II SO/Ol 14/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2017 r. sprzeciwu A. B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SO/Ol 14/16 o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w części i ustanowić dla wnioskodawcy radcę prawnego; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2016 r., uzupełnionym następnie przez złożenie urzędowego formularza PPF, A. B. (dalej zwany wnioskodawcą) zwrócił się Sądu o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek ten został skierowany za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a Kolegium przekazało tutejszemu Sądowi ten wniosek wraz z aktami sprawy administracyjnej zakończonej decyzją tego organu z dnia "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna wnioskodawcy. We wniosku o przyznania prawa pomocy wnioskodawca wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do napisania skargi na powyższą decyzję Kolegium. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył zaś, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, posiada nieruchomość o powierzchni ok. 800 m2 oraz uzyskuje dochód netto z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 390 zł. miesięcznie (w 2015 r.). Wskazał także, że posiada "zaległości ZUS, US, fundusz alimentacyjny" i dodał, że przed sądem powszechnym otrzymał adwokata z urzędu "do sprawy przeciwko Skarbowi Państwa w sprawie o odszkodowanie" i podał sygnaturę akt tej sprawy. Do wniosku załączył natomiast kopię postanowienia sądu o zwolnieniu go od opłaty sądowej wydanego w innej sprawie (w przedmiocie obniżenia alimentów). W dniu 18 stycznia 2017 r. wnioskodawcy zostało doręczone wezwanie do złożenia - w terminie 7 dni - dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie to wystosował Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W zakreślonym terminie wnioskodawca nie nadesłał żądanych oświadczeń i dokumentów, a jedynie (w piśmie z dnia 25 stycznia 2017 r.) zażądał podania podstawy prawnej do skierowania do niego powyższego wezwania. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SO/Ol 14/16, Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego. W uzasadnieniu tego postanowienia przyjęto, że skoro z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wnioskodawca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Wyjaśniono, że tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika, przy której rozstrzyganiu, uwzględniając treść art. 262, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podano, że wnioskodawca składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, przedłożyć - na wezwanie - dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, co w sposób wyraźny wynika z art. 255 p.p.s.a. Zauważono, że w niniejszej sprawie, wnioskodawca wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, lecz pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach ich nieprzedłożenia, wnioskodawca nie zastosował się do żadnego z zawartych w nim żądań. Uznano, że w tych okolicznościach nie jest możliwa ocena rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia on przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego radcy prawnego. W dniu 17 lutego 2017 r. (data nadania przesyłki pocztowej) skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę. Podał, że złożył do Sądu dokumenty dotyczące jego zarobków oraz kosztów. Wskazał, że z dokumentów zgromadzonych przez organ I instancji w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wynika, że nie ma on środków na obrońcę z wyboru. Ocenił, że informacje, o które został wezwany nie miały znaczenia. Podał, że w dniu 25 stycznia sąd zmniejszył mu wysokość alimentów na syna do kwoty 500 zł. Zaznaczył jednak, że zmniejszenie miesięcznej wpłaty o kwotę 200 zł. nie zmienia jego sytuacji z uwagi na bardzo duże zadłużenie. Dodał, że sprawa o należne mu odszkodowanie od Skarbu Państwa jest w trakcie składania pozwu i trudno mieć nadzieję, że szybko się skończy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), na postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, który można wnieść w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W świetle zaś z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przedmiotem sprzeciwu wniesionego w niniejszej sprawie z zachowaniem ustawowego terminu jest postanowienie Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SO/Ol 14/16, o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmowie ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego. W ocenie Sądu, w postanowieniu tym prawidłowo uznano, że skoro z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wnioskodawca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Jednak po analizie akt administracyjnych sprawy dotyczącej umorzenia wnioskodawcy należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego syna, które zostały przekazane tutejszemu Sądowi przez organ wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a także uwzględniając argumenty wnioskodawcy zawarte w sprzeciwie, Sąd za zasadne uznał dokonanie zmiany zaskarżonego postanowienia w zakresie dotyczącym odmowy ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle zaś art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w przypadku wnioskodawcy. Wymaga podkreślenia, że sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa wnioskodawcy była przedmiotem badania przez organy administracji publicznej w toku postępowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna wnioskodawcy. Jak wynika z akt administracyjnych tej sprawy, wnioskodawca prowadzi od 1996 r. działalność gospodarczą w postaci usług transportowych (k. 74), z której w 2015 r. uzyskał dochód w kwocie 3699,78 zł. (k. 61). Wnioskodawca posiada bardzo duże zadłużenie względem (stan na 15 lipca 2016 r.): ZUS – w kwocie 262.922,61 zł. (k. 73) oraz Urzędu Skarbowego – w kwocie 180.124,68 zł. (k. 72). Jak wynika z jego oświadczenia złożonego przed organem w dniu 6 lipca 2016 r., utracił on płynność finansowa i nie ma możliwości pozyskania nowych klientów (k. 61). Zobowiązany jest także do opłacania alimentów względem syna, których wysokość aktualnie - według oświadczenia wnioskodawcy zawartego w sprzeciwie - wynosi 500 zł. miesięcznie, lecz także z tego tytułu ma zaległości i prowadzona była przeciwko niemu egzekucja komornicza (k. 68-69). Natomiast decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta K., o odmowie umorzenia wnioskodawcy należności w kwocie 15.248,23 zł. wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 2.932,00 zł. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna wnioskodawcy. Dodać należy, że Sąd Okręgowy w Olsztynie prawomocnym nakazem zapłaty o sygn. I Nc 134/01, wydanym w dniu 10 maja 2001 r. w postępowaniu upominawczym, nakazał wnioskodawcy zapłatę na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy kwotę 78.058,74 zł. wraz odsetkami. Według danych z egzekucji komorniczej tej należności, zaległość na dzień 10 czerwca 2005 r. wynosiła 39.539,77 zł. (k. 19). W sierpniu 2015 r. wnioskodawca złożył do Sądu Najwyższego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem tego nakazu zapłaty (k. 17), a jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy zawartego w sprzeciwie, aktualnie w trakcie składania jest pozew o przyznanie mu odszkodowania od Skarbu Państwa. Z przekazanych tutejszemu Sądowi przez organ akt administracyjnych wynika także sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy. W protokole z przesłuchania z dnia 6 lipca 2016 r. (k. 61-62) odnotowano, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka z bratem w domku jednorodzinnym, jednak nie ponosi opłat za mieszkanie, a jedynym kosztem jego utrzymania jest wyżywienie, na które przeznacza ok. 300 zł. miesięcznie. Wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (k. 61). Posiada nieruchomość użytkową o wartości około 200 tys. zł., którą wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej (k. 49); w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zatrudnia jedną osobę. Opisana powyżej sytuacja dochodowa, rodzinna i majątkowa wnioskodawcy niewątpliwie jest bardzo trudna. Uznać więc należy, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych też powodów konieczna była zmiana zaskarżonego postanowienia w części i ustanowienie dla wnioskodawcy radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.