II SAB/Ol 60/12

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" w rozpoznaniu wniosku z dnia "[...]" o stwierdzenie nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W reakcji na doręczenie wezwania do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący – A. Z. złożył wniosek z dnia 27 grudnia 2013 r. (k. 184-185), w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych ("środki w ujemnej wysokości - "[...]""), przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowania i dochodu (...) a jedynie służy (...) jako pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb wyżywieniowych (...) wykorzystuje ją celem upraw na swoje potrzeby konsumpcyjne w zakresie utrzymania". Oświadczył, iż nie posiada "realnych oszczędności finansowych" oraz możliwości "skorzystania ze zgromadzonych środków finansowych na (...) koncie (...), gdyż (...) posiada w zakresie ww. konta zadłużenie". Postanowieniem z dnia 28 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę skarżącego, podnosząc w uzasadnieniu, iż skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku, nie uiścił wpisu i pomimo prawomocnego postanowienia o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek z dnia 27 grudnia 2013 r.), nie zgadzając się z dotychczasowymi rozstrzygnięciami wydanymi w tym zakresie. Okoliczność ta uzasadnia, w ocenie Sądu, odrzucenie skargi. Sąd wskazał jednak, iż kolejny wniosek skarżącego z dnia 30 grudnia 2013 r. (data wpływu do Sądu wniosku z dnia 27 grudnia 2013 r.) zostanie rozpoznany odrębnie. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu przedmiotowego postanowienia, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – wniosek z dnia 18 marca 2014 r. (k. 206-207), w którym - jak przyjąć należy w oparciu o rubrykę nr 4, przeznaczoną do określenia zakresu żądania - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata, rozszerzając tym samym zakres wniosku z dnia 27 grudnia 2013 r. Jednocześnie, odnosząc się do aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów skarżący powtórzył w istocie treść tego wniosku. Podniósł, iż jest "osobą ubogą niekorzystającą z zasiłków", nie posiada "oszczędności ani też przedmiotów wartościowych (...) dochodów", zaś "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowego dochodu (...) a jedynie (...) pomoc w zaspokajaniu konsumpcyjnych potrzeb". Mając na uwadze powyższe, przyjąć należy, iż zakresem wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożonego na dwóch formularzach PPF, objęte jest w warunkach niniejszej sprawy zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając to na uwadze zauważyć należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - wniosku z dnia "[...]", odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 347/13, oddalił jego zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Skarżący wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – z dnia 28 czerwca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po jego rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 21 października 2013 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż skarżący - pomimo wezwania skierowanego do niego w trybie art. 255 ppsa - nie umożliwił dokonania oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, skarżący faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która nie prowadzi z nim gospodarstwa domowego, lecz nie wskazał, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Sąd podkreślił natomiast, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Skarżący nie pozwolił jednak określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Ponadto nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. W sytuacji natomiast, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek Sąd ocenił jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez niego środków. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1119/13, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że wynikający z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa obowiązek wykazania występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Skarżący nie przedstawił natomiast wszystkich możliwych dokumentów na poparcie twierdzeń odnośnie jego sytuacji majątkowej, wskutek czego ocenianie stanu majątkowego mogłoby się odbyć tylko w zakresie częściowym, co - w obliczu braku możliwości kompleksowej oceny sytuacji majątkowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy - nie upoważnia sądu do uwzględnienia wniosku. Uzupełniane przez skarżącego oświadczenia i dokumenty nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył w szczególności, że z przedłożonych dokumentów mających uzupełnić wniosek skarżącego usunięta została większość danych mogących stanowić informację o jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (m.in. wartość nieruchomości, przeznaczenie działek), co z kolei budzi wątpliwości co do intencji skarżącego i nie pozwala na przyznanie wiary jego twierdzeniom. Powoduje bowiem obawę, że nie chce on przedstawić niewygodnych dla siebie, a skutkujących odmową przyznania prawa pomocy, informacji. Sąd podniósł, iż wnioskodawca powinien przejawiać wolę przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący, pozwalający na jej ocenę. Postępowanie sądu wzywającego o dokonanie niezbędnych uzupełnień wniosku jest jak najbardziej uzasadnione i znajduje oparcie w przepisach prawa. Do oceny bowiem, czy przesłanki przyznania prawa pomocy wystąpiły, konieczne jest zbadanie sytuacji majątkowo-osobistej skarżącego, do czego jest z kolei niezbędne przedstawienie tej sytuacji w sposób pełny. Sąd, zwracając się do skarżącego, wskazał, iż przesłanki przyznania prawa pomocy nie są nierealne do spełnienia i nie ograniczają prawa dostępu do sądu. To nieustanne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy bez podstawy ku temu ogranicza prawo do sądu innym podmiotom. Podkreślił, iż Sąd nie jest przy tym uprawniony do wielokrotnego wzywania skarżącego do dokonania tych samych uzupełnień. To w interesie wnioskującego leży bowiem uprawdopodobnienie wystąpienia przesłanek i pełna odpowiedź na to wezwanie. Ponadto, gdyby dostosował się on do wezwania i skrupulatnie przedłożył wskazane dokumenty, nie byłoby konieczności dalszego uzupełniania jego wniosku. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie dopatrzył się zaistnienia w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodał, iż oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W niniejszej sprawie nie jest natomiast jasne jakim dokładnie majątkiem dysponuje skarżący i jakie konkretnie ponosi wydatki. Oświadczenie w tym zakresie wraz z jego uzupełnieniami nie jest transparentne. Naczelny Sąd Administracyjny dodał jednocześnie, iż znane jest Sądowi z urzędu, iż prawomocnym postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 347/13, wydanym w rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na odmowę przyznania prawa pomocy. Ponowny wiosek mógłby być zatem rozpatrzony pozytywnie, gdyby zmieniła się sytuacja majątkowa i osobista skarżącego, co jednak w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca. Ponadto, skarżący nadal (jak w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, zakończonym przedmiotowym postanowieniem) nie przedstawił w sposób klarowny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. W dalszym ciągu natomiast powtarza te same formuły. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek powtórzył jedynie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. Wyjaśnienie w tych postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. W tym względzie należy odnotować, iż z rozstrzygnięciem przedmiotowego wniosku wstrzymano się do czasu, w jakim skarżący mógł zareagować na wezwanie mające na celu wyjaśnienie omówionych kwestii w nowo zainicjowanym przez niego postępowaniu w sprawie o sygn. akt "[...]". W sprawie tej skarżący nie przedłożył jednak żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie złożył pismo procesowe, w którym polemizując z koniecznością ich przedłożenia w tej sprawie stwierdził, iż żądane dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe zostały już złożone na wezwanie z dnia "[...]" do sprawy o sygn. akt "[...]". Mając to na uwadze wskazać zatem należy, iż w sprawie, na którą powołuje się skarżący Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia "[...]", odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata, wskazując w uzasadnianiu m.in., iż niewskazanie przez niego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni jego sytuację majątkową niewyjaśnioną. Sąd zauważył, iż skarżący permanentnie, mimo kolejnych wezwań, w tym wezwania z dnia "[...]", nie wskazuje swoich źródeł utrzymania. Nie ujawnia przy tym jakie osoby kryją się pod podawanym przez niego pojęciem "rodzina" i w jakiej wysokości te osoby udzielają mu pomocy. Skarżący uporczywie nie ujawnia określonych w wezwaniach danych. W dalszym ciągu też przesyła "anonimizowane" akty notarialne działek (z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości), z których nic nie wynika i które nie pozwalają Sądowi na jakąkolwiek rzetelną ocenę stanu majątkowego strony. Skarżący nie pozwala zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Sąd stwierdził, iż skarżący nie chce podjąć jakiejkolwiek współpracy w celu wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i majątkowej. Z przyczyn leżących po jego stronie, niemożliwe okazało się tym samym ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Udzielane bowiem przez skarżącego wyjaśnienia, przedstawiane dowody nie w pełni obrazują rzeczywistą sytuację materialną. Sąd stwierdził zatem, że skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe i nie wykazał chęci współpracy w celu wyjaśnienia jego sytuacji materialnej, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.