II SO/Ol 3/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr. "[...]", w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych postanawia odmówić ustanowienia adwokata. Przed wszczęciem postępowania skargowego B.W. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata, stwierdzając w jego uzasadnieniu, że z uwagi na stan zdrowia sam nie podoła obronie swych praw przed sądem. Oświadczył, iż: pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z M.D. i dwojgiem małoletnich dzieci; majątek stanowi mieszkanie o pow. 60,5 m2 (do 2017 r. obciążone kredytem), "[...]" z 2000 r. o wartości ok. 10000 zł oraz towar handlowy o wartości ok. 20000 zł. Według oświadczenia o dochodach, B.W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. M.D. prowadzi własną działalność gospodarczą, która w styczniu br. przyniosła stratę. Na rzecz dzieci wypłacane są zasiłki w wysokości 361 zł miesięcznie. W rubryce, w której należy podać sumę dochodów miesięcznych brutto widnieje wpis: "brak dochodu!". W kolejnej rubryce zawarte zostało zaś stwierdzenie: "Dochód nasz jest bardzo niski, a to co podaje ZUS i dalej opiera się na tym MOPS – to fikcja!!! Realia są zupełnie inne." Wnioskodawca przedłożył: oświadczenie z 9 stycznia 2009 r. (k. 4 akt); orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (k. 5); zawiadomienia z Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (k. 6); zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy (k. 7); zawiadomienie z Sądu Okręgowego (k. 8); kartę wypisową leczenia szpitalnego (k. 9); zeznanie PIT-28 za 2008 r. (k. 17-18); informację dotyczącą działalności gospodarczej M.D. w 2008 r. (k. 19); decyzję o przyznaniu dodatku mieszkaniowego (k. 20); zawiadomienie o wysokości raty (k. 21); w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (k. 22); artykuły z Internetu (k. 23). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 lutego 2009 r. dostarczone zostały: oświadczenie o przeciętnych, miesięcznych dochodach i wydatkach gospodarstwa domowego (k. 30); zestawienia operacji na rachunku bankowym B.W. za okres od 3 listopada 2008 r. do 1 lutego 2009 r. (k. 31-54); zestawienie operacji na rachunku bankowym M.D. za okres od 1 listopada 2008 r. do 1 lutego 2009 r. (k. 55-60); informacje o kredytach i karcie kredytowej B.W. (k. 61); informacja o dostępnych rachunkach M.D. (k. 62 verte); statystyki sprzedaży internetowej z okresu listopad 2008 - styczeń (częściowo także luty) 2009 (k. 62); rozliczenie sprzedaży internetowej (k. 63); remanent za 2008 r. (k. 64-74). Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: W związku z tym, iż w razie wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na decyzję o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wnioskodawca będzie zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., w zakresie rozstrzygnięcia zgłoszonego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Sytuacja ustalona w oparciu o informacje przedstawione przez B.W. nie mieści się w dyspozycji omawianego przepisu. Suma miesięcznych wydatków rodziny wynosi średnio 4752,95 zł. Składają się na nie: opłaty lokalowe (1653,14 zł), rata kredytu mieszkaniowego (310,14 zł), raty dwóch kredytów gotówkowych (797,39 zł), należność na rzecz ZUS (313,35 zł), koszty energii i gazu (310,93 zł), opłata za przedszkole (550 zł), zakup towarów handlowych (318 zł), wydatki na "życie, leki i drobne zakupy" (500 zł). Średni miesięczny dochód budżetu domowego wnioskodawca wyliczył na kwotę 4679,38 zł. Zaznaczył przy tym istnienie zaległości w opłatach lokalowych za jeden miesiąc, okoliczność utraty w marcu br. ulgi ZUS-owskiej oraz to, iż dochód z działalności gospodarczej obniżył się znacznie na początku tego roku, podany zaś został w oparciu o dane z zeszłego roku. Ujemnego bilansu budżetu rodziny nie odzwierciedlają dostarczone wyciągi z bankowych rachunków rozliczeniowych, wykazujące stałe saldo dodatnie (końcowe salda wynoszą 836,09 i 18,95 zł). Ponadto udokumentowane zostało istnienie dostępnych środków na karcie kredytowej wnioskodawcy w kwocie 280,58 zł. Wynika z tego, iż gospodarstwo domowe wnioskodawcy zachowuje płynność finansową. Kwestia, iż skarżący ma inne wydatki, wynikające np. z tytułu spłaty zadłużenia, które ograniczają jego zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, które ma co do zasady charakter wyjątkowy (z uzasadnienia niepublikowanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2007 r., sygn. akt I OZ 1725/06). Powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa wydatków strony związanych z postępowaniem sądowym nie mogą być jej zobowiązania cywilnoprawne, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ich ciężar zostałby przerzucony na współobywateli. Nade wszystko jednak za tym, iż wnioskodawca nie jest pozbawiony możliwości uzyskania środków na ustanowienie adwokata przemawia fakt posiadania towarów handlowych o wartości około 20000 zł. Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Na marginesie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na to, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd przysługiwać mu będzie zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, który wydał zaskarżony akt (art. 200 p.p.s.a.). Godzi się też wyjaśnić, iż niepotrzebnie obawia się, że bez udziału adwokata jego interes nie będzie należycie chroniony. Reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje bowiem realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.).