II SAB/Ol 108/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.K. na przewlekłe prowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" postępowania w sprawie rozpatrzenia odwołania postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. W dniu 22 maja 2013 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" wpłynął wniosek A.K. o przyznanie pomocy w wysokości 3000 zł na opłacenie rachunku za prąd. Pracowniczka socjalna "w dniu 27.05.2013r. skontaktowała(-) się telefonicznie z w/w celem ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pani A.K. stwierdziła, że jest na "rozmowie" i rozłączyła się" (notatka służbowa - k. 5 akt administracyjnych). "W dniu 28.05.2013 r. pracownicy socjalni (...) podjęli próbę kontaktu z Panią A.K. W domu było słychać szczekanie psa, ktoś podszedł do drzwi jednak nie otworzył. W tym samym dniu z pracownikiem socjalnym (...) skontaktowała się telefonicznie córka Pani A., K.K. i oznajmiła, że "...zarówno ona jak i jej mama nie życzą sobie żeby pracownik odwiedzał ich w domu, sprawa jest już przekazana do "[...]" i będzie załatwiona inaczej.." po czym rozłączyła się" (notatka służbowa - k. 5 akt adm.). W dniu 3 czerwca 2013 r. "pracownicy socjalni (...) kolejny raz podjęli próbę kontaktu z Panią A.K ok. godz. 13 jednak nikogo nie zastali w domu" (notatka służbowa - k. 5 akt adm.). W związku z powyższym, 11 czerwca 2013 r. doręczono wnioskodawczyni pismo wyznaczające termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W terminie tym pracownikom socjalnym "(d)rzwi otworzyła córka w/w, Pani K.K. i oświadczyła, że mama nie życzy sobie wizyt w jej mieszkaniu" (notatka służbowa - k. 9 akt adm.). W tym samym dniu A.K. złożyła w Ośrodku pismo, w którym poinformowała, iż nie życzy sobie aby pracownicy pomocy społecznej przychodzili do jej mieszkania na wywiad środowiskowy. Podała, iż był on już sporządzony wcześniej, więc kolejna wizyta jest zbędna (k. 8 akt adm.). Wskazując, iż stosownie do art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, organ I instancji wydał w dniu "[...]" decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego. W skardze sądowej z "[...]" A.K. zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, iż w sprawie rozpatrzenia jej odwołania od powyższej decyzji nie otrzymała odpowiedzi ani żadnego zawiadomienia o przedłużeniu postępowania. Po doręczeniu jej decyzji Kolegium z "[...]" o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, a następnie odpowiedzi na skargę - w której organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie ze względu na uprzedni brak wezwania do usunięcia naruszenia prawa - skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie na jej rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdziła, iż sprawa jest "trudna i rozległa", ona zaś nie zna się na prawie i znajduje w trudnej sytuacji materialnej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżąca oraz córka ("[...]" l.), z którą prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu komunalnym, nie posiadają żadnych dochodów ani wartościowego majątku. Wyznaczony do rozpoznania wniosku referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia podającego przeciętną miesięczną wysokość poszczególnych wydatków i źródła pokrywania każdego z nich, 2) wyciągów z rachunków bankowych należących do niej i jej córki - z ostatnich trzech miesięcy (zaznaczono, iż nieposiadanie w tym czasie konta należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy), 3) kopii dowodów uiszczenia w ciągu ostatnich trzech miesięcy wydatków związanych z mieszkaniem, 4) kopii dokumentacji finansowych źródeł utrzymania z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła (k. 20 akt sądowych), iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 162,17 zł, z czego na jej konto przekazywane jest 54,44 zł (decyzje - k. 21 i 22 akt sąd.). Oszczędności, które miała w domu przeznaczone zostały na zlikwidowanie debetu na koncie oraz opłacenie rachunków. "Obecnie (...) oszczędności widnieją na rachunku bankowym." Córka "obecnie nie przebywa w miejscu zamieszkania", nie pracuje i nie posiada dochodów, "co jednocześnie wiąże się to z kontem". W odniesieniu do posiadanego przez siebie rachunku w "[...]" wskazała, iż przedkłada z niego wyciąg za jeden miesiąc (k. 23 akt sąd.), gdyż za pozostałe wydruki musiałaby zapłacić po 20 zł, na co jej nie stać. Załączone zostały również: wyciąg z rachunku w "[...]" za okres od 1 września do 8 listopada 2013 r. (k. 24 akt sąd.), kopie faktur za dostawę energii elektrycznej za okres od marca do sierpnia 2013 r. (k. 25 akt sąd.) i okres od września 2013 r. do lutego 2014 r. (k. 26 akt sąd.), kopie dowodów wpłat należności za energię elektryczną z 17 i 30 kwietnia 2013 r. (k. 27 akt sąd.) i wpłat na rzecz ZBK we wrześniu, październiku i listopadzie 2013 r. (k. 28 akt sąd.). Wobec powyższego stwierdza się, co następuje: Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wynika ono z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy. Według odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie na rzecz osoby fizycznej profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W interesie strony wnioskującej leży zatem jak najobszerniejszy opis swego stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do zbadania sytuacji. Działania w zakresie uściślenia oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy podejmowane są na podstawie art. 255 p.p.s.a., który stanowi, iż w sytuacji, gdy okaże się ono niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie, czy też dokumenty źródłowe. Celem wezwania sformułowanego w niniejszej sprawie było wyjaśnienie, w jaki sposób, mimo braku jakichkolwiek dochodów i oszczędności, skarżąca jest w stanie utrzymywać się wraz z córką. Zasadnicze w tym względzie miało być uzyskanie wiedzy o przeciętnej miesięcznej wysokość poszczególnych wydatków i źródła pokrywania każdego z nich. W oparciu o udzieloną odpowiedź należałoby przyjąć, iż wydatki (podane zostały tylko wpłaty na rzecz dostawcy energii elektrycznej i ZBK) były dotychczas pokrywane z oszczędności, które skarżąca miała "w domu", a które "obecnie (...) widnieją na rachunku bankowym" (nie zostały one wcześniej wykazane w rubryce nr 7.2.1 wniosku). Brak nie tylko informacji o ich pochodzeniu i tempie wykorzystywania, ale przede wszystkim jakiegokolwiek wyjaśnienia w kwestii oczekiwanych źródeł utrzymania, szczególnie, że środki na rachunkach właśnie się kończą (suma sald końcowych wynosi 668,37 zł). Według orzekającego, wobec nieodniesienia się wnioskodawczyni do tego tematu, przyjęcie wiarygodności jej oświadczenia byłoby zbyt pochopne. Sąd (referendarz sądowy) nie jest jednak zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy dostarczone informacje nie mogą stanowić przekonującej podstawy do przyznania prawa pomocy. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez niego przedstawione. Uznając zatem, iż skarżąca nie stworzyła podstaw do sformułowania wolnej od wątpliwości oceny jej sytuacji, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji, czyniąc to w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający mu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Odnosząc się na marginesie do motywów wniosku, godzi się wyjaśnić skarżącej, iż niepotrzebnie obawia się, że bez udziału adwokata jej prawa mogą być nienależycie chronione. Reprezentowanie strony przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.).