II SA/Ol 971/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. A. K.wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zarządzeniem z 19 grudnia 2008r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W toku postępowania przed Sądem skarżący złożył wypełniony na formularzu wniosek z dnia 14 stycznia 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż od 1 czerwca 2005r. do 17 listopada 2008r. prowadził bar gastronomiczny. Oświadczył, że działalność prowadził w małym zakresie, na 12 miejsc konsumpcyjnych, a dochód z niej uzyskiwany wystarczał na bieżące potrzeby. Z chwilą cofnięcia w dniu 17 listopada 2008r. zezwolenia na handel alkoholem zawiesił działalność, a z dniem 31 grudnia 2008r. rozwiązał ją. Od 17 listopada 2008r. nie ma żadnych dochodów. Nie nabył jeszcze prawa do zasiłku dla bezrobotnych i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Podał, że miesięczny dochód rodziców skarżącego wynosi w sumie 2012,68 zł brutto, a majątek stanowi dom o powierzchni 108 m2. Skarżący, zobowiązany do złożenia uzupełniających dokumentów nie uzupełnił akt w całości, a nadesłał jedynie kopię decyzji o uznaniu go za osobę bezrobotną i odmowie przyznania mu prawa do zasiłku oraz dokumenty zaświadczające o wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego rodziców. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Ol 971/08 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż mimo pouczenia, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, zobowiązany nie dostarczył żadnego z żądanych dokumentów - wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych (z okresu ostatnich trzech miesięcy), a także kopii ewidencji środków trwałych i remanentu likwidacyjnego działalności gospodarczej. Od powyższego postanowienia A. K. złożył sprzeciw i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Załączył nieprzedstawione wcześniej na żądanie dokumenty - wyciągi z posiadanych przez niego oraz rodziców rachunków bankowych z okresu od 1 listopada 2008r. do 6 lutego 2009r., a także kopię ewidencji środków trwałych i remanentu likwidacyjnego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wyjaśnił także, iż przez niedopatrzenie nie przedstawił tych dokumentów wcześniej oraz uzupełnił oświadczenie ostanie majątkowym o informację, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Opel Astra rok produkcji 1996. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu, miesięczny dochód rodziców wynosi w sumie 2.012,68 zł brutto, a majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 108 m2. Skarżący wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2009r. uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych o dokumenty, których nie załączył w toku postępowania prowadzonego przez referendarza sądowego w WSA w Olsztynie oraz oświadczył, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Opel Astra rok produkcji 1996. Wnioskodawca posiada dwa rachunki bankowe, jeden związany z prowadzeniem działalności gospodarczej pod firmą "[...]" w E., oraz dodatkowo rachunek osobisty. Z załączonych wyciągów za okres od 1 listopada 2008r. do 6 lutego 2009r. wynika, że operacje na rachunku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą ograniczały się do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz podatku od towarów i usług. Wydatki te dorównywały wpływom. Dodatkowo z wyciągu rachunku bankowego rodziców wnioskodawcy, założonego 9 stycznia 2009r., wynika saldo końcowe w wysokości 687,97 zł. Natomiast z kopii ewidencji środków trwałych i remanentu likwidacyjnego działalności gospodarczej wyszczególniono wartość towaru objętego remanentem na kwotę 1.486,01 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe są bowiem na tyle niskie, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący wraz z rodzicami dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu, jest właścicielem samochodu osobowego marki Opel Astra wyprodukowanego w 1996r. oraz dysponował na koniec poprzedniego roku towarami na kwotę 1.486,01 zł. Jednocześnie wskazać skarżącym należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.