II SA/Ol 981/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy uznania stada bydła za urzędowo wolne od gruźlicy, brucelozy i enzootycznej białaczki postanawia odmówić przyznania R.K. prawa pomocy. We wniosku z dnia 12 listopada 2007 r., złożonym na urzędowym formularzu, R.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu powołał się na trudności związane z prowadzoną przez siebie działalnością rolniczą – klęskę suszy oraz brak możliwości sprzedaży mleka. "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należy dom "[...]" oraz nieruchomość rolna "[...]". Skarżący wskazał ponadto, iż dodatkowo przyjął w dzierżawę nieruchomość rolną "[...]". Posiada również budynki gospodarcze "[...]". Skarżący nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych. Utrzymuje się ze środków z płatności do gruntów rolnych "[...]". Zauważyć należy, iż wniosek strony złożony na urzędowym formularzu wszczyna postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Ocena, czy wniosek ten jest zasadny, dokonywana jest w oparciu o jego uzasadnienie oraz złożone przez stronę w formularzu wniosku oświadczenie o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Z uwagi na pominięcie przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy szeregu istotnych dla oceny jego sytuacji materialnej informacji, Referendarz sądowy, uznając złożone przez niego oświadczenie za niepełne i nieprecyzyjne, pismem z dnia 19 listopada 2007 r. wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni od daty jego doręczenia, wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W przedmiotowym wezwaniu skarżący pouczony został jednocześnie, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył pismo procesowe z dnia 27 listopada 2007 r., w którym wniósł o wyłączenie tego Referendarza sądowego od udziału w niniejszej sprawie, dowodząc generalnie, iż informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przekazane w treści pism procesowych składanych w innych prowadzonych przez niego przed tym Sądem sprawach są wystarczające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 981/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego. Postanowienie stało się prawomocne z dniem 28 grudnia 2007 r. Przechodząc w tych warunkach do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, o czym pouczono skarżącego w wezwaniu z dnia 19 listopada 2007 r., że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 powołanej ustawy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W konsekwencji, strona wzywana do przedłożenia określonych dokumentów źródłowych nie może, tak jak próbuje to czynić skarżący (w piśmie procesowym z dnia 27 listopada 2007 r.), obowiązku ich uzyskania przerzucać na Sąd, wskazując instytucje, w których są one dostępne. Strona nie powinna również uchylać się od składania w konkretnej sprawie dodatkowych oświadczeń. Fakt uwzględnienia w całości lub w części wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w innych prowadzonych przed tym Sądem sprawach nie stanowi bowiem automatycznie o zasadności wniosku złożonego w niniejszej sprawie. Przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy są każdorazowo odnoszone do aktualnej sytuacji materialnej strony. W konsekwencji, wątpliwości co do tej sytuacji powinny być każdorazowo wyjaśnione. W niniejszej sprawie, w tym celu do skarżącego skierowane zostało wezwanie do przedłożenia określonych w nim dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Ich wybór nie był w żadnej mierze przypadkowy. Mając na uwadze fakt braku uzyskiwania przez skarżącego stałych dochodów z tytułu działalności rolniczej oraz wykorzystywania do jej prowadzenia środków pieniężnych pochodzących także z innych źródeł, w celu ustalenia jak generalnie kształtowała się jego rzeczywista sytuacja finansowa w 2007 r., wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazania w nim wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował w 2007 r., źródeł ich pochodzenia, daty ich uzyskania oraz sposobu i daty ich wydatkowania, a ponadto wysokości wydatków poniesionych w 2007 r. na utrzymanie własne i prowadzenie działalności rolniczej ze wskazaniem przeznaczenia tych wydatków, daty ich poniesienia oraz źródeł ich pokrycia ze wskazaniem, czy wydatki te pokryte zostały ze środków pieniężnych zgromadzonych jeszcze w 2006 r., czy też uzyskanych już w 2007 r. (a). Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Z uwagi na brak precyzji w zakresie określania przez skarżącego wysokości ponoszonych przez niego wydatków i osiąganych dochodów (dokonywanie różnych zaokrągleń – "[...]"), wezwano go do przedłożenia posiadanych dowodów na potwierdzenie wysokości i rodzaju poniesionych w 2007 r. wydatków związanych z prowadzoną działalnością rolniczą (b) oraz dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj przyznanych w latach 2006-2007 dotacji lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą wraz z pisemnym oświadczeniem o terminach ich wypłaty, w tym także o terminach przyszłych (g). Z uwagi na to, że wykazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy przeciętny dochód miesięczny nie odzwierciedla w istocie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, gdyż jak sam skarżący zauważył "[...]", dochód w gospodarstwie rolnym nie jest stabilny, a właściwe prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga przewidywania okresów o niższych dochodach oraz niespodziewanych wydatkach i gromadzenia tym samym niezbędnych środków na te cele, skarżący wezwany został do wskazania wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje obecnie z przeznaczeniem na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele oraz źródeł ich pochodzenia (c) oraz wysokości i przeznaczenia wydatków, jakie pokrywa lub planuje pokryć z tych środków pieniężnych, daty poniesienia tych wydatków oraz uwiarygodnienie konieczności poniesienia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości (d), a ponadto wskazanie, kiedy (w najbliższej przyszłości) spodziewa się uzyskać środki pieniężne, które zamierza przeznaczyć na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele, w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu (e). W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy, należy mieć bowiem na uwadze to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i nie powinno być przyznawane w sytuacji, gdy strona pomimo świadomości ciążącego na niej obowiązku uiszczenia kosztów postępowania sądowego i potencjalnych możliwości ich pokrycia, przedkłada inne wydatki nad spełnieniem tego obowiązku. Nie wszystkie wydatki mogą być uznane za mające pierwszeństwo przed wydatkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Dla potwierdzenia obecnie złej sytuacji finansowej skarżącego i braku oszczędności wezwano go ponadto do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (h). "[...]". Z uwagi na rozbieżności co do liczebności stada skarżącego, a tym samym wątpliwości co do braku uzyskiwania dochodu związanego ze sprzedażą wchodzących w jego skład zwierząt, skarżący wezwany został do wyjawienia aktualnej liczby hodowanego przez niego bydła i jego rodzaju, a ponadto wskazanie, czy w 2007 r. sprzedawał i/lub kupował bydło, a jeśli tak to ile sztuk bydła sprzedał i/lub kupił, kiedy miały miejsce transakcje kupna/sprzedaży i jaki rodzaj bydła był ich przedmiotem oraz jaka była cena poszczególnych sztuk bydła (f). W formularzu wniosku, skarżący nie wykazał bowiem środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży bydła, nie wykazał również środków uzyskanych w 2007 r. ze sprzedaży ziemniaków, "[...]". Brak wykazania wszystkich źródeł dochodu, czy też wykazanie dochodu, którego wysokość określona jest nieprecyzyjnie, uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony, tym bardziej, że rodzi również wątpliwości co do wiarygodności wykazywanych przez stronę wysokości ponoszonych przez nią wydatków. Taki brak staranności, niezależnie od tego, czy jest celowy, czy też nie, pozbawia Sąd możliwości ustalenia, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego w całości lub w części. Żądanie przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń służyć miało zatem wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji materialnej skarżącego powstałych na tle składanych przez niego oświadczeń, a ponadto miało na celu ustalenie jak kształtowała się jego sytuacja materialna w latach 2006-2007, czyli w roku poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie i w roku jego złożenia oraz potwierdzenie, że skarżący nie dysponuje obecnie środkami pieniężnymi, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla jego utrzymania koniecznego oraz bez negatywnego wpływu na prowadzoną przez niego działalność rolniczą, gdyż pochodzące z niej pożytki stanowią jedyne źródło jego utrzymania. Brak udzielenia przez skarżącego informacji na temat jego sytuacji materialnej we wskazanym wyżej zakresie, uniemożliwia w ocenie Referendarza sądowego stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skarżący nie wykazał natomiast wiarygodnie, że mimo prowadzenia działalności rolniczej, nie jest w stanie zabezpieczyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną "[...]", dzierżawcą dodatkowych "[...]" gruntów, a ponadto hodowcą zwierząt gospodarskich. "[...]" prowadzi działalność rolniczą i mimo, że nie przynosi ona oczekiwanych zysków, umożliwiających spłacenie zaciągniętych ustnie wobec rodziny zobowiązań, to jednak przynosi pożytki, które umożliwiają funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i rozwijanie działalności związanej z hodowlą zwierząt ("[...]"). Z powyższego wynika, że mimo trudności związanych z suszą i wstrzymaniem produkcji mleka, skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne dla utrzymania własnego oraz funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Nie znając wysokości wszystkich środków pieniężnych, jakimi w ciągu roku dysponuje skarżący, i źródeł ich pochodzenia nie sposób natomiast stwierdzić, iż nie są one wystarczające również na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Wątpliwości w tym zakresie nie wyjaśnia pismo procesowe z dnia 27 listopada 2007 r. Na marginesie, wskazać również należy, że skarżący zaciągnął wprawdzie dwukrotnie kredyt suszowy, jednakże jego spłata, poza odsetkami, wymagalna stanie się dopiero w "[...]" 2008 r. i w "[...]" 2009 r. W konsekwencji, ciążące na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów suszowych jako, że nie są obecnie wymagalne, nie mogłyby mieć decydującego wpływu na ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Na skarżącym ciąży również zobowiązanie wobec członków rodziny "[...]" jednakże zabezpieczeniem jego spłaty jest gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym. W świetle powyższego, wobec braku wykazania przez skarżącego istnienia w niniejszej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy nawet w częściowym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.