II SA/Ol 986/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. i R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu E. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 240 złotych powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej i Rozwiązywania Problemów Rodziny w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O., działającą z upoważnienia Prezydenta Miasta O. odmówiono R. i M. G. przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego "[...]". Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 106 ust. 1 , art. 41 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2008 r. Nr 115, poz.728), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu wskazano, iż po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalono, iż oboje wnioskodawcy są osobami "[...]" niepełnosprawnymi, chorymi przewlekle. Prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe i posiadają stałe dochody miesięczne "[...]" w łącznej kwocie "[...]". Dochód ten przekracza kryterium dochodowe, które dla rodziny wnioskodawców wynosi 702,- zł. Organ podał, że udzielał wnioskodawcom pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w 2007 roku łącznie na kwotę "[...]" a w 2008 roku łącznie "[...]". Organ uznał, iż wnioskodawcy są w stanie zaspokoić swoje potrzeby z własnych dochodów. Po odliczeniu opłat i różnego rodzaju wydatków, na żywność pozostaje "[...]". Ponadto organ stwierdził, że do opłat mieszkaniowych zobowiązana jest także córka wnioskodawców, która mieszka wspólnie lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nadto organ stwierdził, ze rozpoznając wniosek pod uwagę wziął nie tylko potrzeby wnioskodawców ale także możliwości finansowe ośrodka i potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc. Wskazano, że zasiłek celowy jest uznaniową formą pomocy i winien być przyznawany w absolutnie wyjątkowej sytuacji życiowej. R. i M. G. wnieśli odwołanie od tej decyzji zarzucając, iż została ona wydana z naruszeniem art. 32 i 68 pkt 1-3 Konstytucji RP. Podnieśli, że utrzymanie więźnia kosztuje 3000,- zł natomiast inwalidom narzuca się zbyt niskie kryterium dochodowe 350,- zł. Odwołujący, z powołaniem się na wyszczególnione koszty posiłków, stwierdzili, że ustalona przez organ I instancji kwota "[...]" nie pozwala na przeżycie dwóch osób, na co potrzebne jest ich zdaniem 1320,- zł. Poza tym odwołujący się podali, że ich sytuacja nie pozwala na leczenie i wykup leków. Podnieśli, że nie mogą liczyć na pomoc córki, ponieważ jest ona w gorszej sytuacji od nich. W wyniku silnej wichury, zerwany został dach, a mieszkanie córki uległo zniszczeniu, w tym sufity, ściany i podłogi. Potrzeby córki są ogromne, "[...]". Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji uznając, że wnioskodawcy winni zaspakajać potrzeby związane z zakupem żywności w granicach kwoty "[...]", która pozostaje im po odliczeniu od dochodów miesięcznych wydatków w kwocie "[...]" przeznaczanych na spłatę kredytu na piecyk gazowy, zakup środków czystości i higienicznych, zakup leków. W ocenie Kolegium nie można zaakceptować stanowiska zainteresowanych, wynikającego z ich przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają zapewnić im zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być źródłem ich utrzymania. Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności, o charakterze wyjątkowym, które uzasadniałyby przyznanie pomocy w formie przewidzianej w art. 41 ustawy. Ponadto Kolegium podniosło, że decyzja organu I instancji nie narusza art. 32 i art. 68 ust. 1-3 Konstytucji RP, a dokonane w odwołaniu porównanie kosztów utrzymania więźnia, nie ma związku ze sprawą. Przy ustalaniu prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowe na osobę w rodzinie obowiązuje w jednakowej wysokości w odniesieniu do wszystkich osób w rodzinie. Wiąże ono organy orzekające w sprawach dotyczących pomocy społecznej. Z tego względu, bezzasadne jest żądanie M. i R. G. o przyznanie im wyższej stopy minimum socjalnego, o co wnosili we wniosku z dnia "[...]". Ponadto organ II instancji wskazał, że nie można postawić zarzutu organowi pomocy społecznej, iż nie udziela podopiecznym wsparcia, w trudnych sytuacjach życiowych, gdyż korzystali oni z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych specjalnych w 2007r. na łączną kwotę "[...]", natomiast w 2008r. na łączną kwotę "[...]" na różne cele. Na powyższą decyzję R. i M. G. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zarzucili, iż Kolegium uwzględniło zbyt niskie kryterium dochodowe, które zostało ustalone kilka lat temu i nie przystaje do obecnych warunków. Ponownie wskazali, że faktyczne koszty wyżywienia dwóch osób wynoszą 1320,- zł. Sytuacja mogłaby się poprawić po likwidacji organów orzekających w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Pełnomocnik skarżących poparł skargę. Podniósł, iż przepis art. 41 ustawy wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności, dotyczących przedmiotowej sprawy, czego organy nie uczyniły. Wyjaśniła, że trudna sytuacja skarżących powstała w związku z silną wichurą i ulewą, które zniszczyły dach przybudówki ich domu, a okoliczności podnoszone w skardze są następstwem tego zdarzenia. Sytuacja ta była organowi I instancji znana lecz organy obu instancji w ogóle się w tej kwestii nie wypowiedziały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny jej legalności, to znaczy, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego. Stosowanie innych kryteriów oceny, podlegającego kontroli aktu, jest niedopuszczalne. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Przepis art. 102 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi iż, pomoc społeczna może być udzielona na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem R. i M. G. z dnia "[...]", w którym wnosili oni o udzielenie wsparcia finansowego na zakup żywności, leków i dofinansowanie kosztów utrzymania domu. Wniosek ten stosownie do postanowień art. 61 § 3 k.p.a. wszczął postępowanie administracyjne, organ zaś był związany żądaniem strony, zgłoszonym we wniosku. W pierwszej kolejności zadaniem organu w tym postępowaniu było ustalenie, czy wnioskodawcy spełniają ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawców cele. Z ustaleń organu I instancji wynika, że M. i R. G. w dwuosobowym gospodarstwie domowym uzyskują stały dochód w kwocie przekraczającej kryterium dochodowe, określone w art.8 ust. 1 ustawy, zweryfikowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U Nr 135, poz.950). Z tego względu nie było możliwe przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy. Wbrew oczekiwaniom skarżących organy nie były uprawnione do ustalania wyższej kwoty kryterium dochodowego. Kwestie weryfikacji kwot bazowych ustawodawca uregulował w art. 9 ustawy, nie dając organom orzekającym w tym przedmiocie żadnych kompetencji. Wobec tego, że wnioskodawcy nie spełniali przesłanek do przyznania im zasiłku zwykłego celowego organ administracji publicznej, zasadnie zakresem swoich rozważań objął kwestię, czy w okolicznościach sprawy występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający zainteresowanych do otrzymania świadczenia określonego w art. 41 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny, bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Przepis ten daje podstawę do przyznania świadczenia z pomocy społecznej o zupełnie wyjątkowym charakterze. Z woli ustawodawcy specjalny zasiłek celowy może być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a nadzwyczajna sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. W okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające w sprawie zasadnie przyjęły, iż potrzeby wskazane we wniosku przez G. takiego charakteru nie miały. Sam fakt, iż strony wydatkowały częściowo swoje dochody na remont domu nie powoduje, że powszednie potrzeby związane z zakupem żywności, leków, czy też opłat eksploatacyjnych stały się potrzebami specjalnymi w rozumieniu art. 41 ustawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy obu instancji dokonały w tym zakresie ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo. Zważywszy na treść wniosku nie można organom postawić zarzutu, że z urzędu nie rozważyły sprawy wszechstronnie i nie oceniły jej przy uwzględnieniu, znanych organowi, szczególnych potrzeb wnioskodawców związanych z naprawą szkód spowodowanych wichurą. Wszakże, jak zainteresowani wskazali w odwołaniu uszkodzenia w następstwie wichury wystąpiły w części domu, zajmowanej przez ich dorosłą córkę, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Wobec tego trudno oczekiwać od organów, że przy rozpoznawaniu wniosku M. i R. G. będą prowadzić postępowanie wyjaśniające nie dotyczące bezpośrednio wnioskodawców. Ponadto, jak wyjaśnił skarżący na rozprawie, w tym przedmiocie złożony został oddzielny wniosek, który wszczął odrębne postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem decyzji przyznającej pomoc społeczną na specjalne cele z tym związane, inne niż określone we wniosku z dnia "[...]". We wniosku tym skarżący natomiast wyraźnie określili potrzeby, na zaspokojenie których potrzebne im są środki z pomocy społecznej. Określenie rodzaju potrzeb, na które skarżący ubiegali się o pomoc, powtórzyli oni w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, który podpisali. Organy orzekające w sprawie nie mogły wniosku za stronę modyfikować lub uzupełniać, ani brać pod uwagę innych okoliczności poza tym, czy potrzeby wskazane przez stronę mieszczą się w zakresie potrzeb wyjątkowych, objętych dyspozycją art. 41 ustawy. Wobec tego za nieuzasadniony należało uznać zarzut pełnomocnika skarżących, iż organy przed rozstrzygnięciem sprawy nie wyjaśniły wszechstronnie wszystkich okoliczności. Tym samym nie można przypisać organom naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. Nie można również postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie decyzje zostały wydane w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowały nie tylko sytuacja życiowa wnioskodawców, ale przede wszystkim rodzaj potrzeb, na zaspokojenie których miałaby być udzielona pomoc. Trzeba pamiętać o tym, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Działanie to nie może być zatem postrzegane jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę. Stosownie do art. 7 k.p.a. powinno ono polegać, na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Skoro organy uprawnione były do przyznania świadczenia, określonego w art. 41 ustawy, tylko na specjalne, wyjątkowe cele, a potrzeby wnioskodawców, określone we wniosku z dnia "[...]" charakteru takiego nie miały, to zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa. Odnosząc się do twierdzenia skarżących o naruszeniu przez organ przepisów Konstytucji RP, to Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zarzucanych naruszeń. Nie została naruszona zasada równości wobec prawa, wyrażona w art. 32 ustawy zasadniczej. Przepisy ustalające wysokość kryterium dochodowego, od którego jest uzależnione prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie różnicują bowiem adresatów i takie samo kryterium jest ustalone dla wszystkich osób ubiegających się o pomoc. Jeśli zaś chodzi o uprawnienie do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia, które skarżący wywodzą wprost z Konstytucji, to zauważyć należy, że niedopuszczalne jest domaganie się uprawnienia wprost z przepisu rangi konstytucyjnej, ponieważ warunki i zakres udzielania świadczeń określają ustawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 15 pkt 1, § 14 ust.2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U Nr 163, poz.1349 ze zmianami).