadnieniu podano, iż w dniu "[...]" S.L. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz dzieci: M. i M. L. Z zaświadczenia dołączonego do wniosku wynikało, iż M. L. jest słuchaczem I semestru Liceum Profilowanego dla Dorosłych w roku szkolnym 2006/2007. W związku z tym decyzją z dnia "[...]" przyznano wnioskowane świadczenie. W dniu "[...]" do organu wpłynęło zaświadczenie ze szkoły informujące, iż M. L. była słuchaczką Liceum do dnia 2 lutego 2007r. W związku z tym w ocenie organu zaliczka alimentacyjna na M. L. nie przysługiwała od 1 marca 2007r. i dlatego na podstawie art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wydano przedmiotową decyzję. Na skutek odwołania wniesionego przez S.L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż organ pierwszej instancji nie dokonał dogłębnej analizy sytuacji S. L. i jej córki M., gdyż oparł się jedynie na informacji nadesłanej przez Liceum Profilowane Dla Dorosłych, powinien zaś uzyskać statut tej placówki, który wyjaśni jakie są prawa i obowiązki uczniów oraz określi przypadki powodujące skreślenie z listy uczniów szkoły. Nakazano także organowi pierwszej instancji poczynienie ustaleń odnośnie formy kształcenia w Liceum oraz toku nauczania w jakim uczestniczyła M.L. Wskazano także, iż należy ustalić, czy została wydana uchwała bądź decyzja o skreśleniu z listy uczniów przez władze szkoły. Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Prezydenta Miasta E. zmieniono pkt 1 decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta E. z dnia "[...]" i przyznano zaliczkę alimentacyjną na M. L. w kwocie 380 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2006r. do dnia 28 lutego 2007r., a w pozostałym zakresie pozostawiono decyzję z dnia "[...]" bez zmian. W uzasadnieniu podano, iż w dniu "[...]" wpłynęło zaświadczenie ze szkoły informujące, że M. L. była słuchaczką Liceum Profilowanego dla Dorosłych Zakładu Doskonalenia Zawodowego w B. z siedzibą w E. do dnia 2 lutego 2007r. W związku z tym wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia prawa do zaliczki alimentacyjnej w okresie od dnia 1 marca 2007r. do dnia 31 sierpnia 2007r. Podano, iż zgodnie z nadesłanym statutem Liceum jest to zaoczne trzyletnie niepubliczne liceum profilowane dal dorosłych. Statut określa, iż dyrektor szkoły może na podstawie uchwały rady pedagogicznej skreślić z listy słuchaczy w przypadkach określonych w statucie. Wskazano, iż decyzja o skreśleniu jest przedkładana słuchaczowi na piśmie. Podano, iż z uchwały Rady Pedagogicznej Liceum Profilowanego w E. wynika, iż M. L. nie otrzymała promocji na semestr II. Wskazano, iż z informacji Dyrektora szkoły wynika, iż M. L. była słuchaczką Liceum w okresie od 9 września 2006r. do 2 lutego 2007r. i nie wywiązywała się ze swoich obowiązków. M. L. nie była objęta indywidualnym tokiem nauczania. O fakcie skreślenia jej z listy słuchaczy została poinformowana matka M. L. w trakcie bezpośredniej rozmowy. Tym samym stwierdzono, iż S. L. była świadoma, że jej córka, na którą pobiera świadczenia rodzinne utraciła status osoby uczącej się. Powołując się na treść art.10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej uznano, iż od dnia 1 marca 2007r. zaliczka alimentacyjna na M. L. nie przysługiwała. Od powyższej decyzji odwołała się S. L., wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, iż organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrzeniu jej sprawy nadal oparł się wyłącznie na informacjach ze szkoły, które nie są prawdziwe. Odwołująca podniosła, iż nie została poinformowana o statusie szkolnym swojej córki. W jej ocenie takie stwierdzenie zostało spreparowane z zemsty za częste wizyty w szkole oraz składanie uwag i wniosków odnośnie warunków w szkole oraz poziomu kształcenia niektórych przedmiotów. Odwołująca się zaznaczyła także, iż nie wiedziała o możliwości konsultacji indywidualnych. Podkreśliła, iż opiekowanie się dzieckiem niepełnosprawnym nie jest łatwe, zaś nakładające się problemy bytowe potęgują wszystkie pozostałe. W ocenie odwołującej państwo nie zapewnia wystarczającej pomocy takim rodzinom jak jej, a w systemie opieki, kształcenia oraz leczenia brakuje elementów spójnych. Nie było także dobrej woli, ani zrozumienia ze strony szkoły. Ponadto S. L. wskazała, iż decyzja o skreśleniu jej córki z listy słuchaczy Liceum nie została wydana na piśmie, ani nie dostarczono jej stronie. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ stwierdził, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazano, że M. L. jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od września 2006r. podjęła naukę w Liceum Profilowanym dla Dorosłych Zakładu Doskonalenia Zawodowego w B. z siedzibą w E., jednakże uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia 2 lutego 2007r. nie otrzymała promocji na semestr drugi. Podstawą podjęcia uchwały było niewywiązywanie się słuchaczki z obowiązków dotyczących promowania na semestr wyższy. M. L. nie była objęta indywidualnym tokiem nauczania, gdyż nie wynikało to z dokumentacji, jaką dostarczyła zgodnie z wymogami rekrutacji. Podano, iż o fakcie skreślenia M. L. z listy słuchaczy Liceum została niezwłocznie poinformowana jej matka. Wskazano, iż zgodnie z art. 7 ust.1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przesłanką ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej po osiągnięciu pełnoletniości jest fakt kontynuowania nauki w szkole lub szkole wyższej. Prawo do zaliczki ustaje z momentem ukończenia szkoły lub też przerwania nauki. Podano, iż M. L. od dnia 2 lutego 2007r. nie była już słuchaczką Liceum Profilowanego dla Dorosłych, a statusu tego została pozbawiona zgodnie z obowiązującym w szkole statutem na mocy uchwały Rady Pedagogicznej. Odpadła zatem przesłanka pozwalająca przyznać jej prawo do zaliczki alimentacyjnej. Wyjaśniono, iż decyzja wydana na podstawie art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ma charakter decyzji konstytutywnej, co oznacza że stwierdzenie przez organ ziszczenia się przesłanek określonych w tym artykule wiąże się z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem na przyszłość, czyli skutek taki może nastąpić dopiero z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniała podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji. W związku z powyższym, Kolegium uznało, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż M. L. była uprawniona do zaliczki alimentacyjnej do dnia 28 lutego 2007r. Podkreślono, iż ustawa precyzyjnie określa przesłanki decydujące o prawie do przyznania zaliczki alimentacyjnej, nie pozostawiając organom miejsca na tzw. uznanie administracyjne. Dlatego mimo trudnej sytuacji osobistej odwołującej się organy administracji nie mogły inaczej rozstrzygnąć niniejszej sprawy. Na powyższą decyzję skargę wniosła S. L. reprezentująca córkę – M.L. Skarżąca podniosła, iż organ pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy oparł się na tych samych argumentach, co poprzednio, jednak tym razem Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało je za wystarczające. Wskazała, iż nie zgadza się ze stanowiskiem prezentowanym przez szkołę i uważa je za nieprawdziwe. Podkreśliła raz jeszcze, że jako jedyny rodzic była na rozpoczęciu roku szkolnego z córką i nie były przedstawiane tam informacje o możliwości indywidualnych konsultacji, istnieniu samorządu słuchaczy, ani radzie rodziców. Ponadto skarżąca wskazała, iż przepisy dotyczące zaliczki alimentacyjnej tak samo traktują osoby zdrowe, jak i osoby niepełnosprawne, co jest jej zdaniem niewłaściwe. Skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację życiową i podniosła, iż obowiązujące przepisy oraz rygorystyczne ich egzekwowanie są zdaniem skarżącej wbrew dobru obywateli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutu niekonsekwentnego postępowania Kolegium podano, iż nie jest on zasadny, gdyż utrzymana decyzja organu pierwszej instancji została wydana po przeprowadzeniu przez ten organ dodatkowego postępowania wyjaśniającego, stosownie do wcześniejszych zaleceń Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa i nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Należy przede wszystkim wskazać, iż od 1 października 2008r. warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, określa ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007r. nr 192, poz. 1378). Jednakże zgodnie z art. 41 tej ustawy sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W związku z tym w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Stosownie do treści art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zaliczka alimentacyjna jest przyznawana w drodze decyzji administracyjnej. Jednocześnie należy zaznaczyć, że jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną (art.10 a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej). W niniejszej sprawie organ zmienił decyzję przyznającą prawo do zaliczki alimentacyjnej na M. L., ograniczając okres na jaki świadczenie to zostało przyznane. Takie rozstrzygnięcie uzasadniono faktem, iż M. L. była słuchaczką Liceum Profilowanego dla Dorosłych Zakładu Doskonalenia Zawodowego w B. z siedzibą w E. do 2 lutego 2007r. Stwierdzić należy, iż w przypadku M. L. jedną z przesłanek warunkujących prawo do otrzymywania zaliczki alimentacyjnej w ustalonej kwocie jest nauka w szkole do ukończenia 24 roku życia. Warunek ten ma charakter obligatoryjny i jego niespełnienie, tj. zakończenie, czy też przerwanie nauki powoduje utratę prawa do zaliczki alimentacyjnej. Jednakże w ocenie Sądu zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, od kiedy M. L. przestała być słuchaczką Liceum, a tym samym niemożliwe jest poczynienie prawidłowych ustaleń w kwestii okresu, na jaki M. L. przysługiwało prawa do zaliczki alimentacyjnej. Podnieść należy, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nakazało uzupełnienie postępowania poprzez ustalenie na podstawie statutu szkoły, jakie przypadki powodują skreślenie z listy uczniów oraz czy została wydana stosowna uchwała, bądź decyzja o skreśleniu M. L. z listy słuchaczy. Wskazać należy, iż w znajdującym się w aktach sprawy statucie Liceum został uregulowany tryb relegowania słuchacza (§ 28 Statutu). Z zapisów tych wynika, iż rada pedagogiczna podejmuje uchwałę o skreśleniu słuchacza w przypadkach określonych w statucie, a następnie dyrektor Liceum na podstawie tejże uchwały, rozmowy ze słuchaczem, opinii samorządu słuchaczy i własnego postępowania sprawdzającego jej słuszność podejmuje decyzję o skreśleniu słuchacza. Decyzja ta przedkładana jest słuchaczowi na piśmie i służy od niej odwołanie w ciągu 14 dni do Kuratora Oświaty za pośrednictwem dyrektora szkoły. Ponadto jeśli decyzji nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, słuchacz, który odwołał się od niej, ma prawo uczęszczać do szkoły. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, iż uchwałą nr "[...]" podjętą przez Radę Pedagogiczną Liceum Profilowanego dla Dorosłych Zakładu Doskonalenia Zawodowego w B. z siedzibą w E. w dniu 2 lutego 2007r. M. L. nie otrzymała promocji na drugi semestr. Jednocześnie zgodnie z § 2 tejże uchwały jej realizację przekazano Dyrektorowi Szkoły. Z akt sprawy nie wynika jednak, czy w oparciu o tę uchwałę dyrektor szkoły wydał pisemną decyzję o skreśleniu. Co więcej z ustaleń organu wynika, iż o decyzji tej jedynie ustnie poinformowano matkę słuchaczki. W świetle powyższych rozważań nie można zatem stwierdzić, że M.L. przestała być słuchaczką Szkoły z dniem 2 lutego 2007r. Jest to bowiem data wydania uchwały Rady Pedagogicznej, nie zaś data wydania ostatecznej decyzji o skreśleniu przez dyrektora szkoły. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zwrócić się do dyrekcji szkoły celem ustalenia, czy była wydana pisemna decyzja dyrektora szkoły o skreśleniu M. L. z listy słuchaczy, a jeśli nie było takiej decyzji to o wyjaśnienie, na jakiej podstawie wskazano datę jej skreślenia. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. M. L. utraciła bowiem prawo do zaliczki alimentacyjnej dopiero z chwilą skutecznego skreślenia jej z listy słuchaczy Liceum. Wobec powyższego, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku