II SA/Ol 981/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy uznania stada bydła za urzędowo wolne od gruźlicy, brucelozy i enzootycznej białaczki postanawia odmówić przyznania R. K. prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 981/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu na skutek sprzeciwu wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]", Nr "[...]", odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, iż brak złożenia przez skarżącego w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i w konsekwencji uniemożliwia również podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Za podstawę orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy nie można bowiem przyjmować domysłów dotyczących sytuacji materialnej strony, a także szukać przyczyn podawania w składanych przez nią pismach procesowych rozbieżnych danych. Postanowieniem z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 981/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę z uwagi na brak uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego. W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2009 r., skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza PPF, skarżący przesłał wniosek z dnia 24 lutego 2009 r., wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przedmiotowy wniosek co do treści odpowiada generalnie poprzedniemu wnioskowi. W rubrykach nr 5, 9 i 11 skarżący powołał się ponownie na trudności związane z prowadzoną przez siebie działalnością rolniczą. Wskazał, iż "[...]" posiada gospodarstwo rolne, które od "[...]" lat obejmuje klęska suszy, co zmusiło go do zaciągnięcia kredytów suszowych "[...]". Zauważył ponadto, iż ciążą na nim zobowiązania pieniężne wobec rodziców i rodzeństwa, z których nie jest w stanie się wywiązać, gdyż znajduje się na skraju bankructwa. Prowadzenie działalności rolniczej, która nie przynosi dochodów, możliwe jest wyłącznie dzięki otrzymywaniu dopłat bezpośrednich i płatności "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Do jego majątku należy dom "[...]", który wymaga natychmiastowego remontu, towarzyszące mu budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolna o pow. "[...]". Dodatkowo skarżący dzierżawi nieruchomość rolną o pow. "[...]". Skarżący nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, nie posiada też stałego dochodu. W rubryce nr 10 wykazał środki pieniężne pochodzące z dopłat/płatności w łącznej wysokości "[...]", które jak oświadczył przeznacza na utrzymanie gospodarstwa rolnego i utrzymanie własne. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając urzędowy formularz PPF powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 powołanej ustawy), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Mając na uwadze okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, dodatkowo zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego ponownie w toku postępowania sądowego uwarunkowane jest zmianą sytuacji materialnej strony w stosunku do ocenianej w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy w oparciu o poprzedni wniosek. W niniejszej sprawie, w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy wszczętego przez poprzedni wniosek skarżącego z uwagi na brak przedłożenia przez niego żądanych wówczas dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie było możliwe ustalenie jak rzeczywiście kształtuje się jego sytuacja materialna. Z uwagi na wątpliwości jakie powstały ponownie na tle złożonego obecnie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, pismem z dnia 10 marca 2009 r., skarżącego wezwano do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym wskazującego, czy wykazany w rubryce nr 10 dochód w kwocie "[...]" stanowi jego dochód z tytułu dopłat/płatności otrzymanych w 2008 r., czy też dochód, jaki spodziewa się uzyskać z tego tytułu w 2009 r. (1a). Z przedłożonych przez skarżącego w sprawie o sygn. akt "[...]" kserokopii decyzji z dnia "[...]" wynikało bowiem, iż skarżącemu przyznane zostały w 2008 r. płatności "[...]" w łącznej kwocie "[...]", a zatem nie odpowiadającej wykazanej w tej rubryce. Mając to na uwadze, skarżącego wezwano dodatkowo do złożenia oświadczenia wskazującego dokładną wysokość przychodu z działalności rolniczej za 2008 r. ze wskazaniem tytułu z jakiego pochodzi, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej prowadzeniem oraz wysokość uzyskanego dochodu/straty (1b). Z uwagi na to, że wykazany dochód roczny nie odzwierciedla w istocie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, gdyż jak sam skarżący zauważył w sprzeciwie z dnia "[...]", złożonym w sprawie o sygn. akt "[...]", dochód w gospodarstwie rolnym nie jest stabilny, a właściwe prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga przewidywania okresów o niższych dochodach oraz niespodziewanych wydatkach i gromadzenia tym samym niezbędnych środków na te cele, skarżący wezwany został do wskazania wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje obecnie z przeznaczeniem na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele oraz źródeł ich pochodzenia (1c), wskazania, kiedy spodziewa się uzyskać środki pieniężne, które zamierza przeznaczyć na wskazane cele, w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu (1d) oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych miesięcznie wydatków wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie (1e i 2a). Mając na uwadze to, że w rubryce nr 5 formularza wniosku skarżący oświadczył: "Prowadzę hodowlę bydła uczuciową nie przynoszącą żadnych dochodów z wiarą że wznowię produkcję i sprzedaż mleka. Produkcja zaledwie wystarcza na wyżywienie bydła.", skarżący wezwany został ponadto do wskazania wysokości przychodów uzyskiwanych w związku z produkcją mleka (1f). Dodatkowo skarżący zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: kopii księgi rejestracji stada bydła (2b), gdyż w formularzu nie został wykazany aktualny stan inwentarza, a ponadto w celu ustalenia jak kształtuje się lub kształtować się będzie sytuacja finansowa skarżącego po uzyskaniu płatności za 2008 r., także w związku z koniecznością zabezpieczenia określanych kwot środków pieniężnych na spłatę rat kredytów suszonych: zaświadczenia właściwego organu o wysokości i rodzaju przyznanych skarżącemu w 2009 r. płatności za 2008 r. oraz planowanym terminie ich wypłaty (2c) i zaświadczenia właściwego banku w zakresie przyznanych skarżącemu kredytów (2d). Dla potwierdzenia obecnie złej sytuacji finansowej skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (2e). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Żądanie przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń służyć miało zatem uzupełnieniu informacji dotyczących sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia. Poprzez ich przedłożenie skarżący mógł wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, czego jednak nie uczynił. W piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2009 r., podniósł, iż z uwagi na przekazanie mu przedmiotowego wezwania przez domownika, który nie był upoważniony do odbioru korespondencji, dopiero w dniu 2 kwietnia 2009 r. nie jest w stanie ustosunkować się do wszystkich żądań Sądu i dlatego składa wiarygodne oświadczenie i wnosi o jego uwzględnienie. Po uprzednim obszernym opisaniu trudności związanych z prowadzoną przez siebie działalnością rolniczą, wskazał, iż podtrzymuje swój wniosek złożony na urzędowym formularzu, który jest aktualny i zgodny z rzeczywistością. Zauważył, iż spełnienie żądań Sądu doprowadzi do dalszej zwłoki. W konsekwencji, odpowiadając na wezwanie w zakresie punktów 1a-b, skarżący oświadczył, iż dochód z tytułu dopłat jest głównym dochodem, który otrzymał, a poniesione straty z powodu klęski suszy nie zostały pokryte. Odnośnie punktu 1d wezwania wskazał, iż zmuszony był sprzedać jałówkę za kwotę "[...]" na utrzymanie "jak w lit. c i d, e, f". Z mleka nie ma żadnych dochodów, wręcz przeciwnie dokłada do produkcji, poniósł też stratę w związku z padnięciem jałówki. Odnosząc się do wezwania w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych, skarżący podniósł, iż zobowiązany jest do spłaty kredytu suszowego w ratach do "[...]" w kwocie "[...]", którą gromadzi i do "[...]" w kwocie "[...]". Wyciągów z rachunku bankowego nie posiada. Zauważyć należy, iż pomimo świadomości skarżącego co do możliwych konsekwencji braku przedłożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, także obecnie skarżący nie zastosował się w całości do wezwania. Przyjmując nawet za wiarygodne oświadczenie skarżącego dotyczące opóźnienia z jakim otrzymał przedmiotowe wezwanie i w konsekwencji braku możliwości zgromadzenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, stwierdzić jednak należy, iż skarżący nie wykazuje chęci ich przedłożenia w terminie późniejszym, a w dodatkowym oświadczeniu złożonym w piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2009 r. nie udziela wyczerpującej odpowiedzi na poszczególne punkty wezwania, która mogłaby zastąpić brakujące dokumenty i tym samym mogłaby być uznana za wystarczającą do oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżący nie przedkłada bowiem ani dokumentów potwierdzających ponoszenie określonych wydatków miesięcznych ani nawet nie wskazuje ich wysokości i rodzaju. Nie podaje również jaki jest obecnie stan liczebny stada bydła oraz jaka jest wysokość i rodzaj przyznanych mu w 2009 r. płatności za 2008 r. oraz planowany termin ich wypłaty. Częściowo odnosi się jedynie do kwestii spłaty kredytów suszowych. Nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego, nie wskazuje natomiast chociażby jakie jest jego obecne saldo. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż oświadczenie skarżącego złożone w piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2009 r. nie może być uznane za spełniające zadość wezwaniu, tym bardziej, że nie stanowi ono pełnej odpowiedzi również na pierwszą część wezwania i nie rozwiewa tym samym wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Zauważyć należy, iż w świetle przedłożonego dodatkowego oświadczenia przyjąć należy, iż wykazany w rubryce nr 10 dochód z tytułu dopłat/płatności jest dochodem rocznym za 2008 r. Jego wysokość, co wskazano wyżej, nie jest jednak zgodna z wynikającą z kserokopii decyzji przedłożonych przez skarżącego w sprawie o sygn. akt "[...]". Skarżący nie wskazał również dokładnej wysokości środków pieniężnych jakimi dysponuje obecnie i kiedy spodziewa się uzyskać środki pieniężne w najbliższej przyszłości. Wskazał wprawdzie, że zmuszony był sprzedać jałówkę za "[...]", lecz nie wyjaśnił kiedy to nastąpiło i czy dysponuje obecnie całą ta kwotą, czy tylko jej częścią. Brak udzielenia przez skarżącego informacji na temat jego sytuacji materialnej we wskazanym wyżej zakresie, uniemożliwia w ocenie Referendarza sądowego stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, w szczególności, że nie jest znana zarówno dokładna kwota środków pieniężnych jakimi dysponuje obecnie skarżący, jak i wysokość ponoszonych obecnie przez niego wydatków, a także wysokość przyznanych skarżącemu płatności za 2008 r. oraz planowany termin ich wypłaty. Wysokość tych płatności i termin ich wypłaty, który w zeszłym roku przypadł na marzec i kwiecień, co wynika z przedłożonej przez skarżącego w sprawie o sygn. akt "[...]" kserokopii wyciągu z rachunku bankowego, mają natomiast decydujący wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Wskazać należy, iż oświadczenie strony, które mimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego nadal budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Brak staranności strony przy składaniu oświadczeń, niezależnie od tego, czy jest celowy, czy też nie, uniemożliwia ustalenie, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego w całości lub w części. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.