II SO/Ol 27/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy z wniosku Prezydenta Miasta o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie ze skargi D. Ł. na akt Prezydenta Miasta z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu postanawia 1. wyłączyć sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy: Zdzisława Pietrasika, Teresę Liwacz, Dariusza Dudrę, Izabelę Najdę-Ossowską, Leszka Kleczkowskiego, Halinę Adamczewską-Wasilewicz, Mirellę Łent, Wojciecha Jarzembskiego oraz asesorów tego Sądu: Ewę Kruppik-Świetlicką i Urszulę Wiśniewską od rozpoznania sprawy ze skargi D. Ł. na akt Prezydenta Miasta . z dnia "[...]", Nr "[...]", 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. D. Ł. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy akt Prezydenta Miasta . z dnia "[...]"., którym odmówiono mu zwrotu nienależnie pobranej opłaty za wydanie karty pojazdu. Na rozprawie w dniu 2 września 2008r. Przewodniczący składu orzekającego poinformował pełnomocnika organu, iż skarżący jest pracownikiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy i zajmuje stanowisko asystenta. Na pytanie radcy prawnego o ewentualne podporządkowanie skarżącego sędziom rozpoznającym sprawę, Przewodniczący oświadczył, że pomiędzy sędziami orzekającymi, a skarżącym nie zachodzi bezpośrednia podległość służbowa. Pełnomocnik jednak, z uwagi na zatrudnienie skarżącego, wniósł o wyłączenie sędziów WSA w Bydgoszczy od orzekania w sprawie zawisłej ze skargi wyżej wymienionego. W dniu 24 września 2008r., w wykonaniu wezwania Sądu, radca prawny wskazał, że wniosek dotyczy sędziów: Zdzisława Pietrasika, Teresy Liwacz, Dariusza Dudry, Izabeli Najdy-Ossowskiej, Leszka Kleczkowskiego, Haliny Adamczewskiej-Wasilewicz, Mirelli Łent, Wiesława Czerwińskiego, Wojciecha Jarzembskiego, Grzegorza Saniewskiego, Anny Klotz, Małgorzaty Włodarskiej, Elżbiety Piechowiak, Renaty Owczarzak, Jerzego Bortkiewicza, Grażyny Malinowskiej-Wasik i Krzysztofa Gruszeckiego oraz asesorów Ewy Kruppik-Świetlickiej i Urszuli Wiśniewskiej. Uzasadniając swoje stanowisko, pełnomocnik podniósł, iż zarówno skarżący, jak i wymienieni sędziowie oraz asesorzy są zatrudnieni w tym samym sądzie, uczestniczą we wspólnych posiedzeniach i naradach, podczas których omawiane są sprawy zawisłe przed sądem. Asystent sędziego przygotowuje projekty orzeczeń i posiada nieograniczony dostęp do rozstrzygnięć Sądu. Zdaniem radcy prawnego, wskazani sędziowie i asesorzy mieli możliwość konsultacji w zakresie podstawy faktycznej i prawnej skargi, a także jej treści. Powyższe okoliczności, w ocenie pełnomocnika, wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych osób. Ustosunkowując się do zgłoszonego wniosku, sędziowie: Izabela Najda-Ossowska, Leszek Kleczkowski oraz Halina Adamczewska-Wasilewicz wnieśli o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy ze skargi D. Ł., ze względu na częste kontakty służbowe ze skarżącym jako asystentem, co ich zdaniem może wywołać wątpliwości drugiej strony co do ich bezstronności przy orzekaniu w sprawie tego współpracownika. O wyłączenie wniósł również sędzia Wojciech Jarzembski, oświadczając, iż w przeszłości spotykał się ze skarżącym na gruncie pozazawodowym. Prezes WSA w Bydgoszczy sędzia NSA Zdzisław Pietrasik oświadczył, iż D. Ł. wykonuje na jego zlecenie doraźne czynności. Jednak jego znajomość ze skarżącym ma charakter wyłącznie służbowy. Uważa, że nie zachodzą w związku z tym żadne okoliczności, które mogłyby nasuwać podejrzenia co do jego bezstronności w zawisłej sprawie. Pozostali sędziowie i asesorzy oświadczyli, iż nie zachodzą przesłanki określone w art. 18 i 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które uzasadniałyby ich wyłączenie w sprawie ze skargi D. Ł.. Podnieśli, iż pomimo pracy w tym samym Sądzie, nie współpracują ze skarżącym. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2008r. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają ze stronami postępowania w relacjach tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się zatem do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy następuje z mocy ustawy w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270, ze zm.) (zwanej dalej ustawą p.p.s.a.), jak również na podstawie art. 19 powołanej ustawy, zgodnie z którym niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stosownie do przepisu art. 21 ustawy p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. W myśl art. 24 ustawy p.p.s.a., powołane wyżej przepisy stosuje się odpowiednio do wyłączenia asesora sądowego. Stosownie do zapisu cytowanego art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego, którego bezstronność może budzić wątpliwości, może nastąpić na własne żądanie sędziego lub na wniosek strony. Przyczyną wyłączenia sędziego w takiej sytuacji jest sama możliwość powstania wątpliwości i to zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w tym postępowaniu sądowym. Omawiany przepis art. 19 p.p.s.a,. w brzmieniu pierwotnym obejmował tylko sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności był stosunek osobisty sędziego ze stroną lub z jej przedstawicielem. Ograniczenie takie zostało zakwestionowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 54/04 (publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. "w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji". W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, "aby umożliwiło ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony (na co wskazuje orzecznictwo), to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego". Według wyroku gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone "jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej - jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia na w pełni zobiektywizowanych przesłankach". Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pożądana jest stosowna zmiana ustawodawcza, która powinna nastąpić w możliwie krótkim terminie, gdyż utrzymywanie istniejącego stanu rzeczy (tj. bez interwencji ustawodawczej) przez dłuższy okres "może naruszać zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji". Stosowna zmiana ustawodawcza wprowadzona została ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 208, poz. 1536). Przepis art. 19 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym tą nowelą nie zawęża przesłanki wyłączenia sędziego do istnienia "stosunku osobistego" pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem. W związku z powyższym w obecnym stanie prawnym do wyłączenia sędziego na wniosek, nie jest już konieczne zaistnienie pomiędzy nim a stroną lub jej przedstawicielem, konkretnego stosunku osobistego. Wyłączenie sędziego może uzasadniać każda obiektywna przesłanka wywołująca wątpliwość co do bezstronności sędziego. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy zatem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., to do wnioskodawcy należy uprawdopodobnienie występowania między stroną a sędzią takiego rodzaju więzi, która mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd doszedł do przekonania, iż wniosek pełnomocnika Prezydenta Miasta o wyłączenie wszystkich sędziów i asesorów WSA w Bydgoszczy od orzekania w sprawie ze skargi D Ł, jest zasadny w zakresie, w jakim dotyczy wyłączenia sędziów i asesorów, podejmujących czynności służbowe w ramach tego samego wydziału orzeczniczego co skarżący. Zauważyć należy, iż współpraca asystenta z sędziami, na którą powołuje się strona, ma miejsce w ramach jednego wydziału. Zasadą jest, że sędziowie oraz asystenci sędziów podejmują czynności służbowe w ramach danego wydziału. W związku z tym asystenci pracujący, tak jak skarżący, w Wydziale I, nie mają z reguły żadnych kontaktów służbowych z sędziami orzekającymi w innym wydziale tego samego sądu. Wobec tego, w ocenie Sądu, skoro okoliczności przytoczone we wniosku nie dotyczą sędziów Wydziału II WSA w Bydgoszczy, a strona nie wskazuje i nie można stwierdzić wystąpienia innych przesłanek pozwalających kwestionować bezstronność tych sędziów przy rozpoznaniu skargi D. Ł., to brak jest uzasadnienia dla żądania ich wyłączenia w zawisłej sprawie. Dotyczy to sędziów: Wiesława Czerwińskiego, Grzegorza Saniewskiego, Anny Klotz, Małgorzaty Włodarskiej, Elżbiety Piechowiak, Renaty Owczarzak, Jerzego Bortkiewicza, Grażyny Malinowskiej-Wasik i Krzysztofa Gruszeckiego. Podkreślić należy, że sędziowie ci złożyli oświadczenia, w których zapewnili o braku przyczyn do ich wyłączenia od orzekania w rozpoznawanej sprawie. Wskazali, iż nie współpracują ze skarżącym. Wobec braku podstaw do kwestionowania tych oświadczeń, okoliczność wykonywania przez skarżącego w Wydziale I WSA w Bydgoszczy obowiązków asystenta sędziego, nie mogła zostać uznana za obiektywną przesłankę braku bezstronności sędziów orzekających w Wydziale II tego Sądu. Powyższe prowadzi do konkluzji, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do wyłączenia tych sędziów od orzekania w sprawie ze skargi D. Ł. Przy czym nie dotyczy to sędziego Wojciecha Jarzembskiego, który oświadczył, że spotykał się ze skarżącym na gruncie pozazawodowym. Okoliczność ta bez wątpienia wyczerpuje dyspozycję art. 19 p.p.s.a. i uzasadnia jego wyłączenie w przedmiotowej sprawie. Sąd uznał natomiast, iż u wnioskodawcy mogą pojawić się wątpliwości co do bezstronności sędziów orzekających w Wydziale I WSA w Bydgoszczy związane z wykonywaniem w tym samym wydziale obowiązków służbowych przez skarżącego. Sąd zważył, iż pracując w jednym wydziale, sędziowie, którzy zostali wyznaczeni do rozpoznania skargi D. Ł., jak również pozostali orzecznicy tego wydziału, mieli sposobność do częstych kontaktów służbowych ze skarżącym i w związku z tym, bliższego jego poznania. W świetle powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz obecnego brzmienia art. 19 ustawy p.p.s.a., rozszerzającego przyczyny wyłączenia, okoliczność taka stanowi w ocenie Sądu przesłankę uzasadniającą wyłączenie tych osób od rozpoznawania niniejszej sprawy. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 22 § 2 i 3 w zw. z art. 19 i 24 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.