II SAB/Ol 97/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w udostępnieniu informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie bezczynności organu; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony) Wnioskiem z dnia 9 września 2020 r., skierowanym do Sądu Rejonowego, B. W. (dalej jako: "skarżący" lub "wnioskodawca"), powołując się na art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się o udzielenie następującej informacji publicznej: liczba petycji, złożonych do Sądu Rejonowego lub Prezesa Sądu Rejonowego w latach 2019-2020, informacja o przedmiocie każdej z petycji, złożonych do Sądu Rejonowego lub Prezesa Sądu Rejonowego w latach 2019-2020 (informacja o tym, o co zwracano się w poszczególnych petycjach), informacja o sposobie załatwienia każdej z petycji, złożonych do Sądu Rejonowego lub Prezesa Sądu Rejonowego w latach 2019-2020. W odpowiedzi na wniosek Prezes Sądu Rejonowego, pismem z dnia 24 września 2020 r., poinformował wnioskodawcę, że odpowiedź zostanie udzielona w ciągu dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku, tj. do dnia 10 listopada 2020 r., z uwagi na konieczność zgromadzenia stosownych danych. Pismem z dnia 28 października 2020 r. wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Zarzucił organowi naruszenie: - art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 10 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429, dalej jako: u.d.i.p.) w zakresie w jakim przepisy te stanowią podstawę prawa do informacji, poprzez jego nieuzasadnione ograniczenie, polegające na nieznajdującym uzasadnienia, maksymalnym wydłużeniu terminu do załatwienia wniosku, a przez to naruszenie istoty konstytucyjnego prawa do informacji o działalności organów władzy publicznej, - art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p. w zakresie w jakim z przepisów tych wynika, że podmiot jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na wniosek bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, jeżeli zaś informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie 14-dniowym, to podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku, poprzez błędne zastosowanie, polegające na: nieuzasadnionym, nieznajdującym podstaw w okolicznościach sprawy, maksymalnym wydłużeniu terminu do załatwienia wniosku, podczas gdy w treści pisma z 24 września 2020 r. nie przedstawiono w istocie argumentów na rzecz zasadności wydłużenia terminu, a nadto podczas gdy przedmiot wniosku o udostępnienie informacji publicznej był prosty i dotyczył informacji objętych obowiązkiem publikacyjnym na podstawie art. 8 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach, którego to obowiązku adresat wniosku nie wykonał, nieprawidłowym wydłużeniu terminu do załatwienia sprawy do 10 listopada 2020 r., podczas gdy maksymalnym terminem, stosownie do art. 13 ust. 2 u.d.i.p., mógłby być 9 listopada 2020 r. Wskazując na powyższe wniósł o stwierdzenie, że: Prezes Sądu Rejonowego dopuścił się bezczynności, zobowiązanie Prezesa Sądu Rejonowego do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej z 9 września 2020 r., zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. Pismem z dnia 10 listopada 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego przesłał skarżącemu informację publiczną w żądanym zakresie. W odpowiedzi na skargę z dnia 19 listopada 2020 r. pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Wskazał m.in., że zgodnie z ustawą o petycjach powinny być one zamieszczone na stronie internetowej danego podmiotu. Bezspornie na stronie internetowej Sądu Rejonowego taka zakładka do dnia złożenia skargi nie była utworzona i takie petycje nie były zamieszczane. Oznacza to, że zasadnie w piśmie z dnia 24 września 2020 r. wskazano, że istniała konieczność zgromadzenia stosownych danych czyli przeanalizowania szeregu dokumentów celem ustalenia, które z nich mają charakter petycji w rozumieniu ustawy o petycjach, celem udzielenia prawidłowej odpowiedzi. Nie bez znaczenia dla tak długiego terminu miał dodatkowy fakt ponownie rozwijającej się epidemii COVID i zaistnienie szczególnej sytuacji związanej ze stanem epidemii oraz wynikającymi z niego faktycznymi i znacznymi brakami kadrowymi (wynikającymi przede wszystkim z izolacji i kwarantanny pracowników) oraz znacznie zwiększonymi obowiązkami pozostałych pracowników. Sytuację taką należy traktować jako nadzwyczajną. Nie sposób zatem uznać, że w sprawie organ pozostaje w bezczynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa. W kontrolowanej sprawie skarżący domagał się udostępnienia informacji w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. W sprawie nie wzbudziło ani sporu między stronami, ani wątpliwości Sądu, że Prezes Sądu Rejonowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Władzą publiczną bez wątpienia jest władza sądownicza wykonywana przez sądy i trybunały (art. 173 Konstytucji RP). Organem sądu rejonowego reprezentującym go na zewnątrz jest prezes tego sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych - Dz.U. z 2020 r., poz. 365). Oceniając zaś aspekt przedmiotowy sprawy wskazać należy, że pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. W ich świetle informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret pierwsze u.d.i.p. wskazuje, że informacją publiczną jest treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności m.in. treść aktów administracyjnych i innych rozstrzygnięć. Wobec tego, że obie przesłanki udostępnienia informacji publicznej zostały spełnione, Prezes Sądu, do którego skierowano wniosek winien był podjąć działania prawem przewidziane w celu jego załatwienia. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p. polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, niejasnej, czy niewiarygodnej, oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, ponadto nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji. Organ nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania, pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu. Konstatacji powyższej nie może zmienić okoliczność, że w odpowiedzi na wniosek organ poinformował skarżącego o tym, że odpowiedź zostanie udzielona w ciągu dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku, tj. do dnia 10 listopada 2020 r., z uwagi na konieczność zgromadzenia stosownych danych. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, że skoro na skutek zaniechania nie została przez organ utworzona stosowna "zakładka" na stronie internetowej sądu (mimo ustawowego obowiązku, na co wskazuje sam organ), to uprawniało to organ do maksymalnego wydłużenia terminu udzielenia odpowiedzi na wniosek z uwagi na konieczność analizy szeregu dokumentów i stosownej ich kwalifikacji. Konsekwencje takiego zaniechania z całą pewnością nie mogą działać na niekorzyść wnioskodawcy. Kolejny argument powoływany przez organ uzasadniający, w jego ocenie, możliwość maksymalnego wydłużenia terminu na udzielenie odpowiedzi, związany z rozwojem epidemii COVID, również nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wniosek złożył 10 września 2020 r. , 14-dniowy termin na udzielenie odpowiedzi upływał z dniem 24 września 2020 r. Z ogólnodostępnych danych epidemiologicznych wynika, że tego dnia w skali kraju stwierdzono 1136 zachorowania i był to najwyższy współczynnik zachorowań od początku pandemii. W całym województwie były to 23 zachorowania, z czego w samym O. - 3. Trudno zatem podzielić pogląd organu o nadzwyczajnej sytuacji epidemicznej w tamtym okresie. Tym samym, w ocenie Sądu, nie istniały uzasadnione podstawy do wydłużenia do dwóch miesięcy terminu udzielenia odpowiedzi na wniosek. Powyższa ocena powoduje uznanie przez Sąd, że organ nie rozpoznał wniosku skarżącego w ustawowym 14-dniowym terminie, zatem na dzień wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się jednak w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu udostępnił on wnioskowaną informację. Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącego w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 9 września 2020 r. (pkt I sentencji). Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. "Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne" - takie stanowisko, akceptowane w pełni przez Sąd, wyrażono w doktrynie (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, że nieudostępnienia w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, ale dokonania błędnej wykładni przepisów u.d.i.p. Ponadto zauważyć należy, że organ udzielił pozytywnej odpowiedzi na wniosek skarżącego po wniesieniu skargi. W ocenie Sądu opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie nosiło zatem cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez u.d.i.p. Ponadto, przekroczenie terminu do udzielenia odpowiedzi nie było rażąco nadmierne, a skarżący nie powołuje się na okoliczności wskazujące na naruszenie jego interesu poprzez brak uzyskania w ustawowym terminie odpowiedzi na jego żądanie udostępnienia informacji publicznej. W pkt III. sentencji wyroku Sąd orzekł, o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz.265). Skarga została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.