II SAB/Ol 57/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" w sprawie wykonania zbiornika bezodpływowego na ścieki sanitarne i instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji wodno-kanalizacyjnej postanawia odmówić częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Zakres rozpatrywanego wniosku A.Z., zawarty na dwóch urzędowych formularzach (k. 174-175 i 186-187), obejmuje częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej określonej zarządzeniem z 13 września 2012 r. oraz wpisu od skargi. Według oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki "[...]" m2", mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Stwierdził, iż jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do jakichkolwiek zasiłków i nie posiada dochodów, oszczędności ani przedmiotów wartościowych "celem ich spieniężenia". Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowania i dochodu (...) a jedynie (...) pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb wyżywieniowych bieżących oraz na okres zimowy, w postaci przetworów" / "pomoc w zaspokajaniu konsumpcyjnych potrzeb (...) jako główne źródło utrzymania (...) na skutek prowadzonych na nim na własne potrzeby konsumpcyjne upraw i jedynie do prywatnej konsumpcji celem przeżycia". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, iż rozpoznawany wniosek jest kolejnym postulatem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie - po wniosku z o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 21-22), a następnie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 99-100). Wnioskodawcy dwukrotnie odmówiono przyznania prawa pomocy (k. 62-68, 140-146), a postępowania w tym zakresie zakończyły się postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającymi zażalenia na orzeczenia Sądu I instancji (k. 82-90, 158-164). W ostatnim postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z 19 września 2013 r.) wskazano, iż wnioskodawca, odpowiadając na wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 255 ppsa, podał, że nie posiada źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego względu nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi, może natomiast przedstawić wydatki, ponoszone przez jego rodzinę, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie zamieszkuje. Zaznaczył, że osoby te nie mają prawnego obowiązku łożenia na skarżącego i czynią to dobrowolnie. Podał, że rodzina ta dostarcza mu pożywienie, lecz nie środki finansowe. Może przedłożyć jedynie dowody potwierdzające wydatki uiszczane przez członków rodziny na opłaty bieżące: za podatki, energię elektryczną i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie, lecz nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, które również pokrywa jego rodzina. Stwierdził, że budynek mieszkalny nie jest wykorzystywany ze względu na jego stan techniczny; w mieszkaniu mieszka, a nieruchomość rolna jest wykorzystywana tylko w części i wyłącznie do celów konsumpcyjnych. Nie wykorzystuje jej w celach zarobkowych, gdyż byłoby to nieopłacalne. Do pisma załączono m.in. kopie dowodów wpłaty za podatki od nieruchomości i podatek rolny, opłat czynszowych, wyciągi z rachunku bankowego oraz kopie aktów notarialnych o fragmentarycznej treści. Sąd uznał, iż wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która nie jest rodziną, o której mowa w formularzu PPF, jednak nie wskazał, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Tymczasem na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania i trzech działek o pow. "[...]" m2, "[...]" m2 i "[...]" m2 . Z treści przedłożonych kopii aktów notarialnych wynika, ze wszystkie nieruchomości są wolne od obciążeń, jedna działka jest zabudowana zakwalifikowanym do rozbiórki budynkiem, natomiast dwie pozostałe są niezabudowane. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Ponadto nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Skarżący podał jedynie, że w mieszkaniu mieszka, budynek do rozbiórki ze względu na jego stan techniczny nie jest wykorzystywany "w jakimkolwiek kierunku", a grunt, na którym jest on posadowiony również nie nadaje się do wykorzystania z uwagi na rosnące tam krzewy, zaś nieruchomość rolną o pow. 0,59 ha uprawia na własne potrzeby. Skarżący, mimo że jak podnosi od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wyjaśnił, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży nieruchomości, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Posiadając wolny od obciążeń majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, skarżący nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. W konkluzji Sąd stwierdził, iż skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości. Oddalając zażalenie na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 listopada 2013 r. stwierdził, iż skarżący został zasadnie zobowiązany do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. W wezwaniu skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący winien uzupełnić. Tymczasem nie wyjaśnił on wszystkich kwestii dotyczących jego sytuacji majątkowej, jak również nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów. Trafnie więc uznał Sąd I instancji, że skarżący w istocie uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji majątkowej. Wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, Sąd nie miał obowiązku ponownie wzywać skarżącego o uzupełnienie danych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Rzeczą wnioskodawcy jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek powtórzył jedynie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. Wyjaśnienie w tych postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym względzie należy odnotować, iż z rozstrzygnięciem przedmiotowego wniosku wstrzymano się do czasu, w jakim skarżący mógł zareagować na wezwanie mające na celu wyjaśnienie omówionych kwestii w nowo zainicjowanym przez niego postępowaniu w sprawie o sygn. akt "[...]". Skarżący nie przedłożył jednak w tej sprawie ani żadnych dokumentów źródłowych, ani żadnych dodatkowych oświadczeń. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.