II SA/Ol 969/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2009 roku sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta E. decyzją z dnia "[...]" uchylił od dnia 1 marca 2007 r. własną decyzję z dnia 20 września 2007 r. w części dotyczącej przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M.L. W uzasadnieniu podał, że S.L. wniosła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, dodatku do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz M.L. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia wynikało, iż M.L. jest słuchaczem pierwszego semestru Liceum "[...]" w roku szkolnym 2006/2007. W związku z tym, powyższą decyzją przyznano wnioskowane świadczenie. Jednakże dnia 9 listopada 2007 r. do organu wpłynęło zaświadczenie ze szkoły informujące, iż M.L. była słuchaczką Liceum do dnia 2 lutego 2007 r. Okoliczność ta powoduje, że od dnia 1 marca 2007 r. nie przysługiwał stronie zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Po rozpoznaniu odwołania S.L., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia "[...]" uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium zarzuciło organowi pierwszej instancji brak dogłębnej analizy sytuacji S.L. i jej córki M. i rozstrzygnięcie jedynie w oparciu o informację nadesłaną przez Liceum. Obowiązkiem organu pierwszej instancji było zaś uzyskanie statutu tej placówki, który wyjaśniłby jakie są prawa i obowiązki uczniów oraz określił przypadki powodujące skreślenie z listy uczniów szkoły. Kolegium wskazało też na konieczność ustalenia czy została wydana przez władze szkoły uchwała bądź decyzja o skreśleniu M.L. z listy uczniów. Decyzją z dnia "[...]". Prezydent Miasta uchylił w całości własną decyzję z dnia 20 stycznia 2007 r. od dnia 1 marca 2007 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że z § 7 pkt 5 statutu Liceum "[...]" wynika, że dyrektor szkoły może, na podstawie uchwały rady pedagogicznej, skreślić słuchacza z listy w przypadkach określonych w statucie. Decyzja o skreśleniu jest przedkładana słuchaczowi na piśmie. Uchwałą Rady Pedagogicznej tego liceum z dnia 2 lutego 2007 r. M.L. nie otrzymała promocji na semestr drugi. Z informacji Dyrektora szkoły wynika, iż M.L. była słuchaczką Liceum w okresie od 9 września 2006 r. do 2 lutego 2007 r. i nie wywiązywała się ze swoich obowiązków jako słuchaczki szkoły. Nie była też objęta indywidualnym tokiem nauczania. O fakcie skreślenia jej z listy słuchaczy została poinformowana matka M. w trakcie bezpośredniej rozmowy. Wobec powyższego S.L. była świadoma, że jej córka utraciła status osoby uczącej się. Powyższe stanowiło podstawę do stwierdzenia, że od dnia 1 marca 2008 r. M.L. nie przysługiwał zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. W złożonym odwołaniu S.L. zarzuciła, że organ pierwszej instancji, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, oparł się wyłącznie na nieprawdziwych informacjach ze szkoły. Podkreśliła, że nie została poinformowana o statusie szkolnym swojej córki. Nie ubiegała się o możliwość indywidualnego nauczania z powodów zdrowotnych córki. Stwierdziła również, że Państwo nie zapewnia wystarczającej pomocy rodzinom znajdującym się w takiej sytuacji, jak ona, zaś w systemie opieki, kształcenia i leczenia brakuje elementów spójnych. Ponadto odwołująca się dodała, że decyzja o skreśleniu jej córki z listy słuchaczy Liceum nie została wydana na piśmie, ani nie doręczono jej stronie. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Wskazało w uzasadnieniu, że M.L. jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od dnia 6 września 2006 r. podjęła naukę w Liceum "[...]", jednakże uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia 2 lutego 2007 r. nie otrzymała promocji na semestr drugi, gdyż nie wywiązywała się z obowiązków warunkujących promowanie na wyższy semestr. M.L. nie była objęta indywidualnym tokiem nauczania, gdyż potrzeba taka nie wynikała z dokumentacji dostarczonej zgodnie z wymogami rekrutacji, w szczególności z orzeczenia lekarskiego. Wskazano, że matka M.L. została niezwłocznie poinformowana o fakcie skreślenia córki z listy słuchaczy Liceum. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.) warunkiem ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości jest fakt kontynuowania nauki w szkole lub szkole wyższej. Okoliczność ta przesądza o możliwości przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Prawo to ustaje zatem z chwilą ukończenia szkoły lub przerwania nauki. M.L. od dnia 2 lutego 2007 r. nie była już słuchaczką Liceum "[...]", a statusu tego została pozbawiona zgodnie z obowiązującym w szkole statutem na mocy uchwały Rady Pedagogicznej. Odpadła zatem przesłanka pozwalająca przyznać jej prawo do świadczeń rodzinnych. Wyjaśniono też, iż decyzja wydana na podstawie art. 32 powołanej wyżej ustawy ma charakter decyzji konstytutywnej. Stwierdzenie zatem przez organ ziszczenia się przesłanek określonych w tym artykule wiąże się z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem na przyszłość, czyli skutek taki może nastąpić dopiero z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniała podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji. W związku z powyższym, Kolegium uznało, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż M.L. była uprawniona do zaliczki alimentacyjnej do dnia 28 lutego 2007 r. Podkreślono ponadto, że ustawodawca precyzyjnie określił przesłanki decydujące o prawie do przyznania świadczeń rodzinnych, nie pozostawiając organom miejsca na tzw. uznanie administracyjne. W złożonej skardze S.L., reprezentująca córkę, podniosła, że organ odwoławczy rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę zajął odmienne stanowisko. Stwierdziła, że nie zgadza się z twierdzeniami prezentowanym przez szkołę i uważa je za nieprawdziwe. Podkreśliła, że jako jedyny rodzic była na rozpoczęciu roku szkolnego z córką i nie przedstawiono wówczas informacji o możliwości indywidualnych konsultacji, istnieniu samorządu słuchaczy, czy też radzie rodziców. Wskazała, że przepisy powołane przez organy administracji obu instancji tak samo traktują osoby zdrowe, jak i osoby niepełnosprawne, co jej zdaniem nie jest właściwe. Skarżąca przedstawiła też swoją trudną sytuację życiową i oceniła, iż obowiązujące przepisy oraz ich rygorystyczne egzekwowanie nie służą dobru obywateli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu niekonsekwentnego postępowania Kolegium podało, iż nie jest on zasadny. Utrzymana w mocy decyzja organu pierwszej instancji została bowiem wydana po przeprowadzeniu przez ten organ dodatkowego postępowania wyjaśniającego, stosownie do wcześniejszych zaleceń Kolegium. Organ odwoławczy dysponował więc szerszym materiałem dowodowym w sprawie, co pozwoliło na jej rozstrzygnięcie merytoryczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom uprawnionym do ukończenia przez dziecko: 1) 18 roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodzić się więc trzeba z organami administracji obu instancji, że w stanie faktycznym sprawy okolicznością warunkującą przyznanie skarżącej wnioskowanych świadczeń na córkę, jest m.in. kontynuowanie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Warunek ten ma charakter obligatoryjny i jego niespełnienie, tj. zakończenie lub przerwanie nauki powoduje utratę prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Ustawodawca przewidział w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji zmienił decyzję przyznającą prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M.L., ograniczając okres na jaki te świadczenia zostały przyznane. Rozstrzygnięcie to uzasadniono faktem, iż M.L. była słuchaczką Liceum "[...]" tylko do 2 lutego 2007 r. Jednakże zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, od kiedy M.L. przestała być słuchaczką Liceum, a tym samym niemożliwe jest poczynienie prawidłowych ustaleń odnośnie do okresu, na jaki przysługiwałoby jej prawo do spornych świadczeń rodzinnych. Podnieść należy, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze nakazało organowi pierwszej instancji uzupełnienie materiału dowodowego poprzez ustalenie, na podstawie statutu szkoły, jakie przypadki powodują skreślenie z listy uczniów oraz czy została wydana stosowna uchwała, bądź decyzja o skreśleniu M.L. z listy słuchaczy. W znajdującym się w aktach sprawy statucie Liceum uregulowany został tryb relegowania słuchacza (§ 28 Statutu). Z zapisów tych wynika, iż rada pedagogiczna podejmuje uchwałę o skreśleniu słuchacza w przypadkach określonych w statucie, a następnie dyrektor Liceum na podstawie tej uchwały, rozmowy ze słuchaczem, opinii samorządu słuchaczy i własnego postępowania sprawdzającego jej słuszność, podejmuje decyzję o skreśleniu słuchacza. Decyzja ta przedkładana jest słuchaczowi na piśmie i służy od niej odwołanie w ciągu 14 dni do Kuratora Oświaty za pośrednictwem dyrektora szkoły. Ponadto, jeśli decyzji nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, słuchacz, który odwołał się od niej, ma prawo uczęszczać do szkoły. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, iż uchwałą "[...]" Rady Pedagogicznej Liceum "[...]" z dnia 2 lutego 2007 r. M.L. nie otrzymała promocji na drugi semestr. Jednocześnie zgodnie z § 2 tej uchwały jej realizację przekazano dyrektorowi szkoły. Z akt sprawy nie wynika jednak, czy w oparciu o tę uchwałę dyrektor szkoły wydał pisemną decyzję o skreśleniu. Co więcej z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż o decyzji tej jedynie ustnie poinformowano matkę słuchaczki. W świetle powyższych rozważań nie można zatem stwierdzić, że M. rzeczywiście przestała być słuchaczką szkoły z dniem 2 lutego 2007 r. Jest to bowiem tylko data wydania uchwały Rady Pedagogicznej, nie zaś data wydania ostatecznej decyzji o skreśleniu słuchaczki przez dyrektora szkoły. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien zatem zwrócić się do dyrekcji szkoły w celu ustalenia, czy była wydana pisemna decyzja dyrektora szkoły o skreśleniu M.L. z listy słuchaczy, a jeśli nie było takiej decyzji - to o wyjaśnienie, na jakiej podstawie wskazano datę jej skreślenia. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. M.L. traci bowiem prawo do spornych świadczeń rodzinnych dopiero z chwilą skutecznego skreślenia jej z listy słuchaczy Liceum. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.