II SAB/Ol 93/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" postępowania w sprawie dobudowy wiatrołapu do budynku mieszkalnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W reakcji na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej A.Z. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 lutego 2014 r. (k. 188-189), w którym - jak należy przyjąć w oparciu o rubrykę nr 4 formularza, przeznaczoną do określenia zakresu żądania - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie (wskazanego imiennie) adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Skarżący nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do zasiłków. Wskazał, iż "z posiadanej nieruchomości (...) nie czerpie zarobków a jedynie wykorzystuje ją (...) w zakresie prowadzenia upraw na swoje konsumpcyjne niezbędne przeżyciu potrzeby". Według art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek stanowi kolejny postulat skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie - po wniosku z o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 16-17), a następnie o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata (k. 114-115). Skarżącemu dwukrotnie odmówiono przyznania prawa pomocy (k. 58-64, 146-150), a postępowania w tym zakresie zakończyły się postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającymi zażalenia na orzeczenia Sądu I instancji (k. 79-88, 163-165). W ostatnim postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z 28 października 2013 r.) wskazano, że skarżący w dalszym ciągu nie ujawnił źródła utrzymania siebie i ponoszonych wydatków, w tym związanych z utrzymaniem posiadanych nieruchomości. Wprawdzie podał, że wydatki te ponosi rodzina, jednakże nie wskazał kto konkretnie udziela mu tej pomocy i w jakim zakresie. Nadto, pomimo wielokrotnego wyjaśniania mu potrzeby oszacowania potencjału posiadanych nieruchomości poprzez ustalenie ich położenia i wartości, ponownie przedłożył akty notarialne o fragmentarycznej treści, chociaż w wezwaniu wyraźnie zaznaczono, że dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy. Przedstawił tylko te dane, które uznał za stosowne. Również w złożonym sprzeciwie nie uzupełnił swoich wyjaśnień pomimo wielokrotnego zwrócenia uwagi przez Sąd na potrzebę pełnego i rzetelnego zobrazowania sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej, co uniemożliwiało dokonanie obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności kolejnego wniosku. Jak już wielokrotnie wyjaśniano stronie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny. Argumentacja strony sprowadza się zaś po raz kolejny jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu co do oceny możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania, a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska sądów o konieczności ujawnienia wszelkich danych obrazujących sytuację rodzinną, majątkową oraz finansową wnioskodawcy. Oddalając zażalenie na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2013 r. stwierdził, iż orzeczenie w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem. Taki kierunek wykładni art. 255 ppsa był przyjmowany również w sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się skarżący, wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wymagany, nie wykazał, by nie mógł ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mimo wezwania, nie wykazał źródła środków finansowych pozyskiwanych na utrzymanie siebie i posiadanych nieruchomości. Ogólne wskazanie, że wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem ponosi rodzina, bez wskazania kto konkretnie udziela mu tej pomocy, w jakim zakresie i w jakiej formie, nie czyni zadość powyższemu. Także i przedstawienie dokumentów dotyczących posiadanych nieruchomości gruntowych z pousuwanymi danymi w taki sposób, że uniemożliwiło to Sądowi dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego skarżącego, mimo że w wezwaniu wskazano wyraźnie, że tylko dane zbywcy mogą zostać usunięte. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek powtórzył jedynie argumentację, jaką przedstawił we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. Wyjaśnienie w tych postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. W tym względzie należy odnotować, iż skarżący mógł zareagować na wezwanie mające na celu wyjaśnienie omówionych kwestii w nowo zainicjowanym przez niego postępowaniu w sprawie o sygn. akt "[...]". Skarżący nie przedłożył jednak w tej sprawie ani żadnych dokumentów źródłowych, ani żadnych dodatkowych oświadczeń. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.