II SAB/Ol 89/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 31 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" w sprawie samowoli budowlanej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W reakcji na doręczenie wezwania do wykonania zarządzeń o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi i wpisu od zażalenia, skarżący – A.Z. złożył wniosek z dnia 11 grudnia 2013 r. (k. 201-202), w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych ("środki w ujemnej wysokości - 3.00,-"), przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowania i dochodu (...) a jedynie służy (...) jako pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb wyżywieniowych (...) wykorzystuje ją celem upraw na swoje potrzeby konsumpcyjne w zakresie utrzymania". Oświadczył, iż nie posiada "realnych oszczędności finansowych" oraz możliwości "skorzystania ze zgromadzonych środków finansowych na (...) koncie (...), gdyż (...) posiada w zakresie ww. konta zadłużenie". Postanowieniami z dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie o rozdzieleniu skarg oraz odrzucił skargę skarżącego, podnosząc w uzasadnieniu, iż skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania do uiszczenia wpisów oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku, nie uiścił wpisów i pomimo prawomocnego postanowienia o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych, złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (z dnia 11 grudnia 2013 r.), nie zgadzając się z dotychczasowymi rozstrzygnięciami wydanymi w tym zakresie. Okoliczność ta uzasadnia, w ocenie Sądu, odrzucenie zażalenia i skargi. Sąd wskazał jednak, iż kolejny wniosek skarżącego z dnia 11 grudnia 2013 r. zostanie rozpoznany odrębnie. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisów przedmiotowych postanowień, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - wniosek z dnia 3 marca 2014 r. (k. 231-232), w którym - jak przyjąć należy w oparciu o rubrykę nr 4, przeznaczoną do określenia zakresu żądania - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata, rozszerzając tym samym zakres wniosku z dnia 11 grudnia 2013 r. Jednocześnie, odnosząc się do aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów skarżący powtórzył w istocie treść tego wniosku. Mając na uwadze powyższe, przyjąć należy, iż zakresem wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożonego na dwóch formularzach PPF, objęte jest w warunkach niniejszej sprawy zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając to na uwadze zauważyć należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - wniosku z dnia 3 stycznia 2013 r., odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 229/13, oddalił jego zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Skarżący wniósł, na dwóch formularzach PPF, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - z dnia 22 czerwca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po jego rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż skarżący - pomimo wezwania skierowanego do niego w trybie art. 255 ppsa - nie umożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, skarżący faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która - jak zaznaczył - nie jest rodziną, gdyż osoby te nie mieszkając z nim i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Sąd podkreślił natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Skarżący nie pozwolił natomiast określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Ponadto nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 953/13, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący, pomimo wezwania w trybie art. 255 ppsa, w którym skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które powinien uzupełnić, w piśmie z dnia 19 lipca 2013 r. nie wyjaśnił wszystkich kwestii dotyczących jego sytuacji majątkowej, jak również nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów. Trafnie więc Sąd I instancji uznał, że skarżący w istocie uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, Sąd I instancji nie miał obowiązku ponownie wzywać skarżącego o uzupełnienie danych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Rzeczą skarżącego jest bowiem rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem Sądu. Zaznaczył jednocześnie, że skarżący, kwestionując ustalenia Sądu I instancji, nie wykazał w zażaleniu bądź dodatkowych dokumentach okoliczności mogących świadczyć za przyznaniem prawa pomocy. Stwierdził ponadto, iż nie ulega wątpliwości, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko uzyskiwanie bieżących dochodów i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. W skład majątku skarżącego wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. Trudno było zatem uznać skarżącego za osobę ubogą. Słusznie Sąd I instancji stwierdził zatem, że skarżący nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie byłby w stanie przezwyciężyć problemów finansowych. W zażaleniu skarżący całkowicie pomija natomiast kwestię gospodarowania majątkiem w postaci nieruchomości. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek powtórzył jedynie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. Wyjaśnienie w tych postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. W tym względzie należy odnotować, iż z rozstrzygnięciem przedmiotowego wniosku wstrzymano się do czasu, w jakim skarżący mógł zareagować na wezwanie mające na celu wyjaśnienie omówionych kwestii w nowo zainicjowanym przez niego postępowaniu w sprawie o sygn. akt "[...]". Skarżący nie przedłożył jednak w tej sprawie ani żadnych dokumentów źródłowych, ani żadnych dodatkowych oświadczeń. W konsekwencji, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.