II SAB/Ol 135/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w O. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia oddala skargę. T. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca, Spółka) w dniu 18 maja 2022 r., skierowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie (dalej jako: organ, ZUS ) wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia nr 10/2022 w związku z wydaniem go przez osobę, co do której istnieją wątpliwości co do jej bezstronności. ZUS decyzją z 20 czerwca 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności przedmiotowego postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności postanowienia, ponieważ przepis art. 83a ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza możliwość unieważnienia decyzji ZUS w trybie określonym w k.p.a. na wniosek strony. Pismem z 27 grudnia 2022 r. skarżący wystosował do ZUS w Olsztynie ponaglenie, zaś 5 czerwca 2023 r. wywiódł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność, wskazując że wniosek złożony został ponad rok wcześniej, a postępowanie nawet nie zostało wszczęte. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając że wniosek skarżącego został rozpoznany niezwłocznie. Decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania była przedmiotem orzeczeń sądów powszechnych, zaś obecnie sprawa zawisła przed Sądem Najwyższym w wyniku zażalenia wniesionego przez organ. Skarga spółki została przekazana przez ZUS do WSA w Warszawie, który postanowieniem z 21 sierpnia 2023 r. stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, jako właściwemu miejscowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.")., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku. Należy zauważyć, że przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia bezczynności. W piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął innej czynności (tak m.in. T. Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 109). Stosownie do postanowień art. 52 § 1 p.p.s.a., warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania taki tryb został określony w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024, poz. 572) – dalej: "k.p.a.". Zgodnie z założeniami ustawodawcy wniesienie ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. stanowi warunek formalny do wywiedzenia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Znajduje to wyraz także w brzmieniu art. 52 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z treści powyższych regulacji wynika zatem, że warunkiem dopuszczalności skargi wniesionej przez skarżącą na bezczynność organu było wyczerpanie środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. W niniejszej sprawie Spółka, przed wniesieniem skargi dopełniła wymogu wyczerpania środka zaskarżenia w zakresie bezczynności organu, wnosząc do organu 27 grudnia 2023 ponaglenie. W odpowiedzi na skargę organ w sposób szczegółowy przedstawił okoliczności mające zasadnicze znaczenie do uznania, czy w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącej zaistniała bezczynność. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy. Faktem jest, że od złożenia przez skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego 22 kwietnia 2022 r. do czasu wywiedzenia skargi upłynął ponad rok. Nie oznacza to jednak, że ZUS pozostawał w tym czasie w bezczynności w rozpoznaniu złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że pierwsza decyzja w sprawie wydana została 20 czerwca 2022 r., na podstawie której organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego 22 kwietnia 2022 r. o numerze 10/2022. Stanowisko to zostało zaakceptowane przez Sąd Okręgowy w Olsztynie, który wyrokiem z 24 października 2022 r., w sprawie IV U 760/22 oddalił odwołanie Spółki. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 21 marca 2023 r., w sprawie III AUa 846/22 uchylił wyrok S.O. w Olsztynie oraz poprzedzającą go decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Wyrok Sądu Apelacyjnego nie zakończył jednak trwającego postępowania, ponieważ organ rentowy wywiódł zażalenie do Sądu Najwyższego, które w na dzień wniesienia skargi do sądu nie zostało jeszcze rozpoznane. Z informacji uzyskanych od organu ( k – 38 i 45 akt sądowych ) wynika, że akta organu rentowego znajdowały się w Sądzie Najwyższym również w czasie prowadzonego postępowania sądowego. Raz jeszcze zauważyć należy, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej spółki z 18 maja 2022 nadal trwa. Organ rentowy nie pozostawał jednak w bezczynności, ani w przewlekłości, gdyż wydał 20 czerwca 2022 decyzję, która co prawda nie satysfakcjonowała skarżącej spółki, jednak kończyła pewien etap postępowania, etap istotny z punktu widzenia możliwości stwierdzenia bezczynności organu Wobec wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu apelacyjnego stwierdzić należy, że organ przynajmniej do czasu jego rozpoznania ( w zależności od treści orzeczenia Sądu Najwyższego ) nie ma obowiązku ponownego rozpoznania wniosku spółki o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 kwietnia 2022 r. Dlatego też na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.