II SA/Ol 977/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]", skarżąca – B. G. zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, załączając do niego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. W przedmiotowym oświadczeniu, skarżąca wykazała męża, syna i córkę jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadany majątek oraz dochody: "emerytura" w wysokości "[...]", emerytura męża w wysokości "[...]", "staż" córki w wysokości "[...]" i dodała, że syn jest bezrobotny. Skarżąca wskazała również ponoszone wydatki: leki w łącznej wysokości "[...]", czynsz – "[...]", "rata córki" – "[...]" ("za komputer"). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]", w którym rozszerzając zakres pierwotnego żądania, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, iż jest inwalidką "[...]" i "dużą kwotę pieniędzy" przeznacza na leki, "opłaty za (czynsz) mieszkanie" wynoszą "[...]", "na żywność zostaje bardzo mało". Skarżąca dodała, że musi też jeździć "[...]" do szpitala. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) wykazała męża, syna i córkę, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) – mieszkanie o pow. "[...]" oraz "[...]" udziały w nieruchomościach budynkowej i rolnej, w rubryce nr 10 (Dochody) – dochody męża z tytułu emerytury w wysokości "[...]", córki z tytułu stażu (do "[...]") w wysokości "[...]" i wskazała, że syn jest bezrobotny. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości budynkowej i rolnej, wykazanych w rubryce nr 7.1.) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do wysokości dochodów skarżącej, jej męża oraz córki, sytuacji syna skarżącej i jej córki po ukończeniu stażu, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła dodatkowe oświadczenia z dnia "[...]", do których załączyła dokumenty źródłowe. Oświadczyła, iż nabyła "[...]" części w nieruchomości zabudowanej w A. i w nieruchomości rolnej w B., załączając na potwierdzenie tej okoliczności kopie: "[...]" i wypisu z rejestru gruntów. Wskazała, iż w domu, znajdującym się na pierwszej nieruchomości, mieszka "[...]", ona ma "zakaz wstępu na teren posesji" i nie otrzymuje "żadnej korzyści materialnej z posiadanej części". Gospodarstwo rolne składa się natomiast z "[...]" działek, które trzeba scalić. Jego sprzedaż jest niemożliwa z powodu toczącego się postępowania sądowego "[...]". Skarżąca podniosła, iż płaci podatek od tej nieruchomości, lecz korzyści z niej nie ma, a jedynie straty. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym dochodów uzyskiwanych przez poszczególnych członków rodziny, skarżąca przedłożyła zaświadczenia o wysokości jej emerytury (wysokość za listopad 2013 r. to "[...]" brutto/"[...]" netto) i emerytury jej męża (wysokość za listopad 2013 r. to "[...]" brutto/"[...]" netto) oraz kopie: zaświadczenia o zakończeniu odbywania przez córkę stażu i zaświadczenia, z którego wynika, że syn jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny od dnia "[...]". Skarżąca oświadczyła, iż syn i córka nie posiadają "konta w banku" oraz przedłożyła zestawienie transakcji kartą kredytową (adresat – mąż skarżącej) i wyciąg z rachunku bankowego za okres od 30-07-2013 do 29-09-2013 (adresat – mąż skarżącej), z którego wynika, że na rachunek ten wpływają świadczenia "[...]" (w sierpniu 2013 r. w wysokości "[...]" i "[...]", we wrześniu 2013 r. w wysokości "[...]" i "[...]"). W zestawieniu przeznaczenia miesięcznych wydatków skarżąca wskazała: leki w łącznej kwocie "[...]" za listopad 2013 r.; czynsz – "[...]"; energia – "[...]"; TV, Internet, telefon – "[...]"; rata pożyczki – "[...]", przedkładając jednocześnie w tym zakresie kopie dokumentów źródłowych. Dodała, iż "pozostałe fundusze przeznaczone są na wyżywienie". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Dodatkowo informacje zawarte w przedłożonych przez nią dodatkowych oświadczeniach i dokumentach źródłowych nie są w pełni zgodne z zawartymi we wcześniejszych jej oświadczeniach. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Wskazać należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, pomimo wezwania, niewyjaśniona pozostaje kwestia źródeł dochodów rodziny skarżącej i ich wysokości. Zauważyć należy, iż w oświadczeniu, załączonym do skargi, skarżąca wykazała następujące dochody 4-osobowej rodziny: "emerytura" w wysokości "[...]", emerytura męża w wysokości "[...]" oraz "staż" córki w wysokości "[...]". W oświadczeniu, zawartym we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, dochód męża z tytułu emerytury w wysokości "[...]" oraz dochód córki z tytułu stażu w wysokości "[...]". Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła kopii dokumentu, z którego wynika wysokość brutto/netto dochodu córki oraz oświadczenia dotyczącego jej sytuacji po ukończeniu stażu, w tym ewentualnego dalszego jej zatrudnienia. Powyższe nie pozwala natomiast na zweryfikowanie oświadczenia skarżącej co do wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez jej córkę oraz ustalenie jak obecnie kształtuje się jej sytuacja finansowa. Odnosząc się do kwestii dochodów skarżącej i jej męża wskazać natomiast należy, że skarżąca przedłożyła wprawdzie zaświadczenia, z których wynika wysokość emerytury jej ("[...]" brutto/"[...]" netto) i jej męża ("[...]" brutto/"[...]" netto) za listopad 2013 r., lecz nie pokrywa się ona w pełni ani z wysokością tych świadczeń, wskazaną przez skarżącą w złożonych uprzednio oświadczeniach, ani z wysokością świadczeń, wpływających na rachunek bankowy męża skarżącej (w sierpniu 2013 r. – "[...]" i "[...]" oraz we wrześniu 2013 r. – "[...]" i "[...]"). Skarżąca nie wyjaśniła przyczyn rozbieżności w tym zakresie, a to nie pozwala na ustalenie rzeczywistej wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje skarżąca i jej mąż z tytułu emerytur. Dodatkowo stwierdzić należy, iż skarżąca nie złożyła wyraźnego oświadczenia, zgodnie z którym nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych, nie złożyła też oświadczenia, zgodnie z którym rachunek bankowy jej męża jest ich wspólnym rachunkiem. Wobec powyższego, jak również z uwagi na to, że na rachunek ten wpływają dwa świadczenia, których wysokość nie w pełni odpowiada wysokości emerytury skarżącej, a znaki indywidualizujące te świadczenia zostały przez skarżącą zakreślone, nie można stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, czy emerytury skarżącej i jej męża stanowią rzeczywiście jedyne źródła ich dochodu. Pomimo wezwania, skarżąca nie udzieliła również wyczerpujących wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wydatków ponoszonych przez nią i jej rodzinę. Zauważyć należy, iż złożone przez skarżącą w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy oświadczenia w tym zakresie nie są w pełni zgodne, a skarżąca w dodatkowym oświadczeniu nie wyjaśnia przyczyn tych rozbieżności. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca wykazała wydatki mieszkaniowe oraz wydatki na leki w wysokościach znacznie niższych od tych wykazanych we wcześniejszych oświadczeniach, nie wskazała też wydatku córki z tytułu spłaty rat pożyczki/kredytu, wykazała natomiast "nowy" wydatek na spłatę rat pożyczki męża, lecz na potwierdzenie jego ponoszenia w wykazanej wysokości załączyła kopię harmonogramu spłaty rat pożyczki za "[...]" r. Dodatkowo skarżąca nie udzieliła także wyczerpujących wyjaśnień na temat jej sytuacji majątkowej. Skarżąca podniosła wprawdzie, że sprzedaż gospodarstwa rolnego nie jest obecnie możliwa, lecz nie wskazała aktualnego sposobu jego wykorzystania oraz przyczyn braku jego wykorzystania w celu pozyskania dodatkowego źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dotacji/płatności, dzierżawy, itp.). W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat źródeł dochodów skarżącej i jej rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nich wydatków oraz sytuacji majątkowej skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.