II SAB/Ol 75/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego A.G.-H. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 marca 2018 r. sygn. akt II SAB/Ol 75/17 w przedmiocie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w części obejmującej punkt II wydanego rozstrzygnięcia w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. w sprawie przyznania zasiłku stałego postanawia utrzymać w mocy postanowienie w zaskarżonej części. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. (sygn. akt II SAB/Ol 75/17) odrzucił skargę M. W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. w sprawie przyznania zasiłku stałego. Następnie postanowieniem z dnia 26 stycznia 2018 r. (sygn. akt II SAB/Ol 75/17) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił na rzecz skarżącej – na zasadzie prawa pomocy radcę prawnego. Z treści pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia 19 lutego 2018 r. wynika, iż pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie została wyznaczona radca prawny A. G.-H. W dniu 1 marca 2018 r. (data nadania pocztowego) do tut. Sądu wpłynęła opinia prawna ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2017 r. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tj. 150% stawki określonej w przepisach, oświadczając, iż koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż ustalenie opłaty nastąpiło z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy, nakładu pracy (12 godzin), czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, czynności podjętych w sprawie, w tym sporządzenia pism procesowych i do skarżącej, trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym akt MOPS, a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności, w tym również akt MOPS. Podsumowując pełnomocnik skarżącej wskazał, że niezbędne, udokumentowane wydatki wyniosły w niniejszej sprawie 24,15 zł. Do pisma dołączono szczegółowe wyliczenie kosztów oraz czasu poświęconego na prowadzenie niniejszej sprawy. Postanowieniem z dnia 9 marca 2018 r. (sygn. akt II SAB/Ol 75/17) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie przyznał na rzecz radcy prawnego A.G.-H. kwotę 120 zł, powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, odmawiając uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego w niniejszym przypadku pomoc prawna z urzędu, o przyznanie kosztów której zwrócił się wyznaczony radca prawny, mieściła się w ramach postępowania zażaleniowego, kończąc się wydaniem opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 30 listopada 2017 r. Zgodnie zaś z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.) stawka minimalna w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Natomiast wniosek o ustalenie opłaty w wyższej wysokości uznano za niezasadny. Wskazano, iż postanowienie o odrzuceniu skargi, którego dotyczy opinia, zostało wydane z powodu nieusunięcia braków formalnych skargi, tj. niesprecyzowania przez skarżącą przedmiotu postępowania, którego niezakończenie skarżąca zarzuciła organowi. Przedmiotowa opinia, której wydanie poprzedziła jedna wizyta substytuta w Sądzie, sprowadziła się do przytoczenia krótkiego w takim przypadku uzasadnienia orzeczenia i stwierdzenia, iż nie sposób się z nim nie zgodzić. W tej sytuacji utrzymywanie, że sprawa była w jakimkolwiek stopniu zawiła, czy wymagała zwiększonego nakładu pracy ze strony pełnomocnika jest niezrozumiałe. Poprzestanie na ocenie formalnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia nie wymagało analizy materiału dowodowego zgormadzonego w postępowaniu administracyjnym ani dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Jednocześnie powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazano, że art. 250 p.p.s.a., stanowiący generalną regułę, w myśl której wymienionym w tym unormowaniu pełnomocnikom należy się wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu, nie zawiera postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii, stąd też należy sięgnąć w tym zakresie do regulacji mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Zgodnie zaś z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego profesjonalnego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Przy czym w myśl § 3 art. 205 p.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 300). Stosownie do art. 85 ust. 1 w zw. z art. 91 powołanej ustawy stronie przysługuje zwrot kosztów podróży - z miejsca zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu - w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. Oznacza to, że tylko w sytuacji, gdy sąd w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzi stawienie się strony lub pełnomocnika na podstawie art. 91 § 3 p.p.s.a. możliwe jest wnioskowanie o zwrot kosztów podróży. Podkreślono również, iż regulacja zawarta w art. 205 § 2 p.p.s.a. ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw w części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II wydanego postanowienia, podnosząc zarzut naruszenia § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zw. z art. 250 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezasądzenie wszystkich niezbędnych i udokumentowanych wydatków radcy prawnego, podczas gdy wydatki były niezbędne i zostały udokumentowane w wysokości 24,15 zł. Ponadto pełnomocnik zarzucił niepełność i pobieżność uzasadnienia powodującą brak możliwości merytorycznej, rzeczowej kontroli wydanego rozstrzygnięcia poprzez niewyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się Sąd, odstępując od zasądzenia wszystkich niezbędnych i udokumentowanych wydatków radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w zaskarżonej części przedmiotowego postanowienia z dnia 9 marca 2018 r. i zasądzenie na jego rzecz kwoty 24,15 zł stanowiącej zwrot wszystkich poniesionych wydatków. W uzasadnieniu wskazano, iż poniesione wydatki były niezbędne i właściwie udokumentowane, co zostało szczegółowo opisane w przedłożonym spisie kosztów. Koszty te w najmniejszym stopniu nie są wątpliwe. Podkreślono, iż pełnomocnik skarżącej nie otrzymał środków finansowych na prowadzenie sprawy a niezbędne czynności (korespondencja, przejazdy do sądu, korzystanie z poczty) finansował z własnych środków, licząc na ich zwrot przez sąd. Skoro zatem pełnomocnik w interesie skarżącej na wniosek sądu poniósł niezbędne i udokumentowane wydatki, co zostało opisane w spisie kosztów, wydatki te powinny zostać zasądzone. Wskazano przy tym, iż przepis art. 250 § 1 p.p.s.a. całościowo reguluje zwrot kosztów ustanowionego pełnomocnika z urzędu i nie ma podstaw do odwoływania się do art. 205 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków pełnomocnik może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie z dnia 9 marca 2018 r. jest zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Jak wynika z treści art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.) Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Stosownie do § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2 cytowanego rozporządzenia). Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Zgodnie zaś z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia opłata w postępowaniu przed sądem administracyjnym w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Taka też kwota, powiększona o należny podatek VAT została przyznana działającemu w niniejszej sprawie radcy prawnemu. Mając na uwadze akta niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego polegały na zapoznaniu się z aktami sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach oraz sporządzeniu opinii prawnej z dnia 1 marca 2018 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2017 r. o odrzuceniu skargi wniesionej przez skarżącą. Należy przy tym zaznaczyć, iż wniesiona w niniejszej sprawie skarga została odrzucona przez tut. Sąd w związku z nieusunięciem braków formalnych skargi, tj. niesprecyzowania przez skarżącą przedmiotu postępowania, którego niezakończenie skarżąca zarzuciła organowi. Trudno zatem uznać, aby przedmiotowa sprawa była w jakimkolwiek stopniu zawiła i wymagała zwiększonego nakładu pracy ze strony pełnomocnika, którego działania w rzeczywistości polegały jedynie na dokonaniu oceny formalnoprawnej podstawy wydanego rozstrzygnięcia. Tym samym, nie można przyjąć, aby w niniejszej sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności pozwalające na zwiększenie wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym udzieleniem stronie pomocy prawnej. Przyjmuje się również, że wynagrodzenie przyznane pełnomocnikowi rekompensuje wszystkie inne koszty i wydatki związane z wykonywanymi na rzecz strony czynnościami, takie jak koszty dojazdu do sądu, znaczków pocztowych, kserokopii, itp. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, dostępne w CBOSA). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, CBOSA). Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie Referendarza sądowego w zakresie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy uznać za prawidłowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.