II SAB/Ol 74/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków radcy prawnego A. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia oraz poniesionych wydatków w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność "[...]" Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w sprawie udzielenia pomocy na zakup żywności postanawia: 1. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie radcy prawnemu A. G. kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych), powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej; 2. odmówić przyznania radcy prawnemu A. G. wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia; 3. odmówić uwzględnienia wniosków w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę M. W. na bezczynność "[...]" Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w sprawie udzielenia pomocy na zakup żywności, a następnie postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r., odrzucił sporządzoną osobiście przez skarżącą skargę kasacyjną od tego postanowienia. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2018 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla skarżącej radcę prawnego. Na podstawie tego postanowienia Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych "[...]" wyznaczyła dla skarżącej jako pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego A. G. (pismo z dnia 20 lutego 2018 r.). W dniu 5 marca 2018 r. (data nadania: 1 marca 2018 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęły, sporządzone przez ustanowionego przez wyznaczonego radcę prawnego pełnomocnika substytucyjnego skarżącej - radcę prawnego A. H., opinie o bezprzedmiotowości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 14 listopada 2017 r. oraz o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 6 grudnia 2017 r. W opiniach zawarte zostały wnioski o "zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym według norm przepisanych, tj. 150% stawki określonej w stosownym rozdziale" wraz z oświadczeniami, zgodnie z którymi "opłata za czynności radcy prawnego (...) nie została zapłacona w całości lub w części". W uzasadnieniu wskazano, że "[u]stalenie opłaty nastąpiło z uwzględnieniem: 1. stopnia zawiłości sprawy, 2. nakładu pracy 12,5 h, 3. czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, 4. czynności podjętych w sprawie, w tym sporządzenia pism procesowych i do skarżącej, 5. trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym akt "[...]"OPS, 6. Dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności, w tym akt "[...]"OPS." Podsumowując załączone do każdej opinii "wyliczenie koniecznych i uzasadnionych kosztów prowadzonej sprawy oraz wykazanie czasu poświęconego na prowadzenie sprawy", stwierdzono, że niezbędny czas pracy wyniósł 14,5 godziny (kol. 10), a niezbędne, udokumentowane wydatki - 24,15 zł (kol. 6). Wymienione w tym wyliczeniu czynności to: "sporządzenie pisma o udostępnienie akt, założenie akt sprawy, zamieszczenie informacji w rejestrach kancelarii", "przejazd z siedziby kancelarii do sądu i z powrotem" (cel: "zapoznanie się z aktami sprawy"), "przejazd z siedziby kancelarii do poczty i z powrotem" (cel: "zawiadomienie strony postępowania o wyznaczeniu przez OIRP do prowadzenia sprawy"), "rozpoznawanie sprawy", "przejazd z siedziby kancelarii do poczty i z powrotem" (cel: "nadanie listu do sądu"), "sporządzenie pism w sprawie", zaś koszty to: "koszt nadania listu zwykłego do strony", "koszt nadania listu poleconego do sądu", "koszty związane z drukowaniem pism dla sądu i reprezentowanego, pomocnicze wydruki, w tym akty prawne, orzecznictwo sądowe, komentarze" oraz "koszty administracyjne prowadzonej sprawy związane z materiałami biurowymi, zużycie energii elektrycznej". Odnośnie wyliczenia kosztów przejazdów przedstawione zostały: kopia dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz internetowe wydruki tras przejazdu. Załączona zostało ponadto kopia zanonimizowanego postanowienia Sądu Okręgowego w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych przez pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił sporządzone osobiście przez skarżącą zażalenie od postanowienia z dnia 6 grudnia 2017 r. Wskazać należy, że w świetle art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej ustawą, wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W świetle § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Tylko w takim zakresie pomoc ta może być bowiem finansowana przez Skarb Państwa. Zauważyć należy, że celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej/zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego. W warunkach niniejszej sprawy złożone zostały dwie opinie - opinia o bezprzedmiotowości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi oraz opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu sporządzonej osobiście przez skarżącą skargi kasacyjnej od tego postanowienia. O ile złożenie pierwszej z nich może być zaliczone do czynności stanowiących faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, o tyle przedłożenie drugiej - już nie, skoro nie może przybliżyć strony skarżącej do celu, którym jest poddanie kontroli kwestionowanego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie w II instancji. W warunkach niniejszej sprawy pomocą sfinansowaną przez Skarb Państwa może być zatem wyłączenie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji określone zostały w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a)-d) rozporządzenia. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W niniejszej sprawie - z uwagi na jej przedmiot, zastosowanie ma opłata, określona w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, w wysokości 240 zł. Wobec powyższego stwierdzić należy, że opłata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez wyznaczonego radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, ustalona w oparciu o wskazane przepisy, wynosi 180 zł (240 zł x 75%). Postulat ustalenia opłaty w wyższej wysokości uznać należy za niezasadny. Zauważyć należy, że przyczyną odrzucenia skargi postanowieniem, którego dotyczy opinia, było niespełnienie przez skarżącą warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a., czyli brak wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi do sądu. Przedmiotowa opinia, której wydanie poprzedziła jedna wizyta pełnomocnika substytucyjnego w Sądzie, sprowadziła się do przytoczenia krótkiego w takim przypadku uzasadnienia postanowienia tego Sądu i stwierdzenia, że nie sposób się z nim nie zgodzić. Z uwagi na wskazane formalne przyczyny rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, utrzymywanie, że sprawa była w jakimkolwiek stopniu zawiła, czy wymagała zwiększonego nakładu pracy ze strony zawodowego pełnomocnika jest nieuzasadnione i niezrozumiałe. Wbrew uwadze zawartej w opinii akta niniejszej sprawy nie są ani obszerne, a sprawa nie wymagała "dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności". Wszelkie zaś czynności związane z jej prowadzeniem, a polegające m.in. na sporządzeniu wniosku o udostępnienie akt sprawy, zapoznaniu się z tymi aktami, czy kontakcie listownym ze skarżącą, uznać należy za zwykłe czynności wstępne - poprzedzające podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, które w żaden sposób nie uzasadniają ustalenia opłaty w wysokości wyższej niż standardowa. Odnosząc się do kwestii zwrotu wydatków, stwierdzić należy, że w zakresie kosztów przejazdów Straszy referendarz sądowy przychylił się do stanowiska wyrażanego przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w postanowieniu z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 2943/11, orzeczenia.nsa.gov.pl. Zauważono w nim, że art. 250 p.p.s.a., stanowiący generalną regułę, w myśl której wymienionym w tym unormowaniu pełnomocnikom należy się wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu, nie zawiera postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Wskazano, że uzasadnione wydaje się zatem sięgnięcie w tym zakresie do regulacji mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Wniosek taki wspiera fakt, że wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania - o czym przesądza art. 205 § 2 p.p.s.a. Zatem per analogiam taki sam status posiadać musi wydatek ponoszony przez Skarb Państwa w zastępstwie za stronę korzystającą z prawa pomocy. W świetle powyższego punktem wyjścia dla ustalenia składników wynagrodzenia pozostaje regulacja zawarta w art. 205 § 2 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika natomiast, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego profesjonalnego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zgodnie zaś z § 3 art. 205 p.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 300). W świetle jej unormowań (art. 85 ust. 1 w zw. z art. 91), stronie przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. Oznacza to, że tylko w sytuacji gdy sąd w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzi stawienie się strony lub pełnomocnika na podstawie art. 91 § 3 p.p.s.a. możliwe jest wnioskowanie o zwrot kosztów podróży. Stanowisko takie znalazło też wyraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 40/17, orzeczenia.nsa.gov.pl, wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia "[...]" na pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II SAB/Ol 36/16. Odniesiono się w nim również do szeroko rozumianych kosztów korespondencji z Sądem i stroną, stwierdzając, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się w sposób jednoznaczny, iż regulacja zawarta w art. 205 § 2 p.p.s.a. ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym także drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy, należało orzec jak w sentencji postanowienia.