II SAB/Ol 16/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - - sędziego NSA "[...]" i sędziów WSA: "[...]" i "[...]" w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w wydaniu zaświadczenia postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W piśmie z dnia 4 stycznia 2012 r. A. Z. wniósł o wyłączenie od udziału w niniejszej sprawie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie. Stwierdził, iż sędziowie nie respektują w ogóle praw strony skarżącej oraz nie stosują się do obowiązków i nakazów wynikających dla nich wprost z przepisów prawa. Orzekali oni w jego sprawach mimo wniosków o ich wyłączenie. Zatem zachodzą uzasadnione podstawy do wyłączenia, o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), ze względu na "orzekanie w prowadzonych wcześniej sprawach, postępowaniach sądowych o wyłączenie ww. sędziów zakończonych postanowieniami kończącymi postępowanie spraw wyłączeniowych". Zachodzi również przesłanka wyłączenia z art. 19 p.p.s.a., ponieważ "z powodu ww. wniosków i ich treści skierowanych w stosunku do ww. Sędziów WSA w Olsztynie oraz referendarzy powstają uzasadnione okoliczności tego rodzaju, które mogłyby mieć obecnie wpływ na ocenę bezstronności sędziów, których skarżący domaga się wyłączenia w niniejszej sprawie i z tego powodu wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. sędziów i ww. referendarzy z powodów podjętych przez skarżącego działań w stosunku do ww. sędziów z wnioskowanego zakresu a ww. Sędziów i do strony skarżącej w sposób opisany powyżej. Powyższe (...) dowodzi przyczyny istnienia "uzasadnionej przesłanki stosunku osobistego" ww. sędziów oraz referendarzy wobec skarżącego oraz doprowadza do wniosku i przekonuje iż z powodów powyższych może dojść do nieobiektywności tych sędziów w niniejszej sprawie." Wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów wynika też z tego, że skupiają się oni notorycznie i wyłącznie na argumentacji organu administracji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomijając stanowisko i argumentację strony skarżącej. Ze względu na powyższe ich autorytet moralny jest wątpliwej jakości. Dowodem na to jest oddalenie wszystkich wniosków o ich wyłączenie od rozpoznawania wszystkich spraw skarżącego. Przyjęli oni schematyczną argumentację o braku jakichkolwiek przesłanek do ich wyłączenia ze względu na niepodważalny autorytet funkcji sędziego. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika natomiast, iż za podstawę wyłączenia sędziego można uznać istnienie stosunku ujawniającego się w trakcie postępowania a polegającego na przychylnym odnoszeniu się do jednej i nieprzychylności wobec drugiej strony, co w sprawie niniejszej zaistniało z podanych wyżej przyczyn. Sędziowie, których dotyczy wniosek dokonują nierzetelnej analizy uzasadnienia wskazanego we wnioskach o wyłączenie, co zapewne wynika z zawodowej solidarności sędziów. Jest to subiektywna ocena, opierająca się na przepisach nieodpowiadających współczesnym standardom. Nagminnie jest powoływana przestarzała argumentacja Sądu Najwyższego, według autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Zachodzi uzasadnione podejrzenie zachwiania zasady obiektywizmu ww. sędziów, gdyż nastawiają się oni do spraw skarżącego w kierunku notorycznej ich negacji, nawet bez rzetelnej weryfikacji dowodów w sprawie. O braku obiektywizmu świadczy odmowa uwzględniania wniosków o wyłączenie, wadliwe prowadzenie postępowań w tym zakresie, ich przewlekłości oraz braku bezstronności i działanie na szkodę skarżącego z naruszeniem prawa. Nie może być spełniony warunek niezawisłości, gdyż z powodu wcześniejszego udziału w sprawach skarżącego wskazani sędziowie mogą być obecnie zainteresowani wynikami jego spraw. Objawia się "uprzedzenie do strony, gniew i niechęć, wyrobione nie zawsze z przepisami prawa poglądy do danej sprawy". Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt SK 53/04) skarżący wskazał, iż intencją ustawodawcy formułującego przesłanki bezwzględne wyłączenia jest przede wszystkim ochrona bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie. Powiązania te są takiego rodzaju, że - niezależnie nawet od odczuć osób występujących w konkretnej sprawie i od rzeczywistej sytuacji - dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga bezwzględnego wyłączenia sędziego. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego jest oczywista i sprowadza się do eliminacji wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimkolwiek wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (sygn. akt SK 19/02). Istnienie relacji osobistej, w tym zaangażowania zawodowego, czy osobistego interesu osoby mającej orzekać, może, choć nie musi, oznaczać brak bezstronności i obiektywizmu. Jakkolwiek trudno zakładać apriorycznie istnienie takiej zależności (pomiędzy istnieniem określonych powiązań a brakiem bezstronności sędziego), to jednak nie ulega wątpliwości, że prawdopodobieństwo jej wystąpienia jest na tyle poważne, iż wymaga każdorazowo wykluczenia takiej osoby od orzekania w sprawie, a więc niezależnie od tego, jak faktycznie mogłaby się kształtować ocena subiektywnej bezstronności wobec stron i uczestników postępowania - sędziego orzekającego w konkretnej sprawie. W istocie podobny jest cel wyłączenia sędziego w oparciu o tzw. przesłanki względne. Ich wprowadzenie w przepisach regulujących poszczególne procedury, obok przesłanek bezwzględnych, jest nakierowane na wprowadzenie niezbędnej elastyczności oceny. Z natury rzeczy ustawodawca, formułując katalog przyczyn uzasadniających wyłączenie, nie jest w stanie przewidzieć i kazuistycznie uregulować wszystkich sytuacji, które uzasadniałyby jego zastosowanie. Prawodawca nie może więc wyczerpująco wskazać wszystkich przyczyn i okoliczności, w których może ujawnić się zagrożenie sędziowskiej bezstronności. Nie jest też tu obojętny aspekt związany z oceną zewnętrzną, a więc z kształtowaniem się obiektywnego obrazu wymiaru sprawiedliwości u postronnych obserwatorów. Zdaniem skarżącego, wskazywane przez niego okoliczności mogą być obiektywnie traktowane jako zagrażające bezstronności wskazanych sędziów i wywoływać przeświadczenie, że miały wpływ na rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2012 r. Sąd odrzucił skargę w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu nadmieniono, iż skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziów, których wyłączenia domagał się już w rozpoznanym wniosku z dnia 28 marca 2011 r. i 5 lipca 2011 r., a ponadto wniósł o wyłącznie: sędziego NSA "[...]" i sędziów WSA "[...]" i "[...]". Odnosząc się do powtórnego wniosku o wyłączenie sędziów tut. Sądu, podzielony został pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt I OW 70/11). Według niego, kolejne żądanie wyłączenia sędziów, w którym nie przytoczono żadnych okoliczności mogących w jakikolwiek sposób wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów, nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. i nie wymaga rozpoznania. Takie postępowanie nie stanowi korzystania z przysługujących stronie uprawnień procesowych, ale jest działaniem obliczonym na podważenie autorytetu sądu jako takiego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił pozostawić w aktach sprawy pismo z dnia 4 stycznia 2011 r. Natomiast w części dotyczącej sędziów WSA: sędziego NSA "[...]" oraz sędziów WSA "[...]" i "[...]" wnioskowi skarżącego nadany został dalszy bieg. Sędziowie ci złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, iż nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność z art. 19 p.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy. Oświadczyli również, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Instytucję wyłączenia sędziego regulują unormowania art. 18 - 24 p.p.s.a. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a.. Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Jak już wyjaśniano skarżącemu w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2011 r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy, okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. Bez znaczenia pozostaje zatem subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, bowiem konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony. Każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku. Podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji. W odniesieniu do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia z mocy ustawy należy też powtórnie podnieść, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. wskazuje, iż przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem niniejsza sprawa dotyczy skargi na bezczynność organu, a więc przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. nie może znaleźć w niej zastosowania. Skład rozpoznający przedmiotowy wniosek nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 § 1 ust. 1 pkt 1 - - 7 p.p.s.a.). W zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie został oparty na treści art. 19 p.p.s.a., podkreślić należy, że sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Podobnie jak poprzednio, argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. (sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Pogląd, iż autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego, nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 OTK-A z 2011 r. nr 1, poz. 5) wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny, czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla prawowania funkcji sędziego. Odnosząc się do powołanych przez skarżącego tez wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. (sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67) należy zauważyć, iż nie da się ich przenosić wprost na grunt niniejszej sprawy, jako że dotyczą zgodności art. 48 § 1 pkt 5 w zw. z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten ograniczał wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej. Podobnie wskazywany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134) również w żaden sposób nie uzasadnia złożonego wniosku. W orzeczeniu tym wykazywano bowiem niezgodność art. 19 p.p.s.a. w jego pierwotnym brzmieniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ograniczał on przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, mogące mieć wpływ na bezstronność sędziego. Należy w związku z tym nadmienić, iż ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2006 r., Nr 208, poz. 1536) art. 19 p.p.s.a. został zmieniony z uwzględnieniem treści tego wyroku. Biorąc bod uwagę powyższe, na podstawie art. 22 § 1 i § 2, orzeczono jak w sentencji.