II SAB/Ol 55/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. W. na bezczynność Wójta Gminy "[...]" w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku A, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – A. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu, powołując się na trudną sytuację majątkową, podniósł, iż jest rolnikiem, na utrzymaniu którego pozostaje niepracująca żona oraz troje dzieci. Oświadczył, iż "dochody z rolnictwa ledwie wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb", zwierzęta dzikie zniszczyły 60% plonów, dlatego też nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez znacznego uszczerbku dla rodziny, a ustanowienie radcy prawnego uzasadnia ponadto zawiłość sprawy. Skarżący dodał jednoczenie, iż dochód naliczony w gminie według przelicznika nie odzwierciedla rzeczywistości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci. W rubryce nr 7.1. skarżący wykazał dom o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 - dochód własny z tytułu działalności rolniczej ("[...]") oraz z tytułu "[...]" ("[...]"), natomiast rubryce nr 11 dodał, iż ponosi koszty związane z dojazdem dzieci do szkoły, ponadto żona leczy się i ponosi koszty związane z powrotem do zdrowia. Z włączonych w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy - ze sprawy o sygn. akt "[...]" - wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy B wraz z załącznikiem - zaświadczeniem o dochodowości gospodarstwa rolnego oraz jego sprzeciwu z dnia "[...]" wynika, iż dochód wykazany w rubryce nr 10 stanowi dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę (k. 27). Zauważyć jednocześnie należy, iż dochód z tytułu działalności rolniczej w kwocie "[...]" (co stanowi "[...]" miesięcznie na całą rodzinę i "[...]" rocznie), wykazany w rubryce nr 10 zarówno wniosku B, jak i wniosku A, odpowiada dochodowi wykazanemu w zaświadczeniu o dochodowości gospodarstwa rolnego [dochód roczny – "[...]" (k. 28)], lecz w sprzeciwie (k. 29) skarżący, mimo że stwierdził, iż wykazał dochody rzeczywiste, to podniósł jednocześnie, co uczynił również we wniosku A, iż dochody z załączonego zaświadczenia nie są realne i wykazują jedynie urzędowe domniemanie, które jest wyliczone przeliczeniowo. Obecna sytuacja w rolnictwie jest trudna, a plony nie są nawet w połowie tak wysokie jak wskazuje to zaświadczenie. W sprzeciwie skarżący dodał, iż majątku również nie jest w stanie sprzedać w celu opłacenia kosztów sądowych. Nie zakwestionował natomiast stwierdzenia zawartego we wniosku B, zgodnie z którym dochody z rolnictwa wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb ("ledwie"). Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. W sytuacji, gdy skarżący posiada majątek o znacznych rozmiarach [dom i gospodarstwo rolne (o łącznej wartości "[...]" – "[...]"] oraz osiąga dochody z tytułu działalności rolniczej [w kwocie "[...]" miesięcznie - 5 osób x "[...]" (kwota wykazana w rubryce nr 10 obydwu wniosków o przyznanie prawa pomocy)] i z tytułu "[...]" [w kwocie "[...]" miesięcznie - 5 osób x "[...]" (kwota wykazana w rubryce nr 10 obydwu wniosków o przyznanie prawa pomocy)], wzgląd na trudną sytuację w rolnictwie oraz to, że dochody z tego tytułu ledwie wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb rodziny nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tej bowiem sytuacji skarżącego trudno jest uznać za osobę należącą do grona osób ubogich. W niniejszej sprawie, dzięki posiadanemu majątkowi, skarżący może zdobyć środki pieniężne potrzebne na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co wcale nie oznacza, że musi sprzedać poszczególne jego składniki. Może też przeznaczyć na ten cel środki pieniężne pochodzące z "[...]" skoro dochody z tytułu działalności rolniczej - niezależnie od ich rzeczywistej wysokości (wykazanej w rubryce nr 10, czy też innej) - z trudnością, ale jednak wystarczają na bieżące potrzeby rodziny, co skarżący stwierdził zarówno we wniosku B, jak i we wniosku A. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.