II SO/Ol 13/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku F. W. o wymierzenie grzywny Staroście A w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie grzywny w kwocie 100 zł wnioskodawca – F. W. złożył, na urzędowym formularzu, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jedynymi stałymi źródłami utrzymania jego i jego żony są renta i emerytura (w części zajęte). Na ich utrzymaniu pozostaje ponadto syn, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy, w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód własny z tytułu renty i dochód żony z tytułu emerytury w łącznej wysokości 1.552 zł. Według załączonego do wniosku wykazu, "wydatki miesięczne, obowiązkowe z utrzymaniem domu w rodzinie" wynoszą 1211 zł. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2013r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Podniósł, że nie sposób uznać, że w sytuacji wnioskodawcy nie istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych w jakimkolwiek zakresie. W świetle wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, stwierdzić bowiem należy, iż nie wszystkie jego wydatki zasługują na miano "obowiązkowych". Ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania 200 zł miesięcznie na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu", co obejmuje według wyjaśnień wnioskodawcy wydatki na "narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd." (w wykazie załączonym do wniosku ostatnia z wymienionych pozycji stanowi jednak odrębną kategorię: "opłata za wywóz odpadów 46 zł/msc") nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez wnioskodawcę postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, iż ograniczenie wydatków we wskazanym zakresie do w istocie koniecznych, czy też nawet czasowe odstąpienie od ich ponoszenia, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazano również, że oszacowane na 300 zł miesięcznie wydatki na "opał - ogrzewanie budynku", jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, złożonych we włączonym do akt niniejszej sprawy piśmie procesowym, nie są ponoszone od maja i nie będą ponoszone do połowy października. Podniesiono, że mimo niewysokich dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, po reorganizacji wskazanych wydatków, wnioskodawca jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, szczególnie, że dotychczas wnioskodawca wielokrotnie korzystał z prawa pomocy, co w sposób znaczący odciążało jego budżet domowy. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł F. W., stwierdzając, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów przedmiotowego postępowania oraz innych postępowań toczących się w obecnym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz "nieczynny" obiekt szklarniowy, w rubryce nr 10 ("Dochody") – dochód własny z tytułu renty i dochód żony z tytułu emerytury w łącznej wysokości 1.552 zł. Według załączonego do wniosku wykazu, "wydatki miesięczne, obowiązkowe z utrzymaniem domu w rodzinie" to: podatek od nieruchomości – 65 zł, opłata za energię elektryczną – 350 zł, opłata za wodę – 40 zł, opłaty za "tel., RTV" – 60 zł, opłata za wywóz odpadów – 46 zł, "utrzymanie posesji, ogrodu" – 200 zł, "opał - ogrzewanie budynku" – 300 zł, "zakup lekarstw - leczenie" – 150 zł. Z włączonego do akt niniejszej sprawy pisma procesowego wnioskodawcy, złożonego w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 458/13, wynika, iż sprawy dotyczące przysługujących wnioskodawcy odszkodowań za drzewa z działki o nr "[...]" w A i za ich usunięcie oraz za udostępnienie przedmiotowej działki i za szkody powstałe w wyniku jej zajęcia nie zostały jeszcze rozstrzygnięte, a termin ich zakończenia nie jest wnioskodawcy znany. Wnioskodawca oświadczył, iż członkowie rodziny nie uzyskują żadnych innych dochodów, poza wykazanymi we wniosku. Podniósł, iż wysokość wydatków na "utrzymanie posesji, ogrodu, domu" wykazana została we wniosku "w najniższej – minimalnej kwocie" (tj. 200 zł). Niemożliwe jest natomiast przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków, gdyż "są to narzędzia, środki czystości, nawozy, drobne naprawy, utrzymanie w czystości, wywozy odpadów itd., itd., itd." Odnosząc się do kwestii wydatków na ogrzewanie, wnioskodawca wskazał, iż od maja nie ponosi wydatków na ogrzewanie budynku i nie będzie go ogrzewał do połowy października. Oświadczył, iż w sezonie grzewczym jest to wydatek ok. 4.000-5.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne, uznano, iż skarżący udowodnił, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania. Jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia ocenę, że nie jest on w stanie, bez ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, wygospodarować środków finansowych na koszty sądowe. Skarżący wykazał, że wysokość środków finansowych postawionych do dyspozycji rodziny nie przewyższa kosztów jej utrzymania. Wprawdzie wątpliwości może budzić wskazana przez stronę wysokość ponoszonych kosztów miesięcznych energii elektrycznej oraz mało precyzyjnie określone koszty utrzymania posesji i ogrodu, które nie wydają się być niezbędnym wydatkiem. Należy jednak uwzględnić również nie wskazane przez wnioskodawcę koszty wyżywienia i zakupu odzieży dla wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W ocenie Sądu nawet gdyby uznać, że wydatki na utrzymanie posesji i ogrodu nie są niezbędną potrzebą, a koszty energii elektrycznej ponoszone przez skarżącego oscylują na nieco niższym poziomie niż wskazany przez niego, to i tak trudno uznać, że pozostała kwota stanowi oszczędności strony. Biorąc pod uwagę realne wydatki przeciętnej rodziny na wyżywienie i odzież, trzeba z dużą dozą prawdopodobieństwa uznać, że pozostałe środki będące w dyspozycji skarżącego i jego rodziny są przeznaczane właśnie w całości na te podstawowe potrzeby. W tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy powodowałaby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom postępowania. W niniejszej sprawie skarżący wykazał zatem, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.