II SAB/Ol 66/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2010r. wniosku L. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. S. na bezczynność Starosty w przedmiocie wydania wtórnika prawa jazdy postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia L. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Starosty w przedmiocie wydania wtórnika prawa jazdy kategorii A i B. W toku postępowania przed Sądem skarżący złożył wypełniony na formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który wpłynął do tut. Sądu w dniu 21 lipca 2010r. W jego uzasadnieniu podał, iż posiada uposażenie rentowe w wysokości 640 zł netto. Koszty utrzymania mieszkania (czynsz za ½ powierzchni mieszkania, energia elektryczna, gaz) są powszechnie znane i nie potrzeba ich udowadniać przy tak niskim uposażeniu. Posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie nawet części kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Środki te nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Skarżący wskazał, że wszelkie niezbędne rachunki i zaświadczenia przedłożył w postępowaniu o sygn. akt II SA/Ol 603/09 oraz dwóch innych w tożsamej sprawie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że prowadzi on gospodarstwo domowe z 21-letnim synem, jedyny majątek stanowi zaś mieszkanie o powierzchni 37,5 m2. Do wniosku dołączona została kopia dowodu wypłaty 640 zł z rachunku bankowego. Skarżący wezwaniem z dnia 23 lipca 2010r. został zobowiązany do złożenia uzupełniających dokumentów. Następnie postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2010r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż mimo pouczenia, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, zobowiązany nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów – oświadczenia o przeciętnej wysokości poszczególnych comiesięcznych wydatków. Ponadto referendarz w swoim postanowieniu zakwestionował wiarygodność niektórych informacji udzielonych przez skarżącego. Od powyższego postanowienia L. S. złożył sprzeciw. Skarżący podniósł, że dokumenty i oświadczenia składane w innych sprawach są nadal aktualne. Podkreślił, że nie uzyskuje dochodów z pawilonu usługowego, będącego jego własnością. Stwierdził również, że jego syn przebywa w areszcie śledczym, w związku z czym nie pozostaje na jego utrzymaniu. L. S. uznał, że biorąc pod uwagę całość zgromadzonej już przez Sąd dokumentacji, należy przyjąć, że Sąd ma pełne dane o jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów, skarżący jest rencistą, którego dochód miesięczny netto z tytułu renty wynosi 640 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu o powierzchni 35,7 m kw. wspólnie z synem, który jednak aktualnie znajduje się w areszcie śledczym, a więc nie pozostaje na jego utrzymaniu. Z załączonego do akt sprawy materiału dowodowego (informacja Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 4 stycznia 2010r.) dokumentującego wydatki mieszkaniowe skarżącego wynika, że opłaty mieszkaniowe z tytułu zajmowanego przez niego mieszkania wynoszą 436,71 zł. L. S. opłaca jednak połowę tej kwoty. Koszty pozostałej części ponosi bowiem żona, która jest współwłaścicielką mieszkania, jednakże w nim nie zamieszkuje (skarżący wskazał adres zamieszkania żony), ponieważ małżonkowie pozostają w separacji. Potwierdza to wyrok Sadu Okręgowego z dnia 10 maja 2006r. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu skarżący poinformował, że nie uzyskuje dochodu z posiadanego lokalu mieszczącego się przy ulicy "[...]" w "[...]". Dla potwierdzenia tego stanu L. S. załączył oświadczenie skierowane do Urzędu Skarbowego, w którym potwierdza on, że ze wspomnianego lokalu, który został już pozbawiony energii elektrycznej nie uzyskuje dochodów. Skarżący odpowiadając na wezwanie do przedstawienia umowy o świadczenie usług prawnych z adwokatem, z którego pomocy korzystał w dwóch poprzednich postępowaniach przed tut. Sądem, stwierdził, że była to umowa ustna opiewająca na symboliczną kwotę. W ocenie Sądu skarżący w przedmiotowej sprawie w sposób wystarczający wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez L. S. środki finansowe są bowiem na tyle niskie, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Takie wnioski można wysnuć na podstawie dokumentów i oświadczeń zgromadzonych w sprawie, mimo, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Referendarza oświadczeń. W ocenie Sądu bowiem dochody uzyskiwane przez L. S. są obiektywnie niskie. Same zaś wydatki z tytułu opłat mieszkaniowych pochłaniają niemal połowę dochodów wnioskodawcy. Nawet bez przedstawienia kalkulacji pozostałych wydatków z pewnością można przyjąć, że pozostała skarżącemu kwota może być wystarczająca na pokrycie pozostałych potrzeb (żywnościowych, odzieżowych itd.) tylko w minimalnym zakresie. W takiej zaś sytuacji trudno oczekiwać od niego poczynienia oszczędności dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie wskazać skarżącemu należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.