II SAB/Ol 51/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. P. i H. D. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy "[...]" w przekazaniu odwołania w sprawie przyznania lokalu postanawia ustanowić dla skarżącego adwokata oraz odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 7 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. P. i H. D. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy "[...]" w przekazaniu odwołania w sprawie przyznania lokalu. We wniosku z dnia 2 października 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu dodał, że wnosi o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości - "od sporządzonego i wydanego uzasadnienia wyroku (...) wpisu (opłaty kasacyjnej) (...) i od innych wszystkich opłat sądowych, które powstaną w toku", a ponadto o ustanowienie imiennie wskazanego adwokata w celu złożenia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej wyroku. W rozszerzonej części obszernego uzasadnienia skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu "[...]", wymagającą pomocy osób trzecich. Źródłem jego dochodu jest renta, która po potrąceniach nie jest - jak oświadczył - wystarczająca na pokrycie wszystkich jego opłat i wydatków. Stwierdził, że nie posiada żadnych oszczędności oraz majątku. Z powodu "[...]", utracił prawo do lokalu, w którym mieszka obecnie bezprawnie wraz ze skarżącą i dwójką dzieci. Oświadczył jednocześnie, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Odrębne gospodarstwo domowe prowadzi również skarżąca, z którą nie pozostaje w faktycznym związku. Dodał, że nie może liczyć na pomoc rodziny, przyjaciół oraz osób trzecich. Jego obecna sytuacja materialna nie pozwala na zapewnienie najbliższym innego mieszkania, a obecne zadłużenie z różnych tytułów wynosi ok. "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 9, podtrzymując twierdzenie o prowadzeniu przez skarżącą odrębnego gospodarstwa domowego wskazał, że źródłem utrzymania jej i dzieci są świadczenia - "[...]" w łącznej kwocie "[...]". Dodał, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego majątku, a otrzymywane środki pieniężne nie wystarczają na jej własne opłaty i wydatki. W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód własny z tytułu renty w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - "opłaty i wydatki" na prąd, gaz, żywność, środki czystości, lekarstwa, odzież, obuwie, znaczki pocztowe, ksero, TV, telefon, raty zaciągniętych pożyczek, transport i poradę prawną w łącznej kwocie odpowiadającej kwocie dochodu. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kopię decyzji o waloryzacji renty; wydruki z dwóch rachunków bankowych, w tym jednego własnego, wskazujące saldo ("[...]"); zaświadczenia: o niepobieraniu przez skarżącego świadczeń z pomocy społecznej z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz o zarejestrowaniu skarżącego w urzędzie pracy jako osobę poszukującą pracy; kopie dokumentów odnoszących się do stanu zdrowia skarżącego i jego niepełnosprawności oraz zajmowanego obecnie mieszkania; kopie: oświadczeń o nieprowadzeniu przez niego ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego oraz decyzji potwierdzających wysokość pobieranych przez nią świadczeń. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika, następuje natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego kosztami postępowania, do których poniesienia zobowiązany jest skarżący są: opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz w związku z zamiarem skarżącego wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku - wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, a także koszty związane z ustanowieniem adwokata. Mając na uwadze powyższe, jak również obecną sytuację materialną skarżącego uznano, że nie jest on w stanie ponieść, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania, kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, lecz jest jednocześnie w stanie zgromadzić środki niezbędne na pokrycie pozostałych kosztów postępowania, w tym w szczególności wymaganej obecnie opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, a w dalszej kolejności - w przypadku sporządzenia przez wyznaczonego adwokata i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie także wpisu od tej skargi w kwocie 100 zł. Zauważyć należy, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa istotnym zmianom od czasu złożenia przez niego wniosku o przydział lokalu mieszkalnego z dnia "[...]" (k. 25-30 akt sądowych). Mając to na uwadze uznano natomiast, że skoro skarżący był w stanie uiścić wcześniej wpis od skargi w kwocie 100 zł, to wobec braku wykazania istotnego pogorszenia sytuacji materialnej, będzie w stanie uiścić również obecnie opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł, a w przyszłości - wpis od skargi kasacyjnej w tej samej kwocie, szczególnie że wobec ustanowienia dla skarżącego adwokata nie będzie już zmuszony do ponoszenia dodatkowych wykazywanych dotychczas wydatków na porady prawne w kwocie po 100 zł. Mając na uwadze wysokość dochodów skarżącego oraz wysokość i rodzaj ponoszonych dotychczas wydatków, uznano jednocześnie, że o ile uiszczenie kosztów sądowych przez skarżącego mieści się w jego możliwościach finansowych, o tyle uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przekracza obecnie te możliwości i spowodowałoby uszczerbek w jego utrzymaniu koniecznym. W warunkach niniejszej sprawy, uznano tym samym za zasadne ustanowienie dla skarżącego adwokata oraz odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na zakończenie wskazać należy, że skarżący oświadczył wprawdzie, że nie pozostaje ze skarżącą i dziećmi we wspólnym gospodarstwie domowym, lecz oświadczenie to trudno przyjąć za wiarygodne. Zauważyć należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżący podnosili, że ubiegają się o lokal mieszkalny dla "naszej rodziny" (k. 18 akt sądowych) i że "prowadzą wspólnie gospodarstwo" (k. 42 akt sądowych). Trudno uznać tym samym, iż sytuacja ta uległa obecnie tak radykalnej zmianie, szczególnie że dotychczas nie powoływali się na tę okoliczność również na etapie postępowania sądowego. Nawet zatem jeśli skarżący nie pozostają obecnie we wspólnym gospodarstwie domowym, to - wobec podtrzymania zamiaru wspólnego mieszkania - nie można przyjąć, że nie mogą już liczyć na wzajemną pomoc. Mając na uwadze wysokość dochodu skarżącej oraz wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, wykazanych we wskazanym wyżej wniosku o przydział lokalu mieszkalnego (wydatki na prąd, gaz, żywność, środki czystości, lekarstwa, odzież, obuwie, telefon, raty zaciągniętych pożyczek, porady prawne i wydatki szkolne w łącznej kwocie odpowiadającej generalnie kwocie dochodu - k. 30), uznano jednak, że nawet przy wzajemnej pomocy skarżących uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe stworzonej przez nich i dzieci rodziny. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Wskazać jednocześnie należy, że sąd nie ustanawia dla strony konkretnego oznaczonego imiennie adwokata. Stosownie do art. 253 § 1 p.p.s.a., sąd zwraca się o wyznaczenie adwokata do właściwej okręgowej rady adwokackiej. Jeżeli strona we wniosku wskazała konkretnego adwokata, właściwa okręgowa rada adwokacka, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, wyznaczy adwokata wskazanego przez stronę (art. 244 § 3 p.p.s.a.)