II SAB/Ol 33/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Z. o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł w sprawie ze skargi I. Z. na bezczynność Komendanta Policji w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I. Z. na bezczynność Komendanta Policji w udzieleniu informacji publicznej. We wniosku z dnia 29 kwietnia 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy (w rubryce nr 4 wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w rubrykach nr 3.5 i 3.6, które odnoszą się do przedmiotu zaskarżenia, wpisał "opłata kancelaryjna" "100 zł"). W uzasadnieniu podniósł, iż jest emerytem posiadającym na wychowaniu niepełnosprawnego syna, wymagającego ciągłego leczenia i rehabilitacji. Związane z tym wydatki są bardzo duże i wynoszą około "[...]" miesięcznie. Żona nie pracuje i opiekuje się synem. Nie uzyskuje dochodów, lecz otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej. Dodał, iż sam również posiada orzeczenie o niepełnosprawności i na zakup swoich lekarstw wydaje ok. "[...]" miesięcznie. Wraz z synem wymagają rehabilitacji – koszty zalecanych przez lekarzy specjalistów turnusów rehabilitacyjnych wynoszą dla nich łącznie ok. "[...]", natomiast zakup sprzętu rehabilitacyjnego to koszt "kształtujący się w tysiącach złotych". Skarżący wskazał, iż wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. "[...]" miesięcznie. Zauważył, iż "[...]" zaciągnął "[...]" pożyczkę, do której spłaty pozostało jeszcze "[...]". Ma ponadto zaciągnięty kredyt gotówkowy w kwocie "[...]" oraz kredyt odnawialny w kwocie "[...]", który "w zasadzie jest co miesiąc użytkowany". W świetle powyższego, stwierdził, iż poniesienie kosztów sądowych przy dochodzie jego rodziny, byłoby równoznaczne z pozbawieniem jej środków do życia, w tym niezbędnej rehabilitacji. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Do majątku małżonków należy mieszkanie o powierzchni ok. "[...]". W rubryce nr 10 w pozycji "dochód miesięczny brutto" skarżący wykazał emeryturę własną w kwocie "[...]", rentę socjalną syna w kwocie "[...]" oraz świadczenie z pomocy społecznej żony w kwocie "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, pismem z dnia 14 maja 2012 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w tym także do sprecyzowania zakresu żądania poprzez wyraźne wskazanie, czy jego żądanie obejmuje zwolnienie wyłącznie od opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, czy też od wszystkich kosztów sądowych, które są lub mogą być w przyszłości wymagalne w niniejszej sprawie (pkt 1). W celu rozwiania wątpliwości co do tego, które kwoty wykazane w rubryce nr 10 stanowią kwoty brutto, a które netto oraz ustalenia wszystkich źródeł pochodzenia i wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje rodzina skarżącego, wezwano go do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, uzyskiwanych przez jego rodzinę (pkt 2), oświadczenia wskazującego, czy w 2012 r. korzystali i/lub nadal korzystają z jakichkolwiek innych, poza wykazanymi, świadczeń socjalnych (pkt 3) oraz wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku likwidacji rachunków bankowych we wskazanym okresie – stosownego dokumentu bankowego poświadczającego ten fakt (pkt 4). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, w tym także z tytułu spłaty zadłużenia, skarżącego wezwano do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt 5 i 6). Z uwagi na uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w niniejszej sprawie w kwocie równej opłacie kancelaryjnej oraz braku wskazania, że obecnie sytuacja finansowa jego rodziny pogorszyła się, wezwano go ponadto do wskazania, skąd pochodziły środki pieniężne na jego opłacenie oraz dlaczego nie jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła dalszych kosztów postępowania w niniejszej sprawie (pkt 7). W przedmiotowym wezwaniu skarżący pouczony został jednocześnie, iż nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 17 maja 2012 r., w którym wyrażając oburzenie z faktu wezwania go do przedłożenia określonych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, oświadczył, iż odmawia złożenia odpowiedzi na pkt 1 wezwania, gdyż "swoje oczekiwanie" sprecyzował dokładnie we wniosku, a w szczególności w rubrykach nr 3.5 oraz 3.6 formularza. W związku z pkt-em 2 wezwania, oświadczył, iż nie posiada ("na dzień dzisiejszy") wskazanych dokumentów. Ich pozyskanie wiązałoby się z poniesieniem dodatkowych kosztów, co działałoby na jego szkodę. Stwierdził, iż jeśli referendarz nie wierzy w jego oświadczenie to ma możliwość samodzielnego wystąpienia do właściwych instytucji o dostarczenie tych dokumentów. Odnosząc się do pkt-u 3 wezwania skarżący oświadczył, iż odmawia udzielenia informacji o otrzymanych świadczeniach socjalnych, ponieważ jak stwierdził, fakt ich otrzymania nie ma wpływu na możliwość poniesienia opłat sądowych, gdyż są one udzielane na inny cel. W związku z pkt-em 4 wezwania skarżący oświadczył, iż odmawia przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ jak wskazał informacje tam zawarte stanowią jego dobra osobiste i ma prawo do zachowania ich w tajemnicy, ponadto informacje tam zawarte nie mogą mieć wpływu na ocenę jego sytuacji, ponieważ dotyczą czasu przeszłego i nie mogą dostarczyć informacji, czy w chwili obecnej stać go na poniesienie opłat bez uszczerbku dla rodziny. Dodał, iż referendarz nie sprecyzował za jaki okres mają to być wyciągi, i wskazał, iż jeżeli nie wierzy w jego oświadczenie to niech samodzielnie wystąpi do wskazanego przez niego banku z wnioskiem o jego wyciągi bankowe. W związku z pkt-em 5 wezwania stwierdził, iż odmawia dostarczenia dokumentów, z których wynika wysokość i przeznaczenie wydatków ponoszonych przez jego rodzinę, ponieważ jak wyjaśnił nie posiada takich dokumentów, ich posiadanie nie jest też obowiązkowe. Odnosząc się do pkt-u 6 wezwania wyjaśnił kwestie związane ze spłatą kredytu gotówkowego, w tym wysokością rat tego kredytu. W związku z pkt-em 7 wezwania, oświadczył, iż odmawia złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, ponieważ nie ma ono znaczenia dla rozpatrzenia sprawy. Stwierdził, iż "fakt opłacenia kosztów sądowych w jakiejś sprawie nie pozostaje w związku z wnioskiem o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej." Mając na uwadze wyjaśnienia skarżącego co do zakresu żądania, zawarte w piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r., przyjęto, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. W świetle powyższego, wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 ppsa stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych miało uzasadnienie zarówno prawne, jak i faktyczne. Jak bowiem wykazano wyżej wybór żądanych od skarżącego dokumentów i oświadczeń nie był w żadnej mierze dowolny, lecz zależny od okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W konsekwencji, zawarte w piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r. stanowisko skarżącego co do braku obowiązku przedłożenia przez niego określonych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz możliwości Referendarza sądowego żądania ich od wskazanych przez niego instytucji, uznać należy za bezpodstawne. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż nieprzedłożenie przez skarżącego żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Skarżący nie przedłożył bowiem żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych ani w zakresie dotyczącym źródeł i wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje jego 3-osobowa rodzina ani w zakresie dotyczącym ponoszonych przez nią wydatków. Zauważyć należy, iż skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (wyraźnie dopuszczonych w § 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. jako dowód potwierdzający dane o majątku i dochodach strony), mimo że nie podnosił, aby z ich uzyskaniem wiązały się dodatkowe koszty. Nie przedłożył również dokumentów, potwierdzających wysokość dochodów rodziny, mimo że zobowiązany został do ich przedłożenia tylko w przypadku, gdyby ich wysokość nie wynikała w sposób wyraźny z wyciągów z rachunków bankowych, co obecnie jest regułą oraz pomimo pozostawienia mu swobody w wyborze rodzaju tych dokumentów – nie musiały być to zatem dokumenty, z których uzyskaniem wiązały się dodatkowe, czy też znaczne, koszty (np. przekazy pocztowe określonego świadczenia, kopie decyzji przyznających określone świadczenie, itp.). Skarżący nie ujawnił również, czy uzyskuje jakiekolwiek inne, poza wykazanymi, świadczenia socjalne. Wprawdzie jak wskazał świadczenia te nie są udzielane w celu ponoszenia kosztów sądowych, to jednak ich wysokość, cel na jaki są udzielane oraz częstotliwość przyznawania mają wpływ na ogólną ocenę sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów, potwierdzających wysokość i przeznaczenie wydatków ponoszonych przez jego 3-osobową rodzinę. Prawdą jest, iż posiadanie tego rodzaju dokumentów nie jest obowiązkowe, jednakże oświadczenie skarżącego, że żądanych dokumentów nie posiada nie uzasadnia braku przedłożenia jakichkolwiek z nich, skoro skarżący nie oświadczył jednocześnie, że z określonych powodów również ich zdobycie nie jest możliwe. Brak przedłożenia przez skarżącego jakichkolwiek dokumentów źródłowych zarówno w terminie zakreślonym w wezwaniu, jak i w terminie późniejszym (rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stało się bowiem możliwe dopiero po rozpoznaniu wniosku o wyłączenie Referendarza sądowego od wykonywania czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, zawartego w piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r.), nie znajduje zatem usprawiedliwienia. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący nie wyjaśnił również dlaczego nie jest możliwe pokrycie opłaty kancelaryjnej ze źródła, z którego pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi. Wyjaśnienie tej kwestii ma natomiast istotne znaczenie w sytuacji, gdy wysokość tego wpisu odpowiada wysokości opłaty kancelaryjnej, a skarżący nie wskazał, że sytuacja finansowa jego rodziny pogorszyła się od tamtego czasu na tyle, że nie jest obecnie w stanie uiścić tej opłaty. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż wobec nieprzedłożenia przez skarżącego wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego rodziny. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.