II SAB/Ol 26/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu . Ż. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Ol 26/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi . Ż. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w G. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. I. Ż. wniósł skargę na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w G. w sprawie udzielenia informacji publicznej na jego wniosek dotyczący wskazania wszystkich adresów e-mail pozostających w dyspozycji funkcjonariuszy i pracowników Komendy wraz z przypisaniem tych adresów do konkretnego imienia i nazwiska, stopnia, stanowiska lub funkcji zajmowanej w Komendzie Powiatowej Policji w G. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu I. Ż. podał, iż jest emerytem i posiada na wychowaniu niepełnosprawnego syna, cierpiącego na porażenie mózgowe, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki z tym związane wynoszą około 400 zł miesięcznie. Ponadto sam skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa i na zakup swoich lekarstw wydaje około 100 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą natomiast około 800 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim syn, zaś majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. 57m2. Jego miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 1162,87 zł, a syn otrzymuje rentę socjalną w wysokości 526,88 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na zaciągniętą pożyczkę w rodzinie w wysokości 15000 zł, podkreślając, iż w tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych równoważne byłoby z pozbawieniem rodziny środków do życia, a ponadto wymagałoby zaciągnięcia dodatkowej pożyczki, której spłacenie byłoby bardzo trudne. Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego syna z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dowodów odbioru emerytury i renty socjalnej za marzec 2011 r. (w razie, gdy nie zostały przelane na rachunek bankowy), kopii umowy pożyczki, kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za marzec 2011 r. (o ile nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego), kopii dowodów poniesienia wydatków na lekarstwa, leczenie i rehabilitację z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, wyjaśniającego, czy prócz emerytury i renty socjalnej występują inne źródła utrzymania oraz wskazującego przeznaczenie pożyczki. W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że w danej chwili nie ma możliwości przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, bowiem są to konta internetowe, zaś w związku z przeprowadzką do innego miasta na razie nie posiada dostępu do Internetu, a tym samym nie ma możliwości wydrukowania wyciągów. Podał również, iż nie posiada dowodów odbioru emerytury i renty, dowodów opłacenia należności mieszkaniowych, dowodów poniesionych wydatków na lekarstwa czy rehabilitację ani też umowy pożyczki, gdyż umowa ta zawarta była ustnie. Oświadczył, iż oprócz emerytury i renty syna rodzina nie posiada innych dochodów w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach. Oprócz wydatków w wysokości około 800 zł za mieszkanie oraz około 600 zł na lekarstwa i rehabilitację, pozostałe około 300 zł wydatkowane są na wyżywienie. Wskazana pożyczka została zaciągnięta na przeprowadzenie remontu zakupionego mieszkania. W kolejnym piśmie wnioskodawca dosłał wyciągi z posiadanych kont bankowych oraz konta bankowego żony, na które wpływa renta syna. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2011r. (Sygn. akt II SAB/Ol 26/11) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślono, iż w myśl przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Dlatego też składany na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym oraz dochodach, jak również dane te powinny być spójne z informacjami wynikającymi z materiałów uzyskanych w toku ewentualnego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Istotna jest również należyta staranność w realizacji wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, czy też dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie wymogi te nie zostały spełnione. Skarżący nie uwzględnił bowiem swojej żony jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto zestawienie jego oświadczeń z treścią wyciągów z rachunków bankowych wskazuje na szereg rozbieżności dotyczących wpływów, jak i ponoszonych wydatków. I. Ż. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż w jego ocenie wykazał w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojej rodziny. Zgodnie z żądaniem Referendarza wykazał wszystkie dochody rodziny podlegające obowiązkowi podatkowemu, a także złożył stosowne oświadczenia. Nie jest też prawdą, iż nie uwzględnił w wymaganym formularzu urzędowym swojej żony jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Podniósł, iż dostarczał na wezwanie Sądu wszelkie możliwe dowody, jakie posiadał lub mógł uzyskać. Podkreślił, iż nie posiada żadnych oszczędności lub innego wartościowego majątku przynoszącego dochody i nie jest przy obecnym stanie finansowym pokryć kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania i w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy również wskazać, iż to całkowicie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Zatem to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Tym samym skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Analizując przedłożone przez skarżącego dokumenty i informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie można uznać, aby skarżący przekonał Sąd o niemożliwości uiszczenia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący podał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1162,87 zł brutto miesięcznie. Ponadto syn otrzymuje rentę socjalną w kwocie 526,88 zł miesięcznie. Z kolei koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 800 zł miesięcznie, a na leczenie i rehabilitację syna skarżący wydaje 400 zł miesięcznie. Ponadto podał, iż na swoje lekarstwa wydaje około 100 zł miesięcznie. Jednocześnie zaznaczył, iż ma zaciągniętą w rodzinie pożyczkę w wysokości 15 000 złotych. Jednakże skarżący nie przedstawił żadnych dowodów poniesionych wydatków na swoje lekarstwa oraz leczenie i rehabilitację niepełnosprawnego syna. Złożone oświadczenia nie zawierają także wyszczególnienia innych wydatków ani ich przybliżonej kwoty. Skarżący nie przedłożył również kopii zawartej umowy pożyczki, twierdząc, iż została ona zawarta ustnie. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, iż w złożonym formularzu PPF skarżący wyraźnie oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim tylko syn. Tymczasem analiza przedstawionych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, iż żona skarżącego – I. Ż. pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący sam podał, iż to na jej konto wpływa renta syna. Z wyciągu bankowego wynika jednak, iż także z tego konta dokonywane są m.in. płatności związane z opłatami mieszkaniowymi, a co więcej - wypłaty z tego rachunku dokonywane są także przez skarżącego. Okoliczności te świadczą jednoznacznie o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zatem jego oświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa domowego jedynie wspólnie z synem nie polega na prawdzie. Wskazać przy tym należy, iż na konto żony skarżącego dokonywane są wpłaty z tytułu zasiłku rodzinnego, a także wpłaty dokonywane przez samą I. Ż. Zatem także dane wskazywane we wniosku odnośnie dochodów rodziny skarżącego nie są zgodne ze stanem faktycznym. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, czym uniemożliwił Sądowi ocenę, czy faktycznie nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny nie można bowiem wykluczyć, że może on zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie ma zatem możliwości przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy wskazać, iż z uwagi na wielość spraw, jakie skarżący wnosi do Sądu, miał on świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż w poprzednio rozpoznawanych sprawach w przedmiocie prawa pomocy wzywany był do podania dowodów potwierdzających uzyskiwane dochody oraz ponoszone wydatki i takie dokumenty przedstawiał. Na marginesie należy podnieść, iż wniesiona skarga dotyczy sprawy z zakresu informacji publicznej i nie dotyczy bezpośrednio skarżącego. Skarżący ma prawo do żądania udzielenia informacji publicznej, podobnie jak ma prawo do sądu. Jeżeli jednak wnoszone skargi nie dotyczą bezpośrednio jego interesu prawnego, to powinien on poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jednocześnie należy wskazać, iż większość spraw tego rodzaju nie jest związana z żadnym terminem materialnym ani też procesowym i może być wniesiona w każdym czasie. Istnieje zatem możliwość takiego rozłożenia ponoszonych wydatków w czasie, aby zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w danej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.