II SA/Ol 990/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 990/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku W. L. z dnia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałej części. W kolejnym wniosku z dnia 21 października 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego, podnosząc, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu od czasu wystąpienia z poprzednim wnioskiem. W rubrykach nr 5 i 9 formularza skarżący wskazał, iż sytuacja ta jest fatalna. Jego jedynym dochodem jest obecnie tylko niska renta, gdyż od dnia "[...]" już nie pracuje. Żona, z którą jest "skonfliktowany", i syn praktycznie nie pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mieszka z nim córka, ale nie uzyskuje ona aktualnie żadnych dochodów. W konsekwencji wszystkie wydatki spoczywają praktycznie na skarżącym, dlatego też pożycza pieniądze "gdzie się da" i jest mocno zadłużony. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką. Do majątku skarżącego należy mieszkanie, którego jest współwłaścicielem ("[...]"). Źródłem utrzymania 2-osobowej rodziny jest renta w kwocie "[...]" brutto, co stanowi zgodnie z załączonym do wniosku odcinkiem pocztowym renty "[...]" netto. Pismem z dnia 29 października 2009 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania oraz pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 20 listopada 2009 r., w którym po uprzednim wytłumaczeniu przyczyny zwłoki w złożeniu odpowiedzi, wyjaśnił, iż opłaty za mieszkanie i inne stałe wydatki wynoszą ok. "[...]" i stale rosną. Podniósł, iż żona ostatnio pomagała mu trochę w opłatach, ale obecnie z przyczyn wskazanych w przedmiotowym piśmie na tą pomoc nie może już liczyć. Syn rzadko bywa w domu i nie interesuje się sprawami domu. Ojciec skarżącego nie jest natomiast w stanie udzielić mu pomocy finansowej, stara się jednak zapewnić synowi i wnuczce żywność. Opłaca również bilet miesięczny dla wnuczki. Skarżący jest zapożyczony u kolegów oraz w banku, w którym zaciągnął pożyczkę na bieżące potrzeby. Intensywnie szuka pracy, uczestniczy też w warsztatach zawodowych. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika lub zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli stosownie do art. 245 § 3 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 990/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. Wówczas Sąd uznał bowiem, że skarżący wykazał jedynie, że nie jest w stanie wraz żoną ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji uznając, że sytuacja materialna 4-osobowej rodziny skarżącego uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia przez stronę obciążeń związanych z jej udziałem w sprawie, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił jednocześnie ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika bowiem, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 powołanej ustawy), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Mając na uwadze okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, dodatkowo zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego ponownie w toku postępowania sądowego uwarunkowane jest zmianą sytuacji materialnej strony w stosunku do ocenianej w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w oparciu o poprzedni wniosek. W warunkach niniejszej sprawy, we wniosku z dnia 21 października 2009 r., skarżący powołał się na zmiany, jakie zaszły w jego sytuacji rodzinnej i możliwościach płatniczych. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat aktualnej sytuacji skarżącego i członków jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez skarżącego oświadczenia, skierowane zostało do niego wezwanie z dnia 29 października 2009 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego córkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez skarżącego i/lub jego córkę rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia skarżącego o nieposiadaniu przez niego i/lub jego córkę jakichkolwiek rachunków bankowych. W toku dodatkowego postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 kwietnia 2009 r., w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego z dnia "[...]" do złożenia m.in. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, a w przypadku braku posiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia skarżącego o braku posiadania przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych, skarżący przedłożył wprawdzie dwa wydruki z bankomatu wskazujące dostępne środki na rachunku bankowym żony, lecz nie złożył wyraźnego oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych przez pozostałych członków rodziny. W konsekwencji, na obecnym etapie postępowania za konieczne uznano ponowienie wezwania we wskazanym wyżej zakresie. Pomimo zawartego w nim pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w tym wezwaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przedłożył jednak ani wyciągów z posiadanych przez siebie i córkę rachunków bankowych ani wymaganego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. W piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2009 r. złożył natomiast inne wymagane wezwaniem dodatkowe oświadczenia. Wobec braku przedłożenia żądanych wyciągów z rachunków bankowych lub stosownego oświadczenia dotyczącego ich nieposiadania nie jest jednak możliwa pełna ocena aktualnej sytuacji finansowej skarżącego i jego córki oraz jednoznaczne stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazano wyżej, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Rolą Sądu nie jest natomiast domniemywać, czy brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych lub oświadczeń jest tylko efektem przeoczenia, czy też działaniem zamierzonym przez stronę. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony jest bowiem dołożenie należytej staranności przy podejmowaniu działań zmierzających do otrzymania prawa pomocy. Brak przedłożenia żądanych wyciągów z rachunków bankowych powinien być uzupełniony złożeniem oświadczenia o braku posiadania jakichkolwiek rachunków bankowych lub o innych przyczynach braku ich przedłożenia. Nieustosunkowanie się skarżącego do tej kwestii uniemożliwia natomiast stwierdzenie, że nie dysponuje on obecnie środkami pieniężnymi wystarczającymi na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. W konsekwencji, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.