II SO/Ol 23/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2011r. wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku W. P. o wymierzenie Wójtowi Gminy grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie Wójtowi Gminy grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, W. P. złożył wniosek z dnia 30 grudnia 2010 r., w którym powołując się na ubóstwo swojej rodziny, wniósł o zwolnienie od tego wpisu. Do przedmiotowego wniosku, wnioskodawca załączył m.in. kserokopię decyzji z dnia 30 listopada 2010 r. w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż wnioskodawca i jego żona nie pracują – oboje mają problemy zdrowotne. Dochód 2-osobowej rodziny z tytułu zasiłków stałego i pielęgnacyjnego wynosi łącznie 427,50 zł. We wniosku z dnia 14 stycznia 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu i uzupełnionym następnie w zakresie braków formalnych, W. P., rozszerzając zakres pierwotnego żądania wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ewentualnie o ustanowienie radcy prawnego. W piśmie procesowym z dnia 27 stycznia 2011 r., złożonym na wezwanie z dnia 21 stycznia 2011 r., precyzując zakres tego żądania wskazał, iż na obecnym etapie postępowania wnosi wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych, co przyjęto za ostateczne zakreślenie granic wniosku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do ich majątku należy dom (w trakcie budowy), w którym wygospodarowane zostało pomieszczenie o powierzchni ok. 40 m2 bez c.o. i łazienki, zamieszkiwane obecnie przez wnioskodawcę i jego żonę. Dom posadowiony jest na działce o powierzchni 500 m2. Źródłem utrzymania 2-osobowej rodziny są zasiłki stały i pielęgnacyjny w łącznej wysokości 427,50 zł oraz świadczenia z pomocy społecznej na dożywienie. Niezależnie od powyższego Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy, na podstawie załączonej przez organ do odpowiedzi na wniosek o wymierzenie grzywny, kopii zawiadomienia z dnia 30 września 2009r. o wszczęciu przeciwko W. P. egzekucji z nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w D., przy ul. Grzybowej o księdze wieczystej nr "[...]" (sygn. akt komornika II KM "[...]"). Dlatego też Referendarz sądowy dwukrotnie wzywał wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, wskazujących, czy wobec niego i/lub jego żony prowadzona jest aktualnie egzekucja, jeśli tak – to z jakiego tytułu i na zaspokojenie należności w jakiej kwocie, z jakich składników majątku i na jakim jest etapie (pkt b) oraz, czy objęta egzekucją nieruchomość położona w D., przy ul. Grzybowej, pozostaje nadal w zarządzie wnioskodawcy, jeśli tak – to jaka jest jej powierzchnia w m2 oraz aktualny sposób jej zagospodarowania i wykorzystania. W odpowiedzi pismem z dnia 14 lutego 2011r. W. P. wyjaśnił, iż niniejsza egzekucja prowadzona jest wyłącznie z nieruchomości przy ul. Różanej w D., która ma urządzoną księgę wieczystą nr "[...]". Oświadczył też, że księga wieczysta o nr "[...]" prowadzona jest dla nieruchomości stanowiącej działkę nr "[...]" przy ul. Polnej w D., z której jak oświadczył, został bezprawnie wywłaszczony. Na dowód powyższego wnioskodawca przedłożył kserokopię zawiadomienia Sądu Rejonowego VI Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 29 października 2009r. o dokonania wpisu w KW nr "[...]" o wszczęciu egzekucji z nieruchomości na podstawie KM "[...]" oraz kserokopię aktu notarialnego z dnia 7 października 1998r. w przedmiocie umowy sprzedaży działki o nr ewidencyjnym "[...]", KW nr "[...]", w miejscowości D. Wnioskodawca dodatkowo zauważył, że "ulica Grzybowa" opisywana w wezwaniu... nie ma nic wspólnego w sprawie z faktami rzeczywistymi...". Postanowieniem z dnia 7 marca 2011r., sygn. akt II SO/Ol 23/10, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, ze względu na brak wyjaśnienia w sposób wyczerpujący kwestii dotyczącej nieruchomości, położonej przy ul. Grzybowej. W ustawowym terminie W. P. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, tłumacząc po raz kolejny dlaczego jego rodzina znalazła się w skrajnym ubóstwie. Według oświadczenia strony stało się to z powodu bezprawnego pozbawienia go własności działki nr "[...]", przy udziale organów Gminy. Podkreślił, że nigdy nie posiadał nieruchomości przy ul. Grzybowej. Natomiast posiadał wyłącznie działkę nr "[...]" o areale o,44 ha przy ul. Polnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu przeciwko wymienionemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej p.p.s.a). Podnieść należy, iż co do zasady (art. 199 p.p.s.a.) strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, natomiast przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej generalnej zasady, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części. Ponieważ jednak udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, to instytucja ta, jak podkreśla się w orzecznictwie, może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Tylko wtedy bowiem istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008r. sygn. akt II GZ 203/07 oraz postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04). W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnym jest wyjaśnić, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wnioskodawca wraz z żoną utrzymują się bowiem jedynie z świadczeń z pomocy społecznej. Oceniając zatem bieżącą sytuację materialną strony poprzez zestawienie wielkości miesięcznego dochodu w kwocie 427,50 zł oraz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, należy stwierdzić, że uiszczenie każdej kwoty tytułem kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Według oświadczeń wnioskodawcy, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwanie jego jedyny majątek stanowi działka zabudowana budynkiem mieszkalnym w budowie przy ul Różanej w D., w której zamieszkuje wraz z żoną, gospodarując około 40 m2 jej powierzchni. Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.